Podchodząc coraz bliżej. Odczytania zaimka 3 os. l. mn. w funkcji bezosobowej w ujęciu gramatyki kognitywnej
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.1752Słowa kluczowe:
agent defocusing, impersonals, distancing, Swedish/EnglishAbstrakt
Niniejszy artykuł analizuje różne odczytania zaimka 3 os. l. mn. (np. pol. oni, ang. they), wykorzystywanego w funkcji bezosobowej, z punktu widzenia gramatyki kognitywnej w ujęciu R. W. Langackera. Podczas gdy taksonomia opracowana dla tego typu zaimków w językach europejskich przez Siewierską i Papastathi (2011) eksponuje cechy kontekstowe decydujące o różnych interpretacjach treści zaimka, gramatyka kognitywna uzupełnia te ujęcia i proponuje jego opis jako środka zróżnicowanego przedstawiania agensa w wypowiedzeniach. Omówione zostają cztery prototypowe odczytania zaimka - korporacyjne, niejasne, specyficzne i uniwersalne, stanowiące punkty odniesienia w kontinuum, które umożliwia określoną interpretację treści analizowanej jednostki językowej. Ustanowienie takich wzorcowych „portretów” opiera się na podstawowym mechanizmie poznawczym, którym jest przybliżanie się konceptualizatora do obiektu konceptualizacji, co w przypadku zaimka 3 os. l. mn. oznacza płynne przejście od obiektu postrzeganego jako dyskretny do obiektu konceptualizowanego jako homogeniczna substancja. Mechanizm ilustrują dane językowe zaczerpnięte z języka angielskiego i języka szwedzkiego.
Bibliografia
Bühler, K. W. (1982). Sprachtheorie: Die Darstellungsfunktion der Sprache. Stuttgart: UTB. (1st ed. 1934).
Cabredo Hofherr, P. (2003). Arbitrary readings of third person pronominals. In M. Weisgerber (Ed.), Proceedings of the Conference Sinn und Bedeutung 7 (pp. 81–94). Konstanz: Konstanz University. (Arbeitspapiere des Fachbereichs Sprachwissenschaften, 114). Retrieved August 17, 2019, from https://pdfs.semanticscholar.org/99fc/ac1033d3e9e24c21877179e47cb3c92727c6.pdf
Cabredo Hofherr, P. (2006). ‘Arbitrary’ pro and the theory of prodrop. In P. Ackema, P. Brandt, M. Schoorlemmer, & F. Weermann (Eds.), Agreement and arguments (pp. 230–261). Oxford: Oxford University Press.
Data-Bukowska, E. (2018). The third person plural impersonal in Swedish: A typological account. Linguistica Copernicana, 15, 163–193. https://doi.org/10.12775/LinCop.2018.012 DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2018.012
Gast, V. (2015). Final report: ‘Towards a typology of human impersonal pronouns’ (2012–2015). Retrieved August 17, 2019, from https://www.researchgate.net/publication/286456492_Final_report_'Towards_a_typology_of_human_impersonal_pronouns'_2012-2015
Gast, V. & van der Auwera, J. (2013). Towards a distributional typology of human impersonal pronouns, based on data from European languages. In D. Bakker & M. Haspelmath (Eds.), Languages across boundaries: Studies in the memory of Anna Siewierska (pp. 119–158). Berlin: Mouton de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110331127.119
Langacker, R. W. (1987). Foundations of cognitive grammar: Vol. 1. Theoretical prerequisites. Stanford, CA: Stanford University Press.
Langacker, R. W. (1991). Foundations of cognitive grammar: Vol. 2. Descriptive application. Stanford, CA: Stanford University Press.
Langacker, R. W. (2004). Grammar as image: The case of voice. In B. Lewandowska-Tomaszczyk & A. Kwiatkowska (Eds.), Imagery in Language: Festschrift in honour of Professor Ronald W. Langacker (pp. 63-111). Frankfurt am Main: Peter Lang.
