W poszukiwaniu nieuchwytnego żydowskiego rdzenia. „Drabina Jakuba” odczytana na nowo
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.3527Słowa kluczowe:
„Drabina Jakuba”, wizerunek Jakuba, język hebrajski, język grecki, język staro-cerkiewno-słowiański, literatura bizantyńska, „Hekhalot Rabbati”, targum, midraszAbstrakt
Artykuł na nowo podejmuje dyskusję nad potencjalnym wpływem żydowskich tradycji dotyczących wizerunku Jakuba wyrytego na Tronie Chwały na wizję Jakuba w słowiańskiej Drabinie Jakuba. Wpływ ten, po raz pierwszy zasugerowany przez Jamesa Kugela, został ostatnio zakwestionowany przez Sabine Fahl i Christfrieda Böttricha. W artykule dowodzi się, że zamiast skupiać się na różnicach treściowych między tymi dwoma narracjami, należy zbadać tradycję dotyczącą wizerunku Jakuba jako scenę o charakterze formułowym, która umożliwia tworzenie nowych treści poprzez selektywne ponowne zestawianie i wykorzystywanie jej elementów strukturalnych. Twórcy Drabiny Jakuba albo nie znali narracji stojącej za tą strukturą, albo zdecydowali się ją pominąć. Zamiast tego Drabina Jakuba przejmuje poszczególne elementy tradycji dotyczącej wizerunku Jakuba, a następnie zestawia je na nowo, tworząc nową narrację. Artykuł wykorzystuje relację między Drabiną Jakuba a żydowskimi tradycjami dotyczącymi wizerunku Jakuba jako punkt wyjścia do szerszej argumentacji na rzecz tego tekstu jako dzieła literatury bizantyńskiej.
Bibliografia
Alexander, P. S. (1990). Jewish Aramaic translations of Hebrew Scriptures. In M.-J. Mulder (Ed.), Mikra: Text, translation, reading and interpretation of the Hebrew Bible in ancient Judaism and early Christianity (pp. 217–253). Van Gorcum. https://doi.org/10.1163/9789004275102_008
Badalanova Geller, F. (2011). The Sea of Tiberias: Between apocryphal literature and oral tradition. In L. DiTommaso & C. Böttrich (Eds.), The Old Testament apocrypha in the Slavonic tradition: Continuity and diversity (pp. 13–157). Mohr Siebeck.
Bonwetsch, G. (1900). Die apokryphe “Leiter Jakobs”. Nachrichten von der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen: Philologisch historische Klasse, 1900(7), 76–87.
Böttrich, C. (2014). Apocalyptic tradition and mystical prayer in the Ladder of Jacob. Journal for the Study of the Pseudepigrapha, 23(4), 290–306. https://doi.org/10.1177/0951820714536497
Böttrich, C. (2019). A new approach to the apocryphal Ladder of Jacob. Journal for the Study of the Pseudepigrapha, 28(3), 171–181. https://doi.org/10.1177/0951820719832428
Boustan, R. (2007). The emergence of pseudonymous attribution in Heikhalot literature: Empirical evidence from the Jewish “magical” corpora. Jewish Studies Quarterly, 14(1), 18–38. https://doi.org/10.1628/094457007780494183
Boustan, R. (2015). Jewish veneration of the “special dead” in Late Antiquity and beyond. In C. Hahn & H. Klein (Eds.), Saints and sacred matter: The cult of relics in Byzantium and beyond (pp. 61–81). Dumbarton Oaks Research Library and Collection.
Bunta, S. (2006). The likeness of the image: Adamic motifs and צלם anthropoly in rabbinic traditions about Jacob’s image enthroned in heaven. Journal for the Study of Judaism, 37(1), 55–84. https://doi.org/10.1163/157006306775454497
Díez Macho, A. (Ed.). (1968). Neophyti 1: Targum Palestinense MS de la Biblioteca Vaticana (Vol. 1). Consejo Superior de Investigaciones Científicas.
Elizur, S., & Rand, M. (Eds.). (2014). Rabbi El‘azar Berabbi Qillir: Liturgical poems for Rosh ha-Shanah. World Union of Jewish Studies.
Fahl, S., Böttrich, C., & Fahl, D. (2015). Leiter Jakobs. Gütersloher Verlagshaus.
Fal′, S., & Fal′, D. (Eds.). (2017). “Lestvitsa Iakova” (kriticheskiĭ tekst). Trudy Otdela drevnerusskoĭ literatury, 65, 197–242.
