Two Covenants in Folk Religiosity: Contaminations
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.3526Keywords:
Apocrypha, identity, oral tradition, biblical tradition, religious cultureAbstract
The main thesis of this paper concerns the contamination of characters and events from two biblical Covenants – the Old and New Testaments – in the narratives of interlocutors whose knowledge of the Bible came predominantly through direct transmission within local tradition. The influences of the Biblia Pauperum, which merges the two Covenants, and of Jewish tradition are also evident in these narratives. Consequently, the narratives of the inculturated folk Bible cannot be organised according to the structure of the canonical text, although a different, “grassroots” order can be outlined. I support my thesis using ethnographic material collected between 1980 and 2000, mainly among Roman Catholic and Orthodox Christian communities in Central and Eastern Poland and Polish diaspora communities in Lithuania, Belarus and Ukraine – communities that, until the Holocaust, were also shaped by their Jewish populations.
References
Albert-Llorca, M. (1991). L’ordre des choses: Les récits d’origine des animaux et des plantes en Europe. Éditions du Comité des Travaux Historiques et Scientifiques (CTHS). “Le regard de l’ethnologue”.
Badalanova, F. (2008). The Bible in the making: Slavonic creation stories. In M. J. Geller & M. Schipper (Eds.), Imagining creation (pp. 161–365). Brill. https://doi.org/10.1163/ej.9789004157651.i-424.37
Badalanova Geller, F. (2017). The Bible in folklore worldwide: South Slavic. In E. Ziolkowski (Ed.), The Bible in folklore worldwide: Vol. 1.1. A handbook of Biblical reception in Jewish, European Christian, and Islamic folklores (pp. 253–306). Walter De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110286724-015
Badura, W. (1903). Potrójna procesja. Lud, 9, 90.
Bible: English Standard Version. (2001). Bible Gateway. https://www.biblegateway.com/versions/English-Standard-Version-ESV-Bible/
Bin Gorion Berdyczewski, M. J. (1996). Żydowskie legendy biblijne (R. Stiller, Trans. & commentaries; Pts. 1–2). URAEUS.
Brückner, A. (1903). Literatura religijna w Polsce średniowiecznej: Vol. 2. Pismo święte i apokryfy. Skład Główny Księgarni Gebethnera i Wolffa.
Bystroń, J. S. (1980). Łańcuch szczęścia. In J. S. Bystroń, Tematy, które mi odradzano (pp. 52–84). PIW.
Clifford, J. (1983). On ethnographic authority. Representations, 2, 118–146. https://doi.org/10.2307/2928386
de Lubac, H. (1959). Éxegèse médiévale: Les quatres sens de l’Écriture. Aubier-Montaigne.
Dragadze, T. (1993). The domestication of religion under soviet communism. In C. M. Hann (Ed.), Socialism: Ideals, ideologies and local practice (pp. 148–156). Routledge.
Eliade, M. (1993). Sacrum, mit, historia: Wybór esejów (M. Czerwiński, Ed. & Introduction; A. Tatarkiewicz, Trans.). PIW.
Ginzberg, L. (1909). The Legends of the Jews (H. Shold, Trans.; Vol. 3). Jewish Publication Society of America.
Graves, R., & Patai, R. (1993). Hebrew myths: The Book of Genesis. Anchor Book.
Hernas, C. (1965). W kalinowym lesie: Vol. 1. U źródeł folklorystyki polskiej. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kantyczka czyli pieśni nabożne w Kościele katolickim używane (new ed.). (1915). Nakładem Księgarni Józefa Zawadzkiego w Wilnie.
Kolberg, O. (1962). Dzieła wszystkie: Vol. 7. Krakowskie (Pt. 3). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza; Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
Księga Przysłów: Mądrość zaleca samą siebie. (2003). In Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Pallottinum. https://biblia.deon.pl/rozdzial.php?id=546
Kunczyńska-Iracka, A. (1980). Chrystus Frasobliwy i jego miejsce w tradycyjnej religijności ludowej. Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, 34(4), 143–152.