Langacker, R. W. (2006a). Dimensions of defocusing. In T. Tsunoda & T. Kageyama (Eds.), Voice and grammatical relations (pp. 115–137). Amsterdam: John Benjamins. https://doi.org/10.1075/tsl.65.08lan DOI: https://doi.org/10.1075/tsl.65.08lan
Langacker, R. W. (2006b). On the continuous debate on discreteness. Cognitive Linguistics, 17(1), 107–151. https://doi.org/10.1515/COG.2006.003 DOI: https://doi.org/10.1515/COG.2006.003
Langacker, R. W. (2009). On the subject of impersonals. In R. W. Langacker, Investigations in cognitive grammar (pp. 109–147). Berlin: Mouton de Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110214369.109 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110214369.109
Langacker, R. W. (2011). On the subject of impersonals. In Z. Fuchs, S. T. Gries, & M. Brdar (Eds.), Cognitive linguistics: Convergence and expansion (pp. 179–217). Amsterdam: Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/hcp.32.12lan
Myhill, J. (1997). Towards a functional typology of agent defocusing. Linguistics, 35(5), 799–844. https://doi.org/10.1515/ling.1997.35.5.799 DOI: https://doi.org/10.1515/ling.1997.35.5.799
Siewierska, A. (2008). Ways of impersonalizing: pronominal vs. verbal strategies. In M. de los Angele Gómez González, J. Lachlan Mackenzie, & E. M. Gonzáles Álvarez (Eds.), Current trends in contrastive linguistics: Functional and cognitive perspectives (pp. 3–26). Amsterdam: John Benjamins. https://doi.org/10.1075/sfsl.60.03sie DOI: https://doi.org/10.1075/sfsl.60.03sie
Siewierska, A. (2011). Overlap and complementarity in reference impersonals: Man-construction vs. third person plural-impersonals in the languages of Europe. In A. Malchukov & A. Siewierska (Eds.), Impersonal constructions: A cross-linguistic perspective (pp. 57–89). Amsterdam: John Benjamins. https://doi.org/10.1075/slcs.124.03sie DOI: https://doi.org/10.1075/slcs.124.03sie
Siewierska, A., & Papastathi, M. (2011). Third person plurals in the languages of Europe: Typological and methodological issues. Linguistics, 43(2), 575–610.
Teleman, U., Hellberg, S., & Andersson, E. (1999). Svenska Akademiens Grammatik. Vol. 2 Ord. Stockolm: Notrstedts Ordbok.
Sources
Atjoooo...prosit! =(. (2007, January 24). Retrieved August 17, 2019, from https://www.resdagboken.com/p/1033513-atjoooo-prosit
Cowness. (n.d.). In Wiktionary. Retrieved August 17, 2019, from https://en.wiktionary.org/wiki/cowness
De kallar mig Tjockis!: En bok för barn om mobbning. (2004). Retrieved August 17, 2019, from https://www.bokus.com/bok/9789173170437/de-kallar-mig-tjockis-en-bok-for-barn-om-mobbning/
Etzler, A. (2006, August 30). Knacka dörr. Flamman. Retrieved August 17, 2019, from http://flamman.se/a/knacka-dorr
krimm. (2009, November 27). [Blog comment]. Retrieved August 17, 2019, from https://www.flashback.org/t1063701
Mr_Big. (2012, April 16). [Blog comment]. Retrieved August 17, 2019, from http://www.mestmotor.se/bilsnack/forum/archive/index.php/t-381652.html
Nilsson, B. (1990). En bil åt mister Singh: Roman. Stockholm: Bonnier. Retrieved from https://books.google.pl/books?id=BKHCDgAAQBAJ&pg=PT17&lpg=PT17&dq=sv%C3%A4lter+de&source=bl&ots=OfutVCYy9Z&sig=ppxW9jWTQOi8fO-VLUN896mx7ec&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwi0y-mS76zVAhXFa5oKHRYSAC84ChDoAQglMAA#v=onepage&q=sv%C3%A4lter%20de&f=false
Sprowede, B. (2015, April 2). [Facebook post]. Retrieved August 17, 2019, from https://www.facebook.com/sprowede/posts/1484527735122402
Täcker hemförsäkringen stulna nycklar? [Blog post]. (2010, August 12). Retrieved August 17, 2019, from http://www.familjeliv.se/forum/thread/53939501-tacker-hemforsakringen-stulna-nycklar
Ytterligare en skatt på elektronik... vad håller de på med? (2017). Retrieved August 17, 2019, from https://www.reddit.com/r/sweden/comments/5ye0ti/nu_%C3%A4r_kemikalieskatten_p%C3%A5_elektronik_klubbad/?st=j9vqpbv2&sh=3176bb21
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Ewa Data-Bukowska
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
