Marcin Czechowic kontra Jakub Wujek – plagiat vs aemulatio/imitatio? Przyczynek do rozważań o konceptualizacji pojęć w okresie średniopolskim w fazie przedterminologicznej

Abstract

Marcin Czechowic vs Jakub Wujek – Plagiarism vs aemulatio/imitatio? A Contribution to Considerations on the Conceptualisation of Concepts in the Middle Polish Period in the Pre-Terminological Phase

The aim of this article is to compare two ways of explaining the abstract concepts “imitation”, “emulation” and “plagiarism” by two Bible translators and religious polemicists from the sixteenth century: Jesuit Jakub Wujek and Marcin Czechowic, a leader of the Polish Brethren. In his texts, Wujek profiles his understanding of imitation/emulation as COOPERATION. At the centre of the narrative unit is the predicate pomóc ‘to help’, which makes it possible to create a positive image of imitation/emulation as a noble competition. Czechowic, in turn, interprets Wujek’s borrowing of “almost the whole” content of his translation of the New Testament as “plagiarism” (in the present-day sense); he profiles the notion as THEFT. In view of the discursive nature of the narrative units under study, the present analysis applies the term discursive picture of a concept (drawing on Waldemar Czachur’s conception of the discursive worldview). While both translators used concepts from the domain of literary theory in the texts, neither of them introduced the very terms, which was possible under the conditions of Polish-Latin bilingualism. Adapting concepts with ellipsis of the terms is interpreted as a kind of borrowing of humanistic discourse, expanding the functional efficiency of the Polish language. What was borrowed here were topoi and motifs mainly of ancient provenance, which provided externalised metaphors for creative imagery on native soil. One case in point is Czechowic’s use of the metaphor of plagiarism as THEFT.

Marcin Czechowic kontra Jakub Wujek – plagiat vs aemulatio/imitatio? Przyczynek do rozważań o konceptualizacji pojęć w okresie średniopolskim w fazie przedterminologicznej

Celem niniejszego artykułu jest porównanie dwóch sposobów wyjaśniania abstrakcyjnych pojęć: ‘imitacji’, ‘emulacji’ i ‘plagiatu’ przez dwóch tłumaczy Pisma Świętego i polemistów religijnych z XVI wieku, jezuitę Jakuba Wujka i brata polskiego Marcina Czechowica. Wujek przedstawia swoje rozumienie ‘imitacji’/‘emulacji’ jako WSPÓŁPRACY. W centrum jednostki narracyjnej znajduje się predykat pomóc, który pozwala na stworzenie pozytywnego obrazu naśladownictwa/emulacji jako szlachetnej rywalizacji. Z kolei Marcin Czechowic, lider braci polskich, zinterpretował przejęcie przez Jakuba Wujka „prawie całej” treści z jego przekładu Nowego Testamentu jako „plagiat” (we współczesnym rozumieniu). Określił to jako KRADZIEŻ. Ze względu na dyskursywny charakter jednostek narracyjnych do analizy został użyty termin dyskursywny obraz pojęcia (w nawiązaniu do koncepcji dyskursywnego obrazu świata Waldemara Czachura). Obaj tłumacze, operując w tekstach pojęciami z zakresu teorii literatury, nie wprowadzili samych terminów, co było możliwe w sytuacji dwujęzyczności polsko-łacińskiej. Adaptacja pojęć z elipsą terminu interpretowana jest jako rodzaj zapożyczenia dyskursu humanistycznego, poszerzającego sprawność funkcjonalną języka polskiego. Przedmiotem zapożyczeń były tu topoi i motywy głównie o proweniencji antycznej, które stanowiły uzewnętrznione metafory dla twórczego obrazowania na rodzimym gruncie. Przykładem takiej metafory jest wykorzystanie przez M. Czechowica metafory plagiatu jako KRADZIEŻY.