Flesher, P. V. M., & Chilton, B. D. (2011). The Targums: A critical introduction. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004218178
Fossum, J. E. (1995). The image of the invisible God: Essays on the influence of Jewish mysticism on early Christology. Vandenhoeck and Ruprecht. https://doi.org/10.13109/9783666539329
Frankfurter, D. (2018). Christianizing Egypt: Syncretism and local worlds in late antiquity. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400888009
Grishchenko, A. I., & Turilov, A. A. (2019). Paleia. In Pravoslavnaia ėntsiklopediia (Vol. 54, pp. 304–307). TSerkovno-nauchnyĭ tsentr “Pravoslavnaia ėntsiklopediia”.
Istrin, V. M. (1902, August). Retsenziia na knigu Drevniaia russkaia literatura Kievskogo perioda XI–XIII vekov P. V. Vladimirova. Kiev, 1900. Zhurnal Ministerstva narodnogo prosveshcheniia, 1902(342), 400–436.
Istrin, V. M. (1905). Redaktsii Tolkovoĭ palei. Izvestiia Otdeleniia russkogo iazyka i slovesnosti Imperatorskoĭ Akademii nauk, 10(4), 135–203.
Kaufmann, E.-M. (2006). Jakobs Traum und der Aufstieg des Menschen zu Gott: Das Thema der Himmelsleiter in der bildenden Kunst des Mittelalters. Wasmuth.
Klein, M. (Ed.). (1980). The Fragment-Targums of the Pentateuch according to the extant sources (Vols. 1–2). Biblical Institute Press.
Kugel, J. L. (1994). In Potiphar’s house: The interpretive life of Biblical texts. Harvard University Press.
Kugel, J. L. (1995). The Ladder of Jacob. Harvard Theological Review, 88(2), 209–227. https://doi.org/10.1017/S0017816000030303
Kugel, J. L. (2006). The Ladder of Jacob: Ancient interpretations of the Biblical story of Jacob and his children. Princeton University Press.
Leicht, R. (1999). Qedushah and prayer to Helios: A new Hebrew version of an apocryphal prayer of Jacob. Jewish Studies Quarterly, 6, 140–176.
Liddell, H. G., & Scott, R. (1996). Greek-English lexicon with a revised supplement. Clarendon Press.
Lunt, H. G. (1985). Ladder of Jacob (c. first century A.D.): A new translation and introduction. In J. H. Charlesworth (Ed.), The Old Testament pseudepigrapha (Vol. 2, pp. 401–411). Doubleday. https://doi.org/10.5040/9780300287899.0027
McNamara, M. (1992). Targum Neofiti 1: Genesis. The Liturgical Press.
Neis, R. (2007). Embracing icons: The face of Jacob on the throne of God. Images, 1(1), 36–54. https://doi.org/10.1163/187180007782347548
Orlov, A. A. (2006). The face as the heavenly counterpart of the visionary in the Slavonic Ladder of Jacob. In A. A. Orlov, From apocalypticism to Merkabah mysticism: Studies in the Slavonic pseudepigrapha (pp. 255–278). Brill.
Pennington, A. (1984). The Ladder of Jacob. In H. F. D. Sparks (Ed.), The apocryphal Old Testament (pp. 453–463). Clarendon Press.
Rabinovitz, Z. M. (Ed.). (1985). The liturgical poems of Rabbi Yannai according to the triennial cycle of the Pentateuch and the holidays: Critical edition with introduction and commentary (Vols. 1–2). Bialik Institute.
Schäfer, P. (Ed.). (1981). Synopse zur Hekhalot-Literatur. J. C. B. Mohr.
Schäfer, P. (1988). Hekhalot-Studien. Mohr Siebeck.
Schäfer, P. (2009). The origins of Jewish mysticism. Mohr Siebeck.
Sivertsev, A. M. (2022). Jacob’s dream: The body and its image in late antique Jewish and Christian narrative spaces. Ars Judaica, 18(1), 45–62. https://doi.org/10.3828/arsjudaica.2022.18.3
Sivertsev, A. M. (2024). Jews, Christians, and the discourse on images before Iconoclasm. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009424578
Strack, H. L., & Stemberger, G. (1996). Introduction to the Talmud and Midrash (M. Bockmuehl, Trans.). Fortress Press.
Theodor, J., & Albeck, C. (Eds.). (1912–1936). Bereschit Rabba mit kritischem Apparat und Kommentar (Vols. 1–3). Verlag M. Poppelauer.
Turan, S. (2019). On the word Qelaster in ancient rabbinic literature: Textual variants, semantics, etymology. Leshohenu, 81, 116–132.
Vodolazkin, E. G. (2011). Zu einer Rohfassung der Polnaja Chronografičeskaja Paleja und zum Verhältnis zwischen den verschiedenen Paleja-Redaktionen. In L. DiTommaso & C. Böttrich (Eds.), The Old Testament apocrypha in the Slavonic tradition: Continuity and diversity (pp. 453–470). Mohr Siebeck.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Alexei Sivertsev
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
