Tematy starotestamentowe w średniowiecznej kulturze wizualnej w kręgu Slavia Orthodoxa
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.3599Słowa kluczowe:
tematy starotestamentowe, Jerozolima, Slavia Orthodoxa, stolica, kultura wizualnaAbstrakt
Szereg tematów starotestamentowych odgrywa w średniowieczu kluczową rolę w kształtowaniu politycznej i wizualnej tożsamości ośrodków władzy w kręgu Slavia Orthodoxa. Wśród nich fundamentalne znaczenie ma idea Jerozolimy jako miasta wybranego i otoczonego Bożą opieką, stanowiąca jeden z głównych toposów leżących u podstaw kształtowania tożsamości stolic. Idea ta do dziś pozostaje obecna w cywilizacji judeochrześcijańskiej, a w średniowieczu podlegała istotnym przemianom i redefinicjom w zakresie sposobów jej wizualnej realizacji i reprezentacji. Celem niniejszego artykułu jest wskazanie kluczowych zagadnień związanych ze sposobami formułowania idei Jerozolimy oraz powiązanej z nią matrycy przestrzenno-wizualnej w procesie kształtowania statusu stolic świata prawosławnego jako miejsc wybranych przez Boga. W szczególności analizie poddane zostają przypadki Tyrnowa, Belgradu i Moskwy.
Bibliografia
Badalanova-Pokrovska, F., & Pliukhanova, M. (1993). Srednevekovaia simvolika vlasti v Slavia Orthodoxa. Godishnik na Sofiĭskiia universitet: Filologicheski fakultet, 86(2), 95–164.
Badalanova-Pokrovskaia, F. (1990). “Osnovanie tsarstva“ v bolgarskikh srednevekovykh predstavleniiakh. In B. A. Uspenskiĭ (Ed.), Mekhanizmy kulʹtury (pp. 137–151). Nauka.
Badalanova-Pokrovskaia, F., & Pliukhanova, M. (1987). Srednevekovaia simvolika vlasti: Krest Konstantinov v bolgarskoĭ traditsii. Uchenye zapiski Tartuskogo gosudarstvennogo universiteta: Trudy po russkoĭ i slavianskoĭ filologii: Literaturovedenie, 1987(781), 132–148.
Badalanova-Pokrovskaia, F., & Pliukhanova, M. (1989). Srednevekovye istoricheskie formuly (Moskva/Tyrnovo – Novyĭ TSarʹgrad). Uchenye zapiski Tartuskogo gosudarstvennogo universiteta: Sēmeiōtikē – Trudy po znakowym sistemam, 23, 80–94.
Biliarski, I. (2001). Nebesnite pokroviteli: Sv. TSar Petŭr. Istorichesko bŭdeshte, 2001(2), 32–44.
Biliarski, I. (2004). Pokroviteli na tsarstvoto: Sv. TSar Petŭr i sv. Paraskeva-Petka. Vulkan 4.
Biliarsky, I. (2010). Old Testament models and the state in early medieval Bulgaria. In P. Magdalino & R. S. Nelson (Eds.), The Old Testament in Byzantium (pp. 255–277). Dumbarton Oaks Research Library and Collection.
Biliarsky, I. (2013). The tale of the Prophet Isaiah: The destiny and meanings of an apocryphal text. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004254381
Eastmond, A. (2003). Byzantine identity and relics of the True Cross in the thirteenth century. In A. Lidov (Ed.), Eastern Christian relics / Vostochnokhristianskie relikvii (pp. 205–216). Progress-Traditsiia.
Erdeljan, J. (2011). New Jerusalems as New Constantinoples? Reflections on the reasons and principles of Translatio Constantinopoleos in Slavia Orthodoxa. Deltion tēs Christianikēs Archaiologikēs Etaireias, 32, 11–18. https://doi.org/10.12681/dchae.682
Erdeljan, J. (2017). Chosen places: Constructing New Jerusalems in Slavia Orthodoxa. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004345799
Eshel, S. (2018). The concept of the elect nation in Byzantium. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004363830
Evseeva, L., & Lidov, A. (2022). The Russian Mandylion: The images of Christ ‘Not-Made-by Hands’ in the art and culture of medieval Rus’ from the tenth to the fourteenth centuries. In M. Guscin (Ed.), Recent studies on the Image of Edessa: Iconography, history and theology (pp. 165–192). Cambridge Scholars Publishing.
Lidov, A. (2000). Miracle-working icons of the Mother of God. In M. Vassilaki (Ed.), Mother of God: Representations of the Virgin in Byzantine art (pp. 47-57). Skira.
Lidov, A. (2004a). The Flying Hodegetria: The miraculous icon as bearer of sacred space. In E. Thunø & G. Wolf (Eds.), The miraculous image in the late Middle Ages and the Renaissance (pp. 273–304). L’erma di Bretschneider.
Lidov, A. (2004b). Leo the Wise and the miraculous icons in Hagia Sophia. In E. Kountoura Galake (Ed.), The heroes of the Orthodox Church, the New Saints, 8th–16th c. (pp. 393–432). National Hellenic Research Foundation.
Lidov, A. (2005). TSerkovʹ Bogomateri Farosskoĭ: Imperatorskiĭ khram-relikvariĭ kak konstantinopolʹskiĭ Grob Gospodenʹ. In M. A. Orlova (Ed.), Vizantiĭskiĭ mir: iskusstvo Konstantinopolia i natsionalʹnye traditsii: K 2000-letiiu khristianstva (pp. 79–108). Severnyĭ palomnik.
Lidov, A. (2006). Spatial icons: The miraculous performance with the Hodegetria of Constantinople. In A. Lidov (Ed.), Hierotopy: The creation of sacred spaces in Byzantium and Medieval Russia (pp. 349–372). Progress-tradition.
Lidov, A. (2009). New Jerusalems: Transferring of the Holy Land as generative matrix of Christian culture. In A. Lidov (Ed.), New Jerusalems: Hierotopy and iconography of sacred spaces / Novye Ierusalimy: Ierotopiia i ikonografiia sakralʹnykh prostranstv (pp. 8–10). Indrik.
Lidov, A. (2012). A Byzantine Jerusalem: The imperial Pharos Chapel as the Holy Sepulchre. In A. Hoffmann & G. Wolf (Eds.), Jerusalem as narrative space: Erzählraum Jerusalem (pp. 63–103). Brill.
Magdalino, P., & Nelson, R. S. (Eds.). (2010). The Old Testament in Byzantium. Dumbarton Oaks Research Library and Collection.
Maguire, H., & Nelson, R. S. (Eds.). (2010). San Marco, Byzantium, and the myths of Venice. Dumbarton Oaks Research Library and Collection.
Popović, M., & Bikić, V. (2004). Kompleks srednjovekovne mitropolije u Beogradu: Istraživanja u Donjem gradu Beogradske tvrđave. Arheološki institut.
Stanković, V. (2025). Reclaiming the Balkans: A study in Byzantine Soft Power. In J. Shepard & P. Frankopan (Eds.), Revisiting the Byzantine commonwealth: Nodes, networks, and spheres (pp. 469–477). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/9780191896361.003.0031
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jelena Erdeljan
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
