Nazwiska z obwodu rówieńskiego z sufiksami -uk-,-iuk-, -czuk- w kontekście studiów ukraińsko-polskich
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.3466Słowa kluczowe:
antroponim, apelatyw, imię, nazwisko, obwód rówieński, przyrostekAbstrakt
Artykuł poświęcony jest badaniu nazwisk z historycznego terytorium obwodu rówieńskiego w Ukrainie zawierających sufiksy -uk-, -iuk-, -czuk- w kontekście badań ukraińsko-polskich. Należy zauważyć, że te formanty antroponimiczne są charakterystyczne dla północno-zachodnich regionów Ukrainy, w szczególności obwodu rówieńskiego, a także dla wschodnich regionów Polski i południowych regionów Białorusi. Najczęściej są pochodzenia słowiańskiego, litewskiego i tureckiego. Analizowane przyrostki należą do morfemów polifunkcyjnych. Łącząc się z oryginalną podstawą, początkowo pełnią funkcję zdrabniającą, a później tworzącą nazwisko, zmieniając jego strukturę, semantykę i cel funkcjonalny. Regionalna baza źródłowa świadczy o aktywności nazewniczej formantów na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci. Podstawy formacyjne nazwisk to antroponimy (imiona, przydomki, nazwiska) i apelatywy.
Bibliografia
Atamanenko, V. (2004). Opysy Ostrozhchyny druhoï polovyny ХVI – pershoï polovyny ХVII st. Ukraïns′ke Istorychne Tovarystvo.
Bevzenko, S. P. (1960). Istorychna morfolohiia ukraïns′koï movy. Zakarpats′ke oblasne vydavnytstvo.
Bilousenko, P. P. (1994). Istoriia sufiksal′noï systemy ukraïns′koho imennyka (nazvy cholovichoho rodu) [Unpublished summary of doctoral dissertation]. NAN Ukraïny, Instytut movoznavstva im. O. O. Potebni.
Bogdanowicz, E. (2006). Nazwiska z komponentem -k- w części sufiksalnej na podstawie XVIII-wiecznych ksiąg metrykalnych południowej Białostocczyzny. In Z. Abramowicz & E. Bogdanowicz (Eds.), Onimizacja i apelatywizacja (pp. 337–343). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. http://hdl.handle.net/11320/13061
Brugmann, K., & Delbrück, B. (1906). Grundriss der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen (Vol. 2, Pt. 1). Karl J. Trübner.
Burdukiewicz, A. (2008). Dziewiętnastowieczne nazwiska patronimiczne z sufiksami z komponentem -k- w materiale śląskim zebranym przez Stanisława Rosponda. Onomastica Slavogermanica, 27, 155–166.
Busel, V. T. (Ed.). (2005). Velykyǐ tlumachnyǐ slovnyk ukraïns′koï movy. Perun.
Chuchka, P.P. (2005). Prizvyshcha zakarpats′kykh ukraïntsiv: Istoryko-etymolohichnyǐ slovnyk. Svit.
Chuchka, P. P. (2008). Antroponimiia Zakarpattia. Uzhhorods′kyǐ natsional′nyǐ universytet.
Dacewicz, L. (2014). Historia nazwisk na kresach północno-wschodnich Rzeczpospolitej (XVI–XVIII w.). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Dovnar-Zapol′skiǐ, M. V. (1913). Ves′ IUgo-Zapadnyǐ kraǐ: Spravochnaia i adresnaia kniga po Kievskoǐ, Volynskoǐ, Podol′skoǐ guberniiam. Rossіǐskaia ėkspоrtnaia palata.
Fernos, IU. I. (2008). Antroponimiia Umanshchyny ХVII – pochatku ХХ st. [Unpublished doctoral dissertation]. Umans′kyǐ derzhavnyǐ pedahohichnyǐ universytet imeni Pavla Tychyny.
IEfymenko, I. V. (2003). Ukraïns′ki prizvyshchevi nazvy ХVI st. NAN Ukraïny, Instytut ukraïns′koï movy.
Isakova, T. (2000). Prizvyshcha na -uk, (-̕uk), -chuk v antroponimiï pivnichnoho Stepu. Naukovi zapysky: Filolohichni nauky (movoznavstvo), 30, 187–193.
Kersta,R.Ǐ. (1984). Ukraïns′ka antroponimiia ХVI st.: Cholovichi imenuvannia. Naukova dumka.
Khalymonenko, H.I. (2009). Davn′otiurks′ki antroponimy v ukraïns′kykh litopysakh Х–ХIII st. In O.I. Halenko (Ed.), Spadshchyna Omeliana Pritsaka i suchasni humanitarni nauky (pp. 282–295). Vydavnytstvo Aratta.
Khudash, M. L. (1977). Z istoriï ukraïns′koï antroponimiï. Naukova dumka.
Khvishchuk, O. V. (2017). Strukturno-semantychnyǐ analiz prizvyshch zhyteliv m. Novovolyns′ka Volyns′koï oblasti [Unpublished doctoral dissertation]. Skhidnoievropeǐs′kyǐ natsional′nyǐ universytet imeni Lesi Ukraïnky.
Kojder, M. (2015). Nazwiska patronimiczne z formantem -uk w inskrypcjach nagrobnych na wybranych cmentarzach na południowym Podlasiu. Studia Białorutenistyczne, 9, 282–294. https://doi.org/10.17951/sb.2015.9.281
Kravchenko, L. O. (2014). Ukraïns′ka onomastyka: Antroponimika. Znannia.
Krovyts′ka, O. (2002). Nazvy osib v ukraïns′kiǐ movniǐ tradytsiï ХVI–ХVIII st.: Semantyka i slovotvir. NAN Ukraïny,Instytut ukraïnoznavstva im. I.Kryp’iakevycha.
