Świątynia serbskich zwycięstw i pokus. Przyczynek do wizualnej teologii narodowej
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.2239Słowa kluczowe:
Serbia, Świątynia Świętego Sawy, prawosławie, przedstawienia ikonograficzne, ikona, wizualna teologia naroduAbstrakt
Na mapie współczesnego Belgradu Świątynia Świętego Sawy jest obiektem o wyjątkowej i złożonej symbolice. Jej zapoczątkowana w latach 30. XX wieku budowa trwa nadal, ukończona i bogato ozdobiona jest jedynie Krypta – dolna cerkiew pod wezwaniem świętego księcia Lazara. W tekście rozważam problematykę znajdujących się tam przedstawień ikonograficznych postaci znanych z serbskiej historii, traktując ten przekaz jako przykład wizualnej teologii narodu serbskiego. Zastanawiam się, w jaki sposób przestrzeń sakralna może wyrażać (auto)przekonania Serbskiej Cerkwi Prawosławnej o kondycji duchowej Serbów. Celem artykułu jest dekonstrukcja mechanizmów mitologizacji narodowej przeszłości, która to warunkuje postrzeganie własnych losów poprzez wspólnotę. Za pomocą narzędzi zaczerpniętych z semiotyki dokonuję analizy i interpretacji podzielonej na kategorie ikonografii stanowiącej zbiór obrazów, który może generować społecznie uwspólniony sens symboliczny.
Bibliografia
Assmann, A. (2019). Między historią a pamięcią: Antologia (M. Saryusz-Wolska, Tłum.). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Assmann, J. (2020). Pamięć kulturowa: Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych (A. Kryczyńska-Pham, Tłum.). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Atanasov, D. (2019). Intervju Jovan Atanacković: Hram naših pobeda i iskušenja. Ekspres.net. https://www.ekspres.net/scena/intervju-jovan-atanackovic-hram-nasih-pobeda-i-iskusenja
Bandić, D. (2008). Carstvo zemaljsko i carstvo nebesko: Ogledi o narodnoj religiji. Knjižara Krug.
Bandić, D. (2010). Narodno pravoslavlje. Biblioteka XX Vek.
Barthes, R. (2009). Podstawy semiologii (A. Turczyn, Tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bartnik, C. S. (1999). Teologia narodu. Tygodnik Katolicki „Niedziela”.
Biblia Tysiąclecia. (2003). Biblia Tysiąclecia Online. https://biblia.deon.pl/menu.php?st_id=1
Czamańska, I., & Leśny, J. (2015). Bitwa na Kosowym Polu 1389. Wydawnictwo Poznańskie.
Čolović, I. (2014). Bałkany – terror kultury (M. Petryńska, Tłum.). Wydawnictwo Czarne.
Čolović, I. (2016). Smrt na Kosovu Polju: Istorija kosovskog mita. Biblioteka XX vek.
Eliade M. (1999). Sacrum i profanum. O istocie religijności (R. Reszke, Tłum.). Wydawnictwo KR.
Evdokimov, P. (2003). Sztuka ikony: Teologia piękna (M. Żurowska, Tłum.). PROMIC Wydawnictwo Księży Marianów.
Florenski, P. (1984). Ikonostas i inne szkice (Z. Podgórzec, Tłum.). Instytut Wydawniczy Pax.
Gil, D. (2005). Prawosławie: Historia. Naród. Miejsce kultury duchowej w serbskiej tradycji i współczesności. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gil, D. (2019). Dylematy identyfikacyjne w obrębie serbsko-czarnogórskiej kulturosfery: Dawne i współczesne modele (auto)refleksji. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Goldstein, S. (2007). 1941: Godina koja se vraća. Liber.
Jazykowa, I. (1998). Świat ikony (H. Paprocki, Tłum.). Wydawnictwo Księży Marianów.
Jovanović, J. (2015). Freska kao moderna. Novimagazin.rs. http://www.novimagazin.rs/opusteno/freska-kao-moderna/0/nedeljnik225
Jović, G. (2015). Ikona danas i iskustvamoderne umetnosti. Novimagazin.rs. http://www.novimagazin.rs/opusteno/ikona-danas-i-iskustva-slikarstva-moderne-umetnosti
Kuljić, T. (2014). Tanatopolitika: Sociološkoistorijska analiza političke upotrebe smrti. Čigoja štampa.
Kurz, I. (2012). Wobec obrazu – wobec świata: Projekt antropologii kultury wizualnej. W I. Kurz, P. Kwiatkowska, & Ł. Zaremba (Red.), Antropologia kultury wizualnej: Zagadnienia i wybór tekstów (ss. 9–20). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Malešević, M. (2011). Pravoslavlje kao srž „nacionalnog bića” postkomunističke Srbije. W M. Malešević, Ima li nacija na planeti Ribok? Ogledi o politikama identiteta (ss. 71–100). Srpski Genealoški Centar.
Mitchell, W. J. T. (2012). Pokazać widzenie (Ł. Zaremba, Tłum.). W I. Kurz, P. Kwiatkowska, & Ł. Zaremba (Red.), Antropologia kultury wizualnej: Zagadnienia i wybór tekstów (ss. 57–67). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Paprocki, H. (2012). Problem ikony. W I. Kurz, P. Kwiatkowska, & Ł. Zaremba (Red.), Antropologia kultury wizualnej: Zagadnienia i wybór tekstów (ss. 140–146). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Perica, V. (2006). Balkanski idoli II: Religija i nacionalizam u jugoslovenskim državama (S. Glišić & S. Miletić, Tłum.). Biblioteka XX vek.
Prodanović, M. (2010). Na sliku cele zemlje. W S. Pejić & M. Prodanović, Ruka, boja, hram (ss. 9–79). Službeni glasnik. DOI: https://doi.org/10.5937/vojtehg1104079P
Przybył, E. (2006). Prawosławie. Wydawnictwo „Znak”.
Rapacka, J. (1993). Dawna literatura serbska i dawna literatura chorwacka. Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Wojciechowski, J. S. (2015). Władze widzenia: Post-świecka kultura wizualna. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wolińska, A. (2004). Semiotyka ikony Pawła Florenskiego i Borysa Uspieńskiego: Pomiędzy snem a jawą. Sztuka i Filozofia, 24, 140–148.
Zidanje Ravanice. (1973). W V. Đurić, Antologija narodnih junačkih pesama (ss. 208–211). Srpska Književna Zadruga.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Aleksandra Feder
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
