Slavia Meridionalis 26

Temat: SŁOWIAŃSKIE TRADYCJE (PARA)BIBLIJNE

Kolejny, dwudziesty szósty tom czasopisma „Slavia Meridionalis” będzie poświęcony zagadnieniu wzorców biblijnych i parabiblijnych funkcjonujących w średniowiecznych i nowożytnych kulturach słowiańskich, w tym jego znaczeniu dla rozwoju współczesnej refleksji naukowej. Tom będzie odzwierciedlał wyniki długofalowych prac jednostki badawczej „Slavonic Parabiblical Traditions”, która działa pod auspicjami międzynarodowego towarzystwa naukowego European Association of Biblical Studies (EABS).

Punktem wyjścia dla podjętej przez nas problematyki stanowią rozważania na temat roli, jaką w procesie rozpowszechniania chrześcijaństwa w słowiańskiej domenie Wspólnoty bizantyjskiej odegrał język staro-cerkiewno-słowiański. W kontekście historii recepcji Biblii można go uznać za zjawisko wyjątkowe. Proces tłumaczenia kanonicznego tekstu biblijnego na język słowiańskojęzycznych neofitów miał bowiem wpływ na ukształtowanie się specyficznego wzorca praktyk, które stał się właściwy dla późniejsze cerkiewno-słowiańskiej produkcji piśmienniczej. Historyczny rozwój filologicznego dziedzictwa staro-cerkiewno-słowiańskiego różni się zatem zasadniczo od dziejów trzech „klasycznych” języków biblijnych, które to ukształtowały się zgodnie z matrycami językowymi swoich przodków. O ile w językach hebrajskim, aramejskim, syriackim, łacińskim i greckim istniały wielowiekowe tradycje piśmiennicze, niezależnie od tekstu biblijnego, o tyle staro-cerkiewno-słowiańskie konwencje literackie były produktem zupełnie innego kontekstu.

Naszym celem jest wniknięcie w wyjątkowy krajobraz intelektualny dziejów recepcji kanonicznego tekstu biblijnego w słowiańskiej domenie kulturowej – także w odniesieniu do tekstów parabiblijnych, które to do tej pory nie były przedmiotem należytej uwagi w zachodniej refleksji naukowej. W niniejszym tomie chcemy podkreślić, dlaczego i w jaki sposób słowiańskie dziedzictwo parabiblijne wykracza swoim znaczeniem daleko poza studia slawistyczne. Chociaż bowiem rękopisy cerkiewno-słowiańskie pochodzą ze stosunkowo późnego okresu, to nierzadko zawierają świadectwa odnoszące się do starożytnych pism judeochrześcijańskich i w tym sensie są spadkobiercami znacznie starszych tekstów (pierwotnie funkcjonujących w języku hebrajskim i aramejskim, ale także w języku greckim, syryjskim i łacińskim). Ponadto, w wielu przypadkach Vorlagen takich tekstów można datować na o wiele wcześniejsze okresy. Dlatego też badanie słowiańskich utworów parabiblijnych może znacząco przyczynić się do lepszego zrozumienia judaizmu epoki hellenistycznej, a tym samym – korzeni judaizmu rabinicznego, wczesnego chrześcijaństwa, gnostycyzmu i późniejszej myśli mistycznej. Z drugiej strony sposoby adaptowania biblijnych modeli interpretacyjnych w przestrzeni Pax Slavia Christiana odsłaniają podobne problemy, z jakimi stykają się wspólnoty Europy zachodniej. W tym kontekście parabiblijne teksty pisane, ale także ikonografia i wernakularna tradycja ustna (w tym narracje „Biblii ludowej”) odgrywają istotną rolę w transferze kulturowym.

Interesują nas szczególnie te zagadnienia, które służą lepszemu zrozumieniu środowisk słowiańskich, ale też ich pozasłowiańskich kontekstów:

1) Porównanie toposów biblijnych i parabiblijnych, funkcjonujących w słowiańskim dziedzictwie piśmienniczym, o których wiadomo, że są poświadczone lub oparte na wcześniejszych tradycjach żydowskich i/lub chrześcijańskich.

2) Szczegółowe analizy religijnych i rytualnych kontekstów tychże toposów w tekstach literackich, wizualnych i ustnych, np. w perspektywie kalendarza, liturgii itp.

3) Uwzględnienie w interpretacjach tekstów z domeny (staro-)cerkiewno-słowiańskiej roli języków, w których utwory te funkcjonowały pierwotnie (np. hebrajskiego, aramejskiego, greckiego)

Zapraszamy do nadsyłania artykułów dotyczących różnych aspektów słowiańskiego dziedzictwa piśmiennego, tradycji ustnej i ikonografii. Naszym celem jest stworzenie przestrzeni do porównywania tekstów słowiańskich z innymi tradycjami (hebrajską/aramejską, grecką, syriacką, łacińską, rumuńską, ormiańską itd.), tak więc otwarci jesteśmy na propozycje z różnych pól badawczych.

Tom koncentruje się na pracach jednostki badawczej EABS „Słowiańskie tradycje parabiblijne”, niemniej jesteśmy otwarci także na referaty prezentowane podczas konferencji EABS w ramach innych jednostek, o ile wpisują się one we wskazane przez nas zakres tematyczny i misję.

Autorów zapraszamy do przesyłania artykułów w języku angielskim o objętości do 40 000 znaków ze spacjami (wraz z bibliografią).

„Slavia Meridionalis” to czasopismo wielodyscyplinowe, publikowane w tzw. Wolnym Dostępie, które prezentuje wyniki badań nad Słowiańszczyzną południową oraz nad jej związkami z innymi obszarami kulturowymi. Indeksowane jest w bazach Scopus (Elsevier) oraz Emerging Sources Citation Index (Clarivate Analytics), jak również CEEOL, DOAJ, EBSCO, ERIH Plus, Google Scholar i in.

• Termin nadsyłania artykułów: 30 marca 2025 r.
• Planowana data publikacji: 2026 r.

Szczegółowe informacje i wytyczne dla autorów znajdują się na stronie czasopisma.

Pytania prosimy kierować do redaktorów prowadzących tom:

• Florentina Badalanova Geller, The Royal Anthropological Institute / University College London, f[dot]geller[at]ucl[dot]ac[dot]uk
• Magdalena Lubańska, Uniwersytet Warszawski, magdalena[dot]lubanska[at]uw[dot]edu[dot]pl
• Maria Totomanova-Paneva, Bułgarska Akademia Nauk, m_totomanova[at]abv[dot]bg