Lindert, B. (1972). Formanty -(i)uk, -čuk w językach wschodniosłowiańskich. In Z polskich studiów slawistycznych: Vol. 4. Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Warszawie, 1973: Pt. 1 Językoznawstwo (pp. 81–87). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Marciniak-Firadza, R. (2013). Nazwy osobowych wykonawców czynności w gwarach małopolskomazowieckiego pogranicza językowego: Pt. 1. Studium słowotwórczo-leksykalne. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7525-841-7
Martynov, V. V. (1973). Praslavianskaia i baltoslavianskaia suffiksal′naia derivatsiia imen. Navuka i tėkhnika.
Matskevich, I. F. (Ed.). (1991). Adres-kalendar′ Volynskoǐ gubernii na 1892 god. Tipografiia Gubernskogo pravleniia.
Matusiak-Kempa ,I. (2022). Nazwiska Polaków jako tekst kultury i źródło badań nad wspólnotową autonarracją. Onomastica, 66, 51–64. https://doi.org/10.17651/ONOMAST.66.6
Meǐe, A. (2001). Obshcheslavianskiǐ iazyk (P. S.Kuznetsov, Trans.). Progress.
Metrychni knyhy pravoslavnykh tserkov Rovens′koho povitu. (1818). Derzhavnyĭ arkhiv ZHytomyrsʹkoї oblasti (F. 1. Op. 78. Spr. 1101), ZHytomyr. Retrieved January 16, 2025, from https://uk.m.wikisource.org/wiki/Архів:ДАЖО/1/78/1101
Metrychni knyhy pravoslavnykh tserkov Rovens′koho povitu. (1860). Derzhavnyĭ arkhiv ZHytomyrsʹkoї oblasti (F. 1. Op. 78. Spr. 1148), ZHytomyr. Retrieved January 16, 2025, from https://uk.m.wikisource.org/wiki/Архів:ДАЖО/1/78/1148
Mezenka, H. M. (Ed.). (2009). Belaruskaia antrapanimiia. Vitsebski dziarzhaŭny universitėt imia P. M. Mashėrava.
Mialovyts′kyǐ, A. V. (Ed.). (1973). Istoriia mist i sil Ukraïns′koï RSR: Rovens′ka oblast′. Holovna redaktsiia URE.
Mytnik, I. (2010). Antroponimia Wołynia w ХVІ–ХVІІІ wieku. Uniwersytet Warszawski, Katedra Ukrainistyki.
Mytnik, I. (2019). Imiennictwo ziemi chełmskiej w ХVІ–ХVІІ wieku. Uniwersytet Warszawski, Katedra Ukrainistyki; Wydawnictwo KUL.
Nimchuk, V. V. (1964). Ukraïns′ki prizvyshcha z sufiksamy -(’)uk, -chuk ta etymolohichno sporidneni utvorennia. In K.K. TSiluǐko (Ed.), Ukraïns′ka dialektolohiia i onomastyka (pp. 194–210). Naukova dumka.
Nimchuk, V. V. (2001). Kyïvs′ka Rus′: Mova. In P. P. Tolochko (Ed.), Istoriia ukraïns′koï kul′tury (Vol. 1, pp. 683–694). Naukova dumka.
Pura, IA. O. (1997). Kraǐ nash u nazvakh (Vol. 3). Rivnens′kyǐ Budynok nauky i tekhniky.
Pura, IA. O. (2002). Kraǐ nash u nazvakh (Vol. 4). Perspektyva.
Red′ko, IU. K. (1966). Suchasni ukraïns′ki prizvyshcha. Naukova dumka.
Shipova, E. N. (1976). Slovar′ tiurkizmov v russkom iazyke. Nauka.
Skowronek, K. (Ed.), Czopek-Kopciuch, B., Górny, H., Magda-Czekaj, M., Palinciuc--Dudek, E., & Supranowicz, E. (2014–2019). Internetowy słownik nazwisk w Polsce [ISNP]. Retrieved January 16, 2025, from https://dariah.ijp.pan.pl/main/zosoby/internetowy-slownik-nazwisk-w-polsce
Sławski, F. (1974). Słownik prasłowiański (Vol. 1). Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Smoczyński, W. (2016). Słownik etymologiczny języka litewskiego (2nd ed.). Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego.
Telefonnyǐ dovidnyk Ukraïny: Za alfavitom: Rivne [TDR]. (2025). Proiekt SPRAVKA109.NET. Retrieved January 16, 2025, from https://spravka109.net/ua/ukraine
Teodorovich, N.I. (1889). Istoriko-statisticheskoe opisanie tserkveǐ i prikhodov Volynskoǐ eparkhii (Vol. 2). Tipografіia Pochaevo-Uspenskoǐ Lavry.
TSaruk, O. (1998). Ukraïns′ka mova sered inshykh slov’ians′kykh: Etnolohichni ta hramatychni parametry. Nauka i osvita. https://doi.org/10.31812/0564/897
Walkowiak, J. B. (2017). O rozbieżnych etymologiach nazwisk polskich i litewskich. Acta Baltico-Slavica, 41, 251–265. https://doi.org/10.11649/abs.2017.003
Zaǐtsava, K. (2016). Prozvishchy iak rėprėzentatary histarychnykh i dukhoŭnykh kashtoŭnastseǐ naroda (na matėryiale antrapanimikonu Beshankovitskaha raiona Vitsebskaǐ voblastsi). Studia Wschodniosłowiańskie, 16, 333–343. https://doi.org/10.15290/sw.2016.16.26
ZHeliezniak,I. M. (2011). Slov’ians′ka antroponimika (vybrani statti). Kyǐ.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Svitlana Shyika
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
