What Exactly is Philology? Three Polish Treatises on Philology in Problematic and Formal Terms
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.3562Keywords:
Jan Samuel Kaulfuss, Jan Bołoz Antoniewicz, Karol Appel, philology, classical philology, science, didacticsAbstract
This article aims to analyse three Polish treatises on philology and to reconstruct the worldview of their authors on the scientific, didactic and social role of the discipline. They were written and published between 1814 and 1915; the authors were professors and members of scientific societies. The work O filologii czyli nauce starożytności klasycznej [On Philology or the Science of Classical Antiquity] by Jan Samuel Kaulfuss was written for teaching purposes. The synthetic and academically inspiring lecture by Jan Bołoz Antoniewicz Historia, filologia i historia sztuki [History, Philology and Art History] describes modern philology against the background of other sciences such as history, art history and philosophy. In turn, Filologia, jej zakres i zadania [Philology, Its Scope and Tasks], by Karol Appel is an apotheosis of philology; the author appreciates its importance for tradition and its cognitive value in the area of cultural memory, and predicts its long life in schools and universities. The philological way of writing the history of philology proposed in the present article makes it possible to show the richness and diversity of Polish scientific thought. The works under discussion clearly show the links with Western thought, but also the specificity resulting from the special situation of Poland under the partitions. The scientific issues contained in these works enrich our knowledge about the past of philology in various aspects: historical, scientific, social and didactic.References
Antoniewicz Bołoz, J. (1897). Historia, filologia i historia sztuki: Odczyt, wygłoszony na IV. Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Filologicznego we Lwowie d. 23 maja 1896 r. [Osobne odbicie z czasopisma filologicznego „Eos” roczn. III, ss. 129–160]. Drukarnia E. Winiarza.
Appel, K. (1915). Filologia, jej zakres i zadania [Odbitka ze sprawozdań z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Wydział Językoznawstwa i Literatury. Posiedzenie z dnia 3 marca 1915 roku, Rok VIII, z. 3]. Drukarnia i Litografia Jana Cotty.
d’Abancourt, H. (1935). Antoniewicz Bołoz Jan (1858–1922). W W. Konopczyński (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 1, ss. 137–138). Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Głowacka, A. (1967). Kaulfuss (Kaulfus) Jan Samuel (ok. 1780–1832). W E. Rostworowski (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 12, ss. 234–236). Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Hammer, S. (1948). Historia filologii klasycznej w Polsce. Drukarnia Przemysłowa w Krakowie.
Heck, D. (2012). Filologia i (jej) interpretacje. Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne.
Hellich, A., Markowska-Fulara, H., Potkański, J., & Żurek, Ł. (Red. nauk.). (2019). Filozofia filologii. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323541622
Karpiński, A. (Red.). (2011). Humanizm i filologia. Wydawnictwo Neriton.
Kaulfuss, J. S. (1814a). O filologii czyli nauce starożytności klasycznej i o jej wpływie do kształcenia rozumu i serca, do przysposabiania na dobrego obywatela i urzędnika, nie mniej do szczęśliwości publicznej i prywatnej. Wilhelm Bogumił Korn.
Kaulfuss, J. S. (1814b). Przedmowa. W J. S. Kaulfuss, O filologii czyli nauce starożytności klasycznej i o jej wpływie do kształcenia rozumu i serca, do przysposabiania na dobrego obywatela i urzędnika, nie mniej do szczęśliwości publicznej i prywatnej (ss. 1–2). Wilhelm Bogumił Korn.
Korus, K. (2016). Filologia klasyczna w służbie kultury europejskiej. W J. Brzozowski, A. Hennel-Brzozowska, & M. Lenart (Red.), Sens humanistyki dzisiaj (ss. 63–68). Wydawnictwo „scriptum”.
Małecki, A. (1851). Prelekcje o filologii klasycznej i jej encyklopedii miane w półroczu letniém r. 1850. Drukarnia Uniwersytecka.
Nitsch, K. (1935). Appel Karol (1857–1930). W W. Konopczyński (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 1, ss. 145–146). Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Pininski, L. (1922). Jan Bołoz Antoniewicz: Wspomnienie pośmiertne. Przegląd Współczesny,1922(3), 199–208.
Piszczek, Z. (1990). Mała encyklopedia kultury antycznej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Prussak, M. (2014). Tożsamość filologii. Teksty Drugie, 2014(2), 150–153.
Prussak, M., & Bem, P. (Red.). (2017). Filologia. Lekcja wolności: Antologia rosyjskich tekstów naukowych (M. Prussak, Wyb.; T. Brzostowska-Tereszkiewicz, M. Duszkin, A. Pomorski, M. Prussak, & E. Skalińska, Tłum.). Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo.
Staszic, S. (1956). Pisma i wypowiedzi pedagogiczne (T. Nowacki, Oprac., wstęp i komentarze). Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Suplent. (b.d.). W W. Doroszewski (Red.), Słownik języka polskiego. Pobrano 16 maja 2025, z https://sjp.pwn.pl/doroszewski/suplent;5502413
Świderkówna, A. (1982). Słownik pisarzy antycznych. Wiedza Powszechna.
Winniczuk, L. (Red.). (1962). Mały słownik kultury antycznej: Grecja, Rzym. Wiedza Powszechna.
Wróbel, M. (2005). Geografia grecka. W H. Podbielski (Red.), Literatura Grecji starożytnej: T. 2. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska (ss. 123–152). Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Monika Szczot

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.



