Czymże właściwie jest filologia? Trzy polskie rozprawy o filologii w oglądzie problemowym i formalnym
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.3562Słowa kluczowe:
Jan Samuel Kaulfuss, Jan Bołoz Antoniewicz, Karol Appel, filologia, filologia klasyczna, nauka, dydaktykaAbstrakt
Celem artykułu jest przeanalizowanie trzech polskich rozpraw o filologii i odtworzenie światopoglądu ich twórców na temat naukowej, dydaktycznej i społecznej roli filologii. Artykuł przywołuje dzieła napisane i wydane między 1814 a 1915 rokiem, których autorami byli profesorowie i członkowie towarzystw naukowych. Praca O filologii czyli nauce starożytności klasycznej... Jana Samuela Kaulfussa została napisana dla celów dydaktycznych. Syntetyczny i inspirujący badaczy odczyt Jana Bołoza Antoniewicza Historia, filologia i historia sztuki opisuje filologię nowożytną na tle innych nauk takich jak historia, historia sztuki i filozofia. Karol Appel w rozprawie Filologia, jej zakres i zadania dokonuje apoteozy filologii; docenia jej znaczenie dla tradycji i walory poznawcze w obszarze pamięci kulturowej, wreszcie wróży jej długie życie w szkołach i na uniwersytetach. Filologiczne pisanie historii filologii, zaproponowane w tym artykule, pozwala pokazać bogactwo i różnorodność polskiej myśli naukowej. W tekstach widać wyraźnie związki humanistyki z myślą zachodnią, ale także specyfikę wynikającą ze szczególnej sytuacji Polski pod zaborami. Zawarta w odczytach problematyka naukowa wzbogaca naszą wiedzę o przeszłości filologii w różnych aspektach: historycznym, naukowym, społecznym i dydaktycznym.
Bibliografia
Antoniewicz Bołoz, J. (1897). Historia, filologia i historia sztuki: Odczyt, wygłoszony na IV. Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa Filologicznego we Lwowie d. 23 maja 1896 r. [Osobne odbicie z czasopisma filologicznego „Eos” roczn. III, ss. 129–160]. Drukarnia E. Winiarza.
Appel, K. (1915). Filologia, jej zakres i zadania [Odbitka ze sprawozdań z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Wydział Językoznawstwa i Literatury. Posiedzenie z dnia 3 marca 1915 roku, Rok VIII, z. 3]. Drukarnia i Litografia Jana Cotty.
d’Abancourt, H. (1935). Antoniewicz Bołoz Jan (1858–1922). W W. Konopczyński (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 1, ss. 137–138). Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Głowacka, A. (1967). Kaulfuss (Kaulfus) Jan Samuel (ok. 1780–1832). W E. Rostworowski (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 12, ss. 234–236). Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Hammer, S. (1948). Historia filologii klasycznej w Polsce. Drukarnia Przemysłowa w Krakowie.
Heck, D. (2012). Filologia i (jej) interpretacje. Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne.
Hellich, A., Markowska-Fulara, H., Potkański, J., & Żurek, Ł. (Red. nauk.). (2019). Filozofia filologii. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323541622
Karpiński, A. (Red.). (2011). Humanizm i filologia. Wydawnictwo Neriton.
Kaulfuss, J. S. (1814a). O filologii czyli nauce starożytności klasycznej i o jej wpływie do kształcenia rozumu i serca, do przysposabiania na dobrego obywatela i urzędnika, nie mniej do szczęśliwości publicznej i prywatnej. Wilhelm Bogumił Korn.
Kaulfuss, J. S. (1814b). Przedmowa. W J. S. Kaulfuss, O filologii czyli nauce starożytności klasycznej i o jej wpływie do kształcenia rozumu i serca, do przysposabiania na dobrego obywatela i urzędnika, nie mniej do szczęśliwości publicznej i prywatnej (ss. 1–2). Wilhelm Bogumił Korn.
Korus, K. (2016). Filologia klasyczna w służbie kultury europejskiej. W J. Brzozowski, A. Hennel-Brzozowska, & M. Lenart (Red.), Sens humanistyki dzisiaj (ss. 63–68). Wydawnictwo „scriptum”.
Małecki, A. (1851). Prelekcje o filologii klasycznej i jej encyklopedii miane w półroczu letniém r. 1850. Drukarnia Uniwersytecka.
Nitsch, K. (1935). Appel Karol (1857–1930). W W. Konopczyński (Red.), Polski słownik biograficzny (T. 1, ss. 145–146). Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Pininski, L. (1922). Jan Bołoz Antoniewicz: Wspomnienie pośmiertne. Przegląd Współczesny,1922(3), 199–208.
Piszczek, Z. (1990). Mała encyklopedia kultury antycznej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Prussak, M. (2014). Tożsamość filologii. Teksty Drugie, 2014(2), 150–153.
Prussak, M., & Bem, P. (Red.). (2017). Filologia. Lekcja wolności: Antologia rosyjskich tekstów naukowych (M. Prussak, Wyb.; T. Brzostowska-Tereszkiewicz, M. Duszkin, A. Pomorski, M. Prussak, & E. Skalińska, Tłum.). Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo.
Staszic, S. (1956). Pisma i wypowiedzi pedagogiczne (T. Nowacki, Oprac., wstęp i komentarze). Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Suplent. (b.d.). W W. Doroszewski (Red.), Słownik języka polskiego. Pobrano 16 maja 2025, z https://sjp.pwn.pl/doroszewski/suplent;5502413
Świderkówna, A. (1982). Słownik pisarzy antycznych. Wiedza Powszechna.
Winniczuk, L. (Red.). (1962). Mały słownik kultury antycznej: Grecja, Rzym. Wiedza Powszechna.
Wróbel, M. (2005). Geografia grecka. W H. Podbielski (Red.), Literatura Grecji starożytnej: T. 2. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska (ss. 123–152). Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Monika Szczot
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
