Osiemnastowieczne popularne ruskie pieśni religijne w kontekście „Biblii ludowej”
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.3578Słowa kluczowe:
pieśń ruska, poezja religijna, wczesnonowożytna literatura popularna, "Biblia ludowa", misje religijne, edytorstwo krytyczneAbstrakt
Osiemnastowieczne popularne ruskie pieśni religijne w kontekście „Biblii ludowej”
Siedemnastowieczne i osiemnastowieczne ruskie pieśni religijne odgrywały istotną rolę w pobożności ludowej, odpowiadając przede wszystkim na potrzeby duchowe wspólnot prawosławnych dzięki przystępnemu językowi i powszechnie znanym formom muzycznym. Tworzone lub adaptowane przez mnichów, łączyły elementy kultury popularnej z opowieściami biblijnymi i hagiograficznymi, stając się częścią ustnej tradycji „Biblii ludowej”. Utwory te pełniły funkcje ewangelizacyjne i pokutne, przybliżając treści religijne oraz ułatwiając ich zrozumienie odbiorcom. Przedstawiony w artykule zbiór obejmuje kolędy, pieśni pochwalne oraz utwory humorystyczne odzwierciedlające realia codziennego życia. Zakorzenione w lokalnych zwyczajach i praktykach misyjnych pieśni funkcjonowały zarówno w obiegu drukowanym (np. w zbiorze Bohołasnyk), jak i w przekazie ustnym oraz rękopiśmiennym, współtworząc trwałą i zróżnicowaną tradycję ruskiej religijności ludowej.
Bibliografia
Bartmiński, J. (1996). Ludowe kolędy apokryficzne. In T. Budrewicz, S. Koziara, & J. Okoń (Eds.), Z kolędą przez wieki: Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich (pp. 319–330). Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej Biblos; Wyższa Szkoła Pedagogiczna (Kraków).
Bartmiński, J. (Ed.). (2002). Polskie kolędy ludowe: Antologia. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych “Universitas”.
Borejszo, M. (2012). Obraz pasterzy w staropolskich kolędach i pastorałkach (na materiale tzw. “Kantyczek karmelitańskich” z XVII i XVIII wieku). Slavia Occidentalis, 69, 23–44. https://doi.org/10.14746/so.2012.69.2
Charkiewicz, J., & Kocój, E. (2012). Rumuńscy święci. Wydawnictwo Bratczyk.
Dzierżanowska, B. (2022). Polsko-ruska pieśń z XVIII w. o świętym Wasylim. Rocznik Teologiczny, 64(2), 397–418. https://doi.org/10.36124/rt.2022.14
Flaga, J. (1981). Jezuickie misje ludowe w latach 1754–1770 w świetle liczb. Roczniki Humanistyczne, 29(2), 173–198.
Franko, I. (2008). Kharakterystyka ukraïns′koï literatury XV–XVIII stolit′. In IE. K. Nakhlik (Ed.), Dodatkovi tomy do Zibrannia tvoriv u p’iatdesiaty tomakh (Vol. 53, pp. 332–369). Naukova dumka.
Głażewski, J. (2003). Łzy, inkaust i skrucha: Słowo o XVII–wiecznej elegii pokutnej. In A. Kar-piński, E. Lasocińska, & M. Hanusiewicz (Eds.), Śmiech i łzy w kulturze staropolskiej (pp. 186–193). Instytut Badań Literackich PAN.
Hernas, C. (1961). Hejnały polskie: Studium z historii poezji melicznej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Hnatiuk, O. (1994). Ukraïns′ka dukhovna barokkova pisnia. Pereval.
Hnatiuk, O. (2000). Barokovi dukhovni pisni z rukopysnykh spivanykiv XVIII st. Lemkivshchyny. Vyd-vo ottsiv Vasylian “Misioner”.
Kapełuś, H. (1991). O turze złotorogim: Szkice kolędowe. Instytut Badań Literackich PAN.
