Biblijni złoczyńcy i narracje historyczne w nowoczesnej kulturze bułgarskiej. Od figur zsekularyzowanych do figuralności postsekularnej

Abstrakt

Artykuł porusza kwestię funkcjonowania tradycji biblijnej w warunkach nowoczesności na przykładzie kultury bułgarskiej, która odsłania prowokujące do refleksji spotkanie idei zachodnioeuropejskich z lokalnymi wzorcami kulturowymi, zakorzenionymi w prawosławiu. Badania koncentrują się na dziełach literackich o tematyce historycznej, w których pojawiają się postaci najpopularniejszych biblijnych złoczyńców, Judasza i Kaina. Interpretacji poddane zostały dwie sztuki – Ostatnia wieczerza Diakona Lewskiego (Последната вечеря на Дякона Левски, 1987) Stefana Canewa oraz Kain i Mag (Каин и Магьосникът, 1972) Kamena Zidarowa. Ukazane są one jako teksty literackie, które uruchamiają i podważają powszechny pogląd o szczególnej roli bułgarskich „Judaszów” i „Kainów” w historii narodu. Stanowią one subwersywne przykłady „modelu narracyjności opartego na wypełnieniu figury” (H. White), który wykracza poza pojęcie zsekularyzowanej wyobraźni historycznej. Wskazują na biblijną figuralność jako strukturę ani religijną, ani świecką, lecz postsekularną – odrzucającą ujmowanie tej relacji w kluczu dychotomii świeckie–religijne. Zostaje wskazane, że w kontekście lokalnych kultur pamięci tradycja biblijna oferuje potencjalnie wielorakie re(kon)figuracje, otwierając na sieć synchronicznie i diachronicznie zmieniających się znaczeń – zarówno tych typowo klasyfikowanych jako „religijne”, jak i „świeckie”.