Laurentin, R. (1989). Matka Pana: Krótki traktat teologii maryjnej (Z. Proczek, Trans.; integral ed., Vol. 1). Wyd. Ks. Marianów.
Leach, E. (1969). Genesis as myth and other essays. Jonathan Cape.
Meletinsky, E. M. (2000). The poetics of myth (G. Lanoue & A. Sadetsky, Trans.). Routledge. https://www.academia.edu/124450762/Eleazar_M_Meletinsky_The_Poetics_of_Myth_2000_
Minczew, G. (2006). Starotestamentowe teksty pseudokanoniczne w południowosłowiańskiej tradycji rękopiśmiennej. In G. Minczew & M. Skowronek (Eds.), Apokryfy i legendy starotestamentowe Słowian Południowych (pp. xvii–xlii). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Miron [Franko, I.]. (1896). IUzhnorusskaia paskhalʹnaia drama. Kievskaia starina, 54(6–7).
Naumow, A. (1976). Apokryfy w systemie literatury cerkiewnosłowiańskiej. Ossolineum.
Nowa kantyczka, czyli uzupełniony zbiór pieśni nabożnych. (1904). Nakład i druk Józefa Zawadzkiego.
O Morzu Tyberiadzkim (A. Kawecka, Trans.). (2006). In G. Minczew & M. Skowronek (Eds.), Apokryfy i legendy starotestamentowe Słowian Południowych (pp. 3–11). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Olędzki, J. (1971). Kultura artystyczna ludności kurpiowskiej (A. Kutrzeba-Pojnarowa, Ed.). Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Olędzki, J. (1975). Pieśni wotywne. Polska Sztuka Ludowa, 29(4), 225–236.
Płacz i narzekanie Ojców Świętych przed narodzeniem Chrystusa Pana blisko 4000 tysiące lat w otchłaniach będących, aż do wstąpienia Chrystusa Pana do piekłów (W. K., Trans.). (1910). (n.p.).
Smoleń, W. (1987). Ilustracje świąt kościelnych w polskiej sztuce. Redakcja Wydawnictw KUL.
Starowieyski, M. (Ed.). (1986). Apokryfy Nowego Testamentu: Vol. 1. Ewangelie apokryficzne (Pt. 2). Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Tomicki, R. (1980). Ludowe mity o stworzeniu człowieka: Z badań nad synkretyzmem mitologicznym w Europie Wschodniej i Południowej oraz w Azji Północnej. Etnografia Polska, 24(2), 49–118.
Tomicki, R. (1981). Religijność ludowa. In M. Biernacka, M. Frankowska, & W. Paprocka (Eds.), Etnografia Polski: Przemiany kultury ludowej (Vol. 2, pp. 29–70). Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Unterman, A. (1991). Dictionary of Jewish lore and legend. Thames and Hudson.
Wasilewski, J. (2002). Śmieszny, diabelski, święty: O tricksterskim splocie wątków w postaci św. Piotra. In A. Engelking & M. Kapełuś (Eds.), Fascynacje folklorystyczne: Księga poświęcona pamięci Heleny Kapełuś (pp. 159–164). Agade.
Wstęp do Lamentacji. (2003). In Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Pallottinum. https://biblia.deon.pl/ksiega.php?id=31&wstep=1
Zowczak, M. (2000). Biblia ludowa: Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej. Wydawnictwo Funna.
Zowczak, M. (2003). O długim trwaniu Polaków na Podolu. Imponderabilia tożsamości. In Ł. Smyrski & M. Zowczak (Eds.), Podole i Wołyń: Szkice etnograficzne (pp. 9–76). DiG.
Zowczak, M. (2007). Dwa Przymierza w religijności ludowej: Kontaminacje. Fundamenta Europaea, 4(6–7), 107–120.
Zowczak, M. (2019). The folk bible of Central-Eastern Europe (A. Korzeniowska & S. Sikora, Trans.). Peter Lang. https://doi.org/10.3726/b16090
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Magdalena Zowczak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
