Miejsca spisania Ewangelii według subskrypcji w cerkiewnosłowiańskich Ewangeliach tetr
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.3511Słowa kluczowe:
Ewangelia tetr, miejsce, identyfikator geograficzny, posłowie, EwangeliaAbstrakt
Miejsca spisania Ewangelii według subskrypcji w cerkiewnosłowiańskich Ewangeliach tetr
Artykuł poświęcony jest analizie informacji o miejscu spisania Ewangelii, zawartych w subskrypcjach występujących w rękopiśmiennych i starych drukach Ewangelii tetr. Umieszczane na końcu poszczególnych ksiąg ewangelicznych subskrypcje zawierały niekiedy dodatkowe informacje dotyczące miejsca ich powstania, wskazując na Jerozolimę, Rzym lub Patmos. W niniejszym studium przeanalizowano występowanie oraz pochodzenie tych dodatków. Badania wykazały, że w starych drukach Ewangelii tetr określenie geograficzne występuje wyłącznie w jednej subskrypcji – do czwartej Ewangelii – i jest obecne we wszystkich wydaniach południowosłowiańskich. Element ten został przejęty z tradycji rękopiśmiennej, w której jest poświadczony już w pierwszym dziesięcioleciu XIV wieku. Dodatek ten występuje w jednej czwartej rękopisów objętych badaniem. Analiza rękopiśmiennych Ewangelii tetr wykazała ponadto, że określenia geograficzne obecne w subskrypcjach do trzech pierwszych Ewangelii stanowią późniejsze i rzadko spotykane dodatki. Są one poświadczone przede wszystkim w kodeksach datowanych na XVI wiek, a sporadycznie także na drugą połowę XV wieku. Dodatki te mają charakter interpolacji zaczerpniętych z krótkich przedmów, występujących niekiedy po subskrypcjach do Ewangelii. Wyjątek stanowi jeden rękopis bułgarski z drugiej połowy XIII wieku. Jego pokrewieństwo z niektórymi greckimi Ewangeliami tetr pochodzenia południowowłoskiego potwierdza obecność kilku wspólnych wariantów tekstowych.
Bibliografia
Champagne, D. G. (2012). Scribal habits within the superscription and subscription traditions of Greek New Testament manuscripts [Unpublished doctoral dissertation]. New Orleans Baptist Seminary.
Dogramadzhieva, E. (1993). Sŭstav na slavianskite rŭkopisni chetveroevangeliia. Palaeobulgarica, 17(2), 2–21.
Elmelund, C. T., & Wasserman, T. (2023). The subscriptions to Mark’s Gospel and history of reception. New Testament Studies, 69(4), 429–444. https://doi.org/10.1017/S0028688523000139
Evangelie ot Ioanna v slavianskoĭ traditsii (A. A. Alekseev, A. A. Pichkhadze, M. B. Babitskaia, I. V. Azarova, E. L. Alekseeva, A. M. Pentkovskiĭ, V. A. Romodanovskaia, & T. V. Tkacheva, Eds.). (1998). Rossiĭskoe Bibleĭskoe Obshchestvo.
Evangelie ot Matfeia v slavianskoĭ traditsii (A. A. Alekseev, I. V. Azarova, E. L. Alekseeva, M. B. Babitskaia, E. I. Vaneeva, A. А. Pichkhadze, V. A. Romodanovskaia, & T. V. Tkacheva, Eds.). (2005). Rossiĭskoe Bibleĭskoe Obshchestvo.
Gathercole, S. J. (2012). The earliest manuscript title of Matthew’s Gospel (BnF Suppl. gr. 1120 ii 3 / 𝔓4). Novum Testamentum, 54(3), 209–235. https://doi.org/10.1163/156853612X650084
Gathercole, S. J. (2013). The titles of the Gospel in the earliest New Testament manuscripts. Zeitschrift für die Neutestamentliche Wissenschaft und Kunde der Älteren Kirche, 104(1), 33–76. https://doi.org/10.1515/znw-2013-0002
Ostapczuk, J. (2024, June 24–26). Titulus finalis, subscriptions and total stichometry to the Gospels of Mark in Cyrillic manuscripts of Tetraevangelia [Conference presentation]. Paratexts in Premodern Writing Cultures, Database of Byzantine Book Epigrams (DBBE) and Faculty of Arts and Philosophy at Ghent University, Ghent, Belgium.
Ostapczuk, J. (2025). The application of titulus finalis, subscriptions, total stichometry in the textual classification of early printed Cyrillic liturgical Tetraevangelia. Biblical Annals, 15(3), 593–609. https://doi.org/10.31743/ba.17930
Ostapczuk, J., & Dzierżanowska, B. (2023). Early printed editions of Cyrillic liturgical Tetraevangelia: A catalogue. Rocznik Teologiczny, 65(3), 465–514. https://doi.org/10.36124/rt.2023.18
Tetraeuangelium. Mss. 74. Ethnikē Bibliothēkē tēs Ellados (ΕΒΕ). (n.d.-a). New Testament Virtual Manuscript Room – NTVMR-INTF. https://ntvmr.uni-muenster.de/web/paratexbib/manuscript-workspace?docID=30788&pageID=1200
Tetraeuangelium. Mss. 74. Ethnikē Bibliothēkē tēs Ellados (ΕΒΕ). (n.d.-b). Paratexts of the Bible. https://www.manuscripta-biblica.org/manuscript/?diktyon=2370
von Soden, H. F. (1911). Die Schriften des Neuen Testaments in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte (Vol. 1). Vandenhoek & Ruprecht.
Wasserman, T. (2010). Greek New Testament manuscripts in Sweden with an excursus on the Jerusalem colophon. Svensk exegetisk årsbok, 75, 77–108.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jerzy Ostapczuk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