Koziara, S. (1996). Świat zwierzęcy w kolędach. In T. Budrewicz, S. Koziara, & J. Okoń (Eds.), Z kolędą przez wieki: Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich (pp. 233–245). Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej Biblos; Wyższa Szkoła Pedagogiczna (Kraków).
Kuczyńska, M. (2011). Kult św. Paraskiewy-Petki Tyrnowskiej we współczesnej Polsce: Zarys problemu. Latopisy Akademii Supraskiej, 2, 173–186.
Lewin, P. (1967). Intermedia wschodniosłowiańskie XVI–XVIII wieku. Wydawnictwo Ossolineum.
Lorens, B. (2014). Bazylianie prowincji koronnej w latach 1743–1780. Wydawnictwo Uniwer-sytetu Rzeszowskiego.
Lorens, B. (2017). Bazylianie jako propagatorzy literatury łacińskiego kręgu kulturowego wśród społeczności unickiej w Rzeczypospolitej w XVIII wieku. In M. Kuczyńska (Ed.), Między Wschodem i Zachodem: Prawosławie i Unia (pp. 293–329). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323528289.pp.293-329
Lorens, B. (2019). Muzyka w działalności duszpasterskiej bazylianów w XVIII wieku. Muzyka, 64(2), 49–69. https://doi.org/10.36744/m.118
Medvedyk, IU. (2006). Ukraïns′ka dukhovna pisnia XVII–XVIII stolit′. Vydavnytstvo Ukraïns′koho Katolyts′koho Universytetu.
Medwedyk, J. (1994). Z dziejów ukraińskiej pieśni religijnej. In S. Stępień (Ed.), Polska – Ukraina: 1000 lat sąsiedztwa (Vol. 2, pp. 397–402). Południowo-Wschodni Instytut Naukowy.
Medwedyk, J. (2000). Poczajowski “Bohohłasnyk”: Okoliczności powstania oraz źródła antologii ukraińskiej pieśni religijnej. In S. Stępień (Ed.), Polska – Ukraina: 1000 lat sąsiedztwa (Vol. 5, pp. 347–354). Południowo-Wschodni Instytut Naukowy.
Mieszek, M. (2007). Intermedium polskie XVI–XVIII wieku: Teatry szkolne. Collegium Columbinum.
Naumow, A. (1996). Teologia bożonarodzeniowych pieśni “Bohohłasnyka”. In T. Budrewicz, S. Koziara, & J. Okoń (Eds.), Z kolędą przez wieki: Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich (pp. 463–470). Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej Biblos; Wyższa Szkoła Pedagogiczna (Kraków).
Rothe, H. (Ed.). (2016). Bogoglasnik: Pěsni blagogovějnyja (1790/1791). Eine Sammlung geistlicher Lieder aus der Ukraine: Facsimile und Darstellung: Vol. 1. Bogoglasnik: Pĕsni blagogovĕĭnyia: Facsimile der Ausgabe Počajiv 1790/1791. Böhlau Verlag. https://doi. org/10.7788/9783412504830
Strycharz-Bogacz, K. (2020). Polskie kolędy i pastorałki w źródłach pisanych i ludowej tradycji muzycznej. Łukasiewicz – Instytut Technologii Eksploatacji. Wydawnictwo Naukowe.
Uspienski, B. A. (1985). Kult św. Mikołaja na Rusi (E. Janus, M. R. Mayenowa, & Z. Kozłowska, Trans.). Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Vozniak, M. (1913). Materialy do istoriï ukraïns′koï pisni i virshi: Teksty ĭ zamitky. NTSh.
Wasyl, A. M. (2023). Etsi peccaui, sum tamen ipse tuus: O elegii pokutnej Drakoncjusza (i słówko o pojęciu: barokowa “elegia” pokutna). Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae, 33(1), 417–449. https://doi.org/10.14746/sppgl.2023.XXXIII.1.30
Zowczak, M. (2019). The folk Bible of Central-Eastern Europe (A. Korzeniowska & S. Sikora, Trans.). Peter Lang. https://doi.org/10.3726/b16090
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Barbara Dzierżanowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
