(Nowi) użytkownicy języka dolnołużyckiego — pytania warte zadania

Abstrakt

W artykule omówiono wyniki ankiety socjolingwistycznej przeprowadzonej wśród użytkowników/-czek języka dolnołużyckiego jesienią/zimą 2020/2021. Dolnołużycki to zagrożony język słowiański, występujący na Dolnych Łużycach, regionie leżącym w Brandenburgii, we wschodnich Niemczech. Podobnie jak w przypadku wielu innych języków mniejszościowych, obecnie podejmuje się wysiłki rewitalizacyjne w celu jego zachowania dla przyszłych pokoleń. Ponieważ domowa transmisja dolnołużyckiego praktycznie całkowicie ustała, ciężar rewitalizacji języka w coraz większym stopniu spoczywa na tzw. nowych użytkownikach/-czkach (ang. new speakers), którzy/-re nauczyli/-ły się języka zwykle poprzez edukację zinstytucjonalizowaną i często już jako osoby dorosłe.

Ankieta online dostępna zarówno po dolnołużycku, jak i niemiecku składała się z 30 pytań podzielonych na cztery sekcje: Informacje ogólne, Użytkowanie języka / praktyki językowe, Tożsamość i społeczność dolnołużycka, oraz Opinie i postawy. Celem badania było zebranie ogólnych informacji na temat społeczności użytkowników/-czek dolnołużyckiego i jej funkcjonowania. Chociaż ankieta nie była skierowana wyłącznie do new speakers, oczekiwano, że zostanie wypełniona głównie przez tę grupę i wyłoni ogólny obraz profili nowych użytkowników/-czek, który zostanie pogłębiony w dalszej części projektu podczas indywidualnych wywiadów socjolingwistycznych i dyskusji w grupach fokusowych. Ankieta, rozprowadzona za pośrednictwem rozpoznanych wcześniej sieci społecznych, wypełniona została przez 78 respondentów/-tek (43 w języku niemieckim i 35 w dolnołużyckim).

Chociaż liczba osób posługujących się dolnołużyckim nie jest znana, wyników badania prawdopodobnie nie można uznać za reprezentatywne. Dostarczają one jednak ważnych i interesujących informacji o grupie osób, w większości w wieku produkcyjnym, dobrze wykształconych, mieszkających głównie w Cottbus lub w jego okolicach, usiłujących używać zagrożonego języka w kontekstach zawodowych i społeczno-kulturowych, świadomych tego, w jak niepewnej sytuacji znajduje się dolnołużycki i jak ważna jest dbałość o jego przetrwanie. Większość respondentów/-ek nauczyła się języka — lub nadal się go uczy — poprzez edukację instytucjonalną, co czyni ich/je przedstawicielami/lkami new speakers. Za pomocą licznych diagramów, które w jasny sposób przedstawiają wyniki ankiety, uzupełnionych przykładami komentarzy respondentów/ek, artykuł zarysowuje ogólny obraz użytkowników/-czek dolnołużyckiego, ich motywacji, praktyk językowych oraz przyszłych nadziei i aspiracji.