Poznawcza natura tworzenia przezwisk w języku ukraińskim
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.1544Słowa kluczowe:
nickname, informal anthroponomy, cognitive nature, associative factor, Ukrainians, motivated nomination, people's everyday communicationAbstrakt
Niniejszy artykuł poświęcony jest badaniu poznawczej natury mechanizmów tworzenia potocznych antroponimów w codziennej komunikacji Ukraińców. Autorzy przedstawiają rolę czynników asocjacyjnych, przyczyny nominacji, uwarunkowania kulturalno-historyczne i społeczne, które bezpośrednio wpływają na pojawienie się potocznego nazewnictwa. Autorzy wskazują również na szeroką różnorodność nieoficjalnych antroponimów w ukraińskim języku mówionym, ich szczególny koloryt, charakter okolicznościowy i lokalny. Z jednej strony przezwiska nie są skodyfikowane, nie podlegają zmianom, nie są podatne na upływ czasu, z drugiej strony są regulowane przez pewne normy leksykalne i słowotwórcze, prawo zwyczajowe. Należy zauważyć, że przezwiska wykazują zarówno bezpośrednią, jak i pośrednią (metaforyczną) nominację. Autorzy podkreślają poznawczą naturę nieoficjalnych nazw, które powstały w oparciu o bezpośrednie lub metaforyczne podobieństwo do innych znanych osób w życiu publicznym kiedyś i obecnie: polityków, aktorów, artystów, muzyków, sportowców, artystów, pisarzy, bohaterów telewizyjnych itp. Przeanalizowano również korzenie i związki semantyczne w nieoficjalnym nazewnictwie, motywowane zajęciem lub profesją ludzi. Stwierdzono, że istnieje duża liczba przydomków nauczycieli, które pojawiły się poprzez wewnętrzną asocjację, w której delikatna natura i sarkazm są szczególnie wyraziste. Zwrócono również uwagę na poznawczo-aksjologiczne mechanizmy pseudonimów, których pojawienie się wiąże się z nietypowym zdarzeniem lub szczególnym przypadkiem w życiu osoby go noszącej.
Bibliografia
Arkushyn, H. (Ed.). (2009a). Slovnyk prizvys'k pivnichno-zakhidnoï Ukraïny (Vol. 1). Luts'k: Vezha.
Arkushyn, H. (Ed.). (2009b). Slovnyk prizvys'k pivnichno-zakhidnoï Ukraïny (Vol. 2). Luts'k: Vezha.
Arkushyn, H. (Ed.). (2009c). Slovnyk prizvys'k pivnichno-zakhidnoï Ukraïny (Vol. 3). Luts'k: Vezha.
Bakhtin, M. (1979). Aesthetics of verbal creativity. Moskva: Iskusstvo.
Boronina, O. (1980). K voprosu ob otfamil'nykh prozvishchakh. Voprosy onomastiki: Sobstvennye imena v sisteme iazyka, 1980(14), 111-121. DOI: https://doi.org/10.1080/03069400.1980.9992532
Buchko, H., & Buchko, D. (1998). Neofitsiĭni ta simeĭno-rodovi imenuvannia v suchasniĭ antroponimiï Boĭkivshchyny. In S. Warchoł (Ed.), Przezwiska i przydomki w językach słowiańskich (Pt. 1, pp. 59-69). Lublin: Wydawnictwo UMCS. (Rozprawy Slawistyczne, 14).
Bystroń, J. (1915). Nazwy i przezwiska grup plemiennych i lokalnych. In J. Bystroń, Megalomania narodowa (pp. 63-108). Warszawa.
Chabanenko, V. (1976). Prizvys'ka v systemi ekspresyvnykh zasobiv narodnorozmovnoï movy (na materiali hovirok Zaporiz'koï ta Dnipropetrovs'koï oblasteĭ). Povidomlennia Ukraïns'koï onomastychnoï komisiï, 1976(14), 16-20.
Chornen'kyĭ, I. (1997). Asotsiatsiia i tvorennia prizvys'k v suchasniĭ ukraïns'kiĭ movi. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego: Slawistyka, 1997(2), 101-107.
Danilina, E. (1978). Prozvishcha v sovremennom russkom iazyke. In Vostochno-slavianskaia onomastika: Materialy i issledovaniia (pp. 281-301). Moskva: Nauka.
Duĭchak, M. (1994). Prizvys'ka ta ïkh motyvatsiia. In Problemy suchasnoï areolohiï (pp. 256-259). Kyïv: Naukova dumka.
Fedotova, N. (2008). Suchasni prizvys'ka Luhanshchyny: Kohnityvna prahmatyka tvorennia tekstu onima (Dissertation). Kharkivs'kyĭ natsional'nyĭ universytet imeni V. Karazina, Kharkiv.
Fillmor, Ch. (1988). Frames and semantics of understanding. In Novoe v zarubezhnoĭ lingvistike: Vol. 23. Kognitivnye aspekty iazika (pp. 52-92). Moskva: Progress.
Halych, V., & Luk'ianchuk, R. (1998). Z istoriï suchasnykh prizvys'k. In Etnokul'tura Volyns'koho Polissia ta chornobyl's'ka trahediia (Vol. 3, pp. 76-81). Rivne.
Karpenko, O. (2006). The problem of cognitive onomastics. Odessa: Astroprint.
Koval', A. (1986). ZHyttia i prihody imen. Kyïv: Naukova dumka.
Kryzhanovskaia, S. (1984). Baba-IAga ili … Fantomas (o prozvishchakh). In R. Dzharylgasinova (Ed.), Ėtnicheskaia onomastika (pp. 100-102). Moskva: Nauka.
Kubriakova, E. (1997). Parts of speech from the cognitive point of view. Moskva: RAN.
Leontev, A. (1971). Psychological structure of meaning. In Semanticheskaia struktura slova: Psikholingvisticheskie issledovaniia. Moskva.
Leontev, A. (Ed.). (1999). Fundamentals of psycholinguistics. Moskva.
Potebnia, A. (1999). Thought and sign. Moskva: Labirynt.
Shtern, I. (1998). Selected topics and lexicon of modern linguistics. Kyiv: ArtEk.
Sikors'ka, Z. (1996). Prizvys'ka v skhidnoslobozhans'kykh hovirkakh. In Onomastyka skhidnykh slov'ian: Tezy dopovideĭ i povidomlen' naukovoho seminaru (pp. 74-75). Kyïv: Instytut ukraïns'koï movy NAN Ukraïny.
Ushakov, N. (1978). Prozvishchnye i lichnye neofitsial′nye imena (k voprosu o granitsakh prozvishcha). In A. Superanskaia (Ed.), Imia naritsatel′noe i sobstvennoe (pp. 146–173). Moskva: Nauka.
Zalevskaia, A. (1988). Specificity of units and mechanisms of an individual lexicon. In Psikholingvisticheskie issledovaniia znacheniia slova i ponimaniia teksta (pp. 5-15). Kalinin: KHU.
Zhinkin, N. (1982). Rech' kak provodnik informatsii. Moskva: Nauka.
Zimniaia, I. (1976). Semantic perception of the speech message. In Smyslovoe vospriiatie rechevogo soobshcheniia (v usloviiakh massovoĭ kommunikatsii) (pp. 5-33). Moskva: Nauka.
Zimniaia, I. (1985). Functional psychological scheme of the formation and formulation of thought through the language. In E. F. Tarasov (Ed.), Issledovanie rechevogo myshleniia v psikholingvistike (pp. 72-85). Moskva: Nauka.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2018 Nataliia Shulska, Yuriy Hromyk, Andrii Yavorskyi
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
