W mroku ideologii: władza i ezoteryka w radzieckim socjalizmie państwowym
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.2019.004Słowa kluczowe:
sowietologia, ruchy ezoteryczne, parapsychologia, okultyzm, zjawiska paranormalne, opór, tajne służbyAbstrakt
Na przełomie XIX i XX wieku idee i ruchy ezoteryczne/okultystyczne grały znaczącą rolę w życiu duchowym, naukowym i artystycznym Rosji. Okultyzm był w stanie wejść w jakiś rodzaj symbiozy z niemal każdą dziewiętnastowieczną ideologią i do pewnego stopnia mógł przekazać w spadku tę szczególną sposobność oficjalnie wrogim im ideologicznie organom państwa socjalistycznego. Jednak relacja między władzą państwową, opartą na „materializmie dialektycznym”, a różnymi formami okultystycznych idei, które przetrwały w tamtym okresie, nie zawsze była jasna: zawsze zmieniała się ona wraz z upływem czasu i zależała od wpływu tych idei na społeczeństwo. Niniejszy artykuł proponuje pewne ramy interpretacji niecodziennej dynamiki relacji stosunków między ezoteryzmem i władzą radziecką, oraz dochodzi do konkluzji, że ogromna reakcja [władzy państwowej] wywołana poprzez różne formy manifestacji idei ezoterycznych – quasi-naukowe, tworzące wspólnotę, indywidualnie się realizujące – wymaga wielu różnych podejść interpretacyjnych.
Bibliografia
Alekseeva, L. (1992). Istoriia inakomysliia v SSSR. Moskva: Vest′.
Alexander, J. B. (1980). The new mental battlefield: “Beam me up, Spock”. Military Review, 60(12), 47–54.
Аntonov, V. (2015, June 16). Ėkstrasensy na sluzhbe Kremlia. Sovershenno sekretno, 2015(21(350)). Retrieved from http://www.aferizm.ru/chydesa/knight_dark/ch_khights_dark_8-15-Kreml.htm
Astromov (Kirichenko) Boris Viktorovich. (n.d.). Retrieved from http://www.hrono.ru/biograf/bio_a/astromov.html
Baĭbakov, N. K. (2011). Sorok let v pravitelstve. Arkhangel′sk: Mezhdunar. fond “Fond innovatsii im. Baĭbakova”.
Bekhterev, V. M. (1994). Kak proiskhodit tak nazyvaemoe otgadyvanie mysleĭ na podmostkakh teatra. In V. M. Bekhterev, Gipnoz, vnushenie, telepatiia (pp. 317–332). Moskva: Mysl′.
Bogár, L. (2006). Magyarország és a globalizáció. Budapest: Ozirisz Kiadó.
Burmistrov, K. (2012). The history of esotericism in Soviet Russia in the 1920s–1930s. In M. Hagemeister, B. Menzel, & B. G. Rosenthal (Eds.), The New Age of Russia: Occult and esoteric dimensions (pp. 52–80). Munich: Sagner.
Chazov, E. (2014). Khorovod smerteĭ: Brezhnev, Andropov, Chernenko. Moskva: Algoritm.
Dostoevskiĭ, F. M. (1972–1990). Polnoe sobranie sochineniĭ: Vol. 22. Dnevnik pisatelia. Leningrad: AN SSSR, Nauka - Pushkinskiĭ Dom.
Ebon, M. (1983). Psychic warfare: Threat or illusion. New York, NY: McGraw-Hill.
Freud, S. (1941). Gesammelte Werke: Vol. 17. Psychoanalyse und Telepathie. Frankfurt: Fischer Taschenbuch Verlag. (1st ed. 1921).
General KGB o psi-oruzhii. (2015). Retrieved from https://cont.ws/@romster/126500
Greig, O. (2016). Ėkstrasensy i magi v spetssluzhbakh mira. Moskva: TD Algoritm.
Gutierrez, C. (2009). Plato’s ghost: Spiritualism in the American Renaissance. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195388350.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195388350.001.0001
Hagemeister, M. (1997). Russian cosmism in the 1920s and today. In B. G. Rosenthal (Ed.), The occult in Russian and Soviet culture (pp. 185–202). Ithaca, NY: Cornell University Press.
Hamilton, T. (1977). Soviet and East European parapsychology research. Central Intelligence Agency. Retrieved from https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/NSA-RDP96X00790R000100010041-2.pdf
Harari, Y. N. (2014). Sapiens: A brief history of humankind. Toronto: Signal Books, McClelland & Stewart.
Kazhinskiĭ, B. (1923). Peredacha mysleĭ. Moskva: Vserossiĭskaĭa Assotsiatsiia Naturalistov. Retrieved from https://www.litmir.me/br/?b=559936&p=1
Kazhinskiĭ, B. (1963). Biologicheskaia radiosviaz′. Kiev: Izdatel′stvo akademii nauk Ukrainskoĭ SSR.
Kazmin, M. V., & Kazmina, М. В. (2015). Formy protestnoĭ deiatel′nosti v Rossii v 60-80-e gg. XX veka. Vestnik Kemerovskogo gosudarstvenogo universiteta, 2015(4(64)), 14–17.
