Slavia Meridionalis 28

Numer tematyczny: Ruchy młodzieżowe, subkultury i (nowe) media
Redaktorki: Stanislava Barać and Katarzyna Taczyńska

Bezpośrednią przesłanką do podjęcia w 28. tomie czasopisma „Slavia Meridionalis” tematu „Ruchy młodzieżowe, subkultury i (nowe) media” stała się mobilizacja społeczna w Serbii w latach 2024–2025, jej oddźwięk w mediach oraz wpływ na sferę kultury i środowisko akademickie. Szczególnie interesujący okazał się nieoczekiwany rozkwit nowych czasopism studenckich związanych z powszechnymi protestami. Jednocześnie uważamy, że protesty studenckie oraz towarzysząca im produkcja kulturalna i literacka skłaniają do stawiania pytań o szersze procesy społeczne, kulturowe i historyczne, a także prowokują do refleksji nad adekwatnymi ramami metodologicznymi służącymi ich badaniu.

W 2024 roku studenci Wydziału Filologicznego Uniwersytetu w Belgradzie uruchomili internetowe czasopismo literackie „Filoblok”. Fakt ten stał się punktem wyjścia do refleksji nad szerszym zagadnieniem, tj. kwestią funkcjonowania (nowych) mediów w obrębie ruchów młodzieżowych. Pismo ukazywało się w czasie studenckich blokad różnych wydziałów w kilku serbskich ośrodkach uniwersyteckich. Blokady te były reakcją na zawalenie się dachu na dworcu kolejowym w Nowym Sadzie, w wyniku którego zginęło 16 osób – tragedię powszechnie uznawaną za konsekwencję systemowej korupcji i instytucjonalnej nieodpowiedzialności w Serbii. Innymi słowy, blokady stanowiły akt studenckiego buntu przeciwko korupcji państwowej.

Redaktorzy czasopisma „Filoblok”, uprzednio wydający studenckie pismo literackie „Vesna”, uznali za konieczne powołanie odrębnego, zaangażowanego społecznie, a zarazem literackiego (w sensie gatunku i struktury) czasopisma, które ukazywałoby się tak długo, jak długo będą trwały blokady. W tym samym czasie działacze ruchów studenckich wypuszczali do obiegu czytelniczego ulotki, gazety i czasopisma na innych wydziałach i w instytucjach młodzieżowych w Serbii, takie jak „Glas Blokade” („Głos Blokady”) na Wydziale Filozoficznym w Belgradzie.

Jednocześnie studenci uczelni wyższych i uczniowie szkół średnich nie porzucili nowych mediów. Przeciwnie, wykorzystywali je w możliwie najszerszym zakresie, prowadząc komunikację zarówno w obrębie własnych (subkulturowych) grup, jak i z „zewnętrzną” publicznością. W czasie blokad powstawało więc coraz więcej kont na Instagramie (ad hoc tworzone samorządy uczniowskie niemal każdej szkoły średniej i każdego wydziału miały co najmniej jedno lub dwa konta), codziennie publikowano setki rolek, zakładano nowe kanały na YouTubie, realizowano krótkie filmy studenckie itd. W kontekście tych faktów redaktorzy niniejszego numeru tematycznego stawiają pytanie o to, dlaczego studenci sięgnęli po tradycyjne periodyki w sytuacji  dominacji wśród pokolenia Gen Z nowych mediów takich jak Instagram, TikTok czy komunikacja za pośrednictwem podcastów.

W tym kontekście uważamy, że należy przyjrzeć się bliżej krajom słowiańskim (i to nie tylko tym, w których obecnie widoczne są ruchy antyreżimowe i antykorupcyjne, jak na przykład Serbia czy Bułgaria), a także innym krajom Europy Południowo-Wschodniej i szerzej, postawić pytanie, w jaki sposób subkultury młodzieżowe funkcjonują w odmiennych kontekstach historycznych i społeczno-politycznych. Wychodzimy z założenia, że jedynie dzięki poznaniu i zrozumieniu nowego języka subkultur młodzieżowych w szerszym kontekście możliwa jest analiza i interpretacja znaczeń obecnych w danym medium lub periodyku.

Proponujemy cztery ramy poznawcze, w obrębie których można analizować czasopismo „Filoblok” oraz podobne współczesne studenckie periodyki i inne wytwory subkultur młodzieżowych:

1. Prasoznawstwo w perspektywie synchronicznej i diachronicznej. Badania te pokazują, że od połowy XIX wieku ruchy młodzieżowe i ich pisma literackie odgrywały rolę napędową w procesach emancypacji społecznej – narodowej, klasowej, kulturowej i genderowej – w kontekście serbskim, a także (post)jugosłowiańskim, słowiańskim i południowo-wschodnioeuropejskim.

