On the conscience of borders
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2018.012Keywords:
borders, philosophy, the Bible, liquid modernity, post-secularismAbstract
This article reflects on the paradoxes inherent in our thinking on liminal territories, which ranges from affirmation to contestation. Its metaphorical title paraphrases Elias Canetti’s idea of the “conscience of words” and brings into focus the connection between discussions of borders and limits on the one hand, and the moral sensitivity of the members and cultural descendants of Judeo-Christian culture on the other. The ways in which people conceptualise borders and limits are presented from the perspective of the beginning (in the Gadamerian sense), i.e. the Bible, and the end (including, for example, Bauman’s concept of “liquid modernity” and Agamben’s post-secular idea of reality as a “camp”). The article concludes with a presentation of how the concepts of liminality and borders are presented (often metaphorically) by sociologists and linguists conducting field studies in Poland’s eastern and western borderlands.
References
Agamben, G. (2008). Homo sacer (M. Salwa, Tłum.). Warszawa: Prószyński i S-ka.
Agamben, G. (2009). Czas, który zostaje: Komentarz do „Listu do Rzymian” (S. Królak, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Appadurai, A. (2005). Nowoczesność bez granic: Kulturowe wymiary globalizacji (Z. Pucek, Tłum.). Kraków: Universitas.
Arendt, H. (1991). Myślenie (H. Buczyńska-Garewicz, Tłum.). Warszawa: Czytelnik.
Bauman, Z. (2000). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Bauman, Z. (2004). Życie na przemiał (T. Kunz, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bauman, Z. (2006). Płynna nowoczesność (T. Kunz, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bergson, H. (1993). Dwa źródła moralności i religii (P. Kostyło & K. Skorulski, Tłum.). Kraków: Znak.
Berman, M. (2006) „Wszystko, co stałe, rozpływa się w powietrzu”: Rzecz o doświadczeniu Nowoczesności (M. Szuster, Tłum.). Kraków: Universitas.
Bhabha, H. K. (2010). Miejsca kultury (T. Dobrogoszcz, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bieńczyk, M. (2011). Posłowie. W E. Canetti, Sumienie słów: Eseje (ss. 382–392). Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Canetti, E. (2011). Sumienie słów: Eseje (M. Przybyłowska & I. Krońska, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Colli, G. (1991). Narodziny filozofii (S. Kasprzysiak, Tłum.). Warszawa: Res Publica & Oficyna Literacka.
Dąbrowska-Partyka, M. (2004). Literatura pogranicza: Pogranicza literatury. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Engelking, A. (2012). Kołchoźnicy. Warszawa: FNP.
Freud, S. (1994). Człowiek imieniem Mojżesz a religia monoteistyczna (J. Prokopiuk & A. Ochocki, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo KR.
Frye, N. (1998). Wielki kod: Biblia i literatura (A. Fulińska, Tłum.). Bydgoszcz: Wydawnictwo Homini.
Gadacz, T. (2007). Filozofia Boga w XX wieku: Od Lavelle’a do Tischnera. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Gadamer, H. G. (2008). Początek filozofii (J. Gajda-Krynicka, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Giddens, A. (2002). Nowoczesność a tożsamość: „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności (A. Szulżycka, Tłum.). Warszawa: PWN.
Golka, M. (1999). Pogranicza-transgraniczność-transkulturowość. W L. Gołdyka (Red.), Transgraniczność w perspektywie socjologicznej – kontynuacje (ss. 13–26). Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe.
Golka, M. (2004). Tożsamość granic – granice tożsamości. W Z. Drozdowicz (Red.), Europa w nowych granicach czy Europa bez granic (ss. 14–25). Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
Grosfeld, J. (2011). Żyd wieczny tułacz. Studia Bobolanum, 2011(2), 5–27.
Gupta, A., & Ferguson, J. (2006). Poza „kulturę”: Przestrzeń, tożsamość i polityka różnicy. W M. Kempny & E. Nowicka (Red.), Badanie kultury: Elementy teorii antropologicznej: Kontynuacje (ss. 267–283). Warszawa: PWN.
Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (1994). Dialektyka oświecenia: Fragmenty filozoficzne (M. Łukasiewicz, Tłum.). Warszawa: Wyd. IFiS PAN.
Kiciński, K. (1998). Orientacje moralne: Próba typologii. Warszawa: ISNS UW.
Kolbuszewski, J. (2002). Kresy. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Kołakowski, L. (1994). Bóg nam nic nie jest dłużny: Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu (I. Kania, Tłum.). Kraków: Znak.
Kozak, P. (2009). Teologia biopolityczna Giorgio Agambena. Diametros, 2009(21), 96–113. Pobrano 28 lutego 2014, z http://www.diametros.iphils.uj.edu.pl/pdf/diam21kozak.pdf
Kurczewska, J. (Red.). (2004). Oblicza lokalności: Tradycja i współczesność. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Kurczewska, J. (2005). Granica niejedno ma imię: Trzy podejścia teoretyczne. W J. Kurczewska & H. Bojar (Red.), Granice na pograniczach: Z badań społeczności lokalnych wschodniego pogranicza Polski (ss. 386–394). Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Kurczewska, J., & Bojar, H. (Red.). (2005). Granice na pograniczach: Z badań społeczności lokalnych wschodniego pogranicza Polski. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Kurczewska, J. (2008). Metafory granicy w socjologii pogranicza. Studia Litteraria Polono-Slavica, 8, 43–69.
Latour, B. (2011). Nigdy nie byliśmy nowocześni (M. Gdula, Tłum.). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Leociak, J. (2009). Doświadczenie graniczne: Studia o dwudziestowiecznych formach reprezentacji. Warszawa: IBL PAN i Fundacja Akademia Humanistyczna.
Lipszyc, A. (2010). Włoski strajk generalny. W Ł. Musiał, M. Ratajczak, K. Szadkowski, & A. Żychlińska (Red.), W sprawie Agambena: Konteksty krytyki (ss. 18–20). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Miodyński, L. (2011). Symbole miejsca w kulturze i literaturze macedońskiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Muzułman. (b.d.). W Minisłownik pojęć z historii Auschwitz. Pobrano 2 września 2018, z http://www.70.auschwitz.org/index.php?option=com_content&view=article&id=163&Itemid=176&lang=pl
Pismo św. Biblia Tysiąclecia Online. (2003). Pobrano z http://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=1127
Prace Filologiczne: Seria Literaturoznawcza. (2008). 55.
Przybylski, R. (2006). Ogrom zła i odrobina dobra. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Quinzio, S. (2005). Hebrajskie korzenie nowożytności (M. Bielawski, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Homini SC.
Rapacka, J. (2002). Chorwacka i serbska legenda kresowa. W J. Rapacka, Śródziemnomorze: Europa Środkowa, Bałkany. Studia u literatur południowosłowiańskich (ss. 340–362). Kraków: Universitas.
Sieroń-Galusek, D., & Galusek, Ł. (2012). Pogranicze: O odradzaniu się kultury. Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej.
Slezkine, Y. (2006). Wiek Żydów (S. Kowalski, Tłum.). Warszawa: Nadir Media Lazar.
Szulakiewicz, M. (Red). (2010). Granice i ograniczenia: O doświadczeniu granic i ich przekraczaniu. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Świeżawski, S. (2004). Esej o zacności. Więź, 2004(7), 39–40. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1744-6198.2004.tb00014.x
Tresmontant, C. (1996). Esej o myśli hebrajskiej (M. Tarnowska, Tłum.). Kraków: Wydawnictwo Znak.
Wierciński, A. (2001). Przez wodę i ogień: Biblia i Kabała. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.
Zielińska, A. (2013). Mowa pogranicza: Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim. Warszawa: SOW (ISPAN).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2018 Grażyna Szwat-Gyłybowa
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