2. Badania nad młodzieżą (youth studies). Jako wyłaniająca się dyscyplina w obrębie nauk humanistycznych, youth studies umożliwiają badaczom zrozumienie dynamiki ruchów studenckich oraz ich wytworów kulturowych, a co najważniejsze – analizowanie ich jako autonomicznych zjawisk pokolenia Gen Z w odniesieniu do szerszych procesów.

3. Etnografia literacka i folklorystyka. Zapraszamy badaczy do interpretowania periodyków młodzieżowych i wytworów subkulturowych w momencie ich powstawania, ze szczególnym uwzględnieniem ich języka, symboliki oraz form obiegu. W miarę możliwości zachęcamy do prowadzenia obserwacji uczestniczącej podczas wydarzeń organizowanych przez ruchy, w tym codziennych lub cotygodniowych rytuałów, aby uchwycić doświadczany i performatywny wymiar tych praktyk. Mile widziane jest również tworzenie i/lub analiza cyfrowych archiwów folkloru ruchów.

4. Filozofia historii. Użyteczna może okazać się na przykład koncepcja odrodzenia historii Alaina Badiou, obejmująca okres od 1848 roku do współczesności i rozciągająca się od europejskich rewolucji połowy XIX wieku aż po Arabską Wiosnę i podobne ruchy oraz ukute w tym kontekście przez Badiou pojęcie „Wydarzenia”. 

Celem niniejszego numeru tematycznego jest: (1) zbadanie ruchów młodzieżowych w Serbii jako wyjściowego studium przypadku, (2) zidentyfikowanie i przeanalizowanie analogicznych ruchów oraz problemów leżących u ich podstaw w krajach słowiańskich i krajach Europy Południowo-Wschodniej oraz (3) otwarcie się na badania nad ruchami młodzieżowymi na świecie jako istotnym kontekstem dla wypracowania strategii badania zjawiska zarówno w teraźniejszości, jak i w przeszłości.

Przykładowe tematy i zagadnienia:

• Rola i widoczność współczesnych, powstających ad hoc antyreżimowych ruchów młodzieżowych oraz funkcjonujących w ich obrębie subkultur w mediach.
• Nowe media (Instagram, TikTok, rolki, Twitter/X) jako narzędzie wykorzystywane przez ruchy młodzieżowe.
• Dominujące gatunki prasowe oraz charakter przekazów w periodykach i mediach wydawanych przez antyreżimowe ruchy młodzieżowe.
• Podejścia metodologiczne do badania ruchów młodzieżowych i ich produkcji prasowej/medialnej.
• Obieg informacji na temat ruchów młodzieżowych w krajach słowiańskich i na świecie.
• Oddziaływanie ruchów młodzieżowych na kraje sąsiednie (i szerzej) widoczne w mediach.

 

„Slavia Meridionalis” to czasopismo publikowane w tzw. Wolnym Dostępie, które prezentuje wyniki badań nad Słowiańszczyzną południową oraz nad jej związkami z innymi obszarami kulturowymi. Indeksowane jest w bazach Scopus (Elsevier) oraz Emerging Sources Citation Index (Clarivate Analytics), jak również CEEOL, DOAJ, EBSCO, ERIH Plus, Google Scholar i in.

Autorów zapraszamy do przesyłania artykułów w języku angielskim o objętości do 40 000 znaków ze spacjami (wraz z bibliografią). 

Terminy:

• Abstrakt w języku angielskim (300 słów) oraz krótka nota biograficzna (50–100 słów) do 31 maja 2026 r.
• Kontakt z wybranymi autorami do 30 czerwca 2026 r.
• Termin nadsyłania artykułów: 31 grudnia 2026 r.

Prosimy o przesyłanie abstraktów na adresy redaktorek numeru:

• stanibarac[at]gmail[dot]com
• katarzyna[dot]taczynska[at]ispan[dot]edu[dot]pl

Szczegółowe informacje oraz wytyczne dla autorów można znaleźć na stronie internetowej czasopisma.

Przyjmujemy również artykuły w języku angielskim niezwiązane bezpośrednio z tematyką tomu – do działu „Imponderabilia”, przeznaczonego na prace podejmujące istotne zagadnienia mieszczące się w profilu czasopisma.

Zachęcamy do kontaktu z redaktorkami prowadzącymi numer:

• Stanislava Barać, stanibarac[at]gmail[dot]com
• Katarzyna Taczyńska, katarzyna[dot]taczynska[at]ispan[dot]edu[dot]pl