Kernbach, S. (2016). Unconventional research in USSR and Russia: Short overview. International Journal of Unconventional Science, 2016(E1), 35–57.
Kernbakh, S. (2015). Sverkh′′estestvennoe: Nauchno dokazannye fakty. Moskva: Algoritm.
Kozlov, V., & Mironenko, S. (Eds.). (2005). Kramola: Inakomyslie v SSSR pri Khrushcheve i Brezhneve, 1953-1982 gg: Rassekrechennye dokumenty Verkhovnogo suda i Prokuratury SSSR. Moskva: Materik.
Kuzina, S. (2005, January 5). Kremlëvskikh ėkstrasensov otpravili v otstavku. Komsomol′skaia pravda.
Lakoff, G. (2008). The political mind: A cognitive scientist's guide to your brain and its politics. London: Penguin Books.
Lebed′ko, V. (1999). Khroniki rossiĭskoĭ San′iasy. Moskva: Tema.
Leont′ev, A. N., Lomov, B. F., Zinchenko, V. P., & Luriia, A. R. (1973). Parapsikhologiia: Fiktsiia ili real′nost′? Voprosy filosofii, 1973(3), 128–136.
Leont′ev, A. N., Lomov, B. F., Zinchenko, V. P., & Luriia, A. R. (1979) Parapsychology: fiction or fact. In S. Krippner (Ed.), Psychoenergetic systems (pp. 255–262). New York, NY: Gordon & Breach.
Maire, L. F., & LaMothe, J. D. (2014). Soviet and Czechoslovakian parapsychology research: The DIA Report from 1975 with new addenda. Retrieved from https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP96-00792R000600350001-3.pdf
Makarov, A. (Ed.). (2006). Vlast′ i dissidenty: Iz dok. KGB i TSK KPSS. Moskva: Moskovskaia Hel′sinskaia Gruppa.
May, E. C., & Rubel, V. (Eds.). (2014). ESP Wars: East and West: An account of the military use of psychic espionage as narrated by the key Russian and American players. Palo Alto, CA: Laboratories for Fundamental Research.
Mendeleev, D. (1876). Dva publichnykh chteniia o spiritizme. In Materialy dlia suzhdeniia o spiritizme (pp. 321–382). Sankt-Peterburg: Author’s edition. Retrieved from http://alkruglov.narod.ru/mendspir.html
Menzel, B. (2012a). Introduction. In M. Hagemeister, B. Menzel, & B. G. Rosenthal (Eds.), The New Age of Russia: Occult and esoteric dimensions. Munich: Sagner.
Menzel, B. (2012b). Occult and esoteric movements in Russia from the 1960s to the 1980s. In M. Hagemeister, B. Menzel, & B. G. Rosenthal (Eds.), The New Age of Russia: Occult and esoteric dimensions (pp. 151–185). Munich: Sagner.
Menzel, B. (2016). Parapsychologie im sowjetischen und postsowjetischen Raum: Status, Forschung, Experimente. In A. Lux & S. Paletschek (Eds.), Okkultismus im Gehäuse: Institutionalisierungen der Parapsychologie m 20. Jahrhundert im Internationalen Vergleich (pp. 149–172). München: De Gruyter/Oldenbourg. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110466638-006
Moiseeva, O. (2018, June 13). Astrologi, ėkstrasensy i drugie taĭnye sovetniki sovetskikh vozhdeĭ. Ekspress gazeta. Retrieved from https://www.eg.ru/politics/548576/
Nikitin, A. (2000). Mistiki, rozenkreĭtsery i tampliery v Sovetskoĭ Rossii. Moskva: Agraf.
Osterrieder, M. (2012). From synarchy to Shambhala: The role of political occultism and social messianism in the activities of Nicholas Roerich. In M. Hagemeister, B. Menzel, & B. G.
Rosenthal (Eds.), The New Age of Russia: Occult and esoteric dimensions (pp. 101–134). Munich: Sagner.
Ostrander, S., & Schroeder, L. (1970). Psychic discoveries behind the Iron Curtain. New York, NY: Bantam Books.
Parapsikhologiia: Znachenie slova “Parapsikhologiia” v Bol′shoĭ Sovetskoĭ Ėntsiklopedii. (n.d.). Retrieved from http://bse.sci-lib.com/article086932.html
Perevozchikov, A. (1988). Delo o telekineze. Tekhnika Molodёzhi, 1988(5–7), 46–50. Retrieved from http://www.forumknig.ru/index/18_36_95/
Politdrug, E. (2015, December 10). Ėkstrasensy na sluzhbe KGB: Istoriia sovetskogo bezumiia. Sputnik i Pogrom. Retrieved from https://sputnikipogrom.com/russia/47872/kgb-lunatics/
Rifat, T. (2004). Remote viewing and sensing for managers. London: Vision
Rosenthal, B. G. (1997). Introduction. In B. G. Rosenthal (Ed.), The occult in Russian and Soviet culture (pp. 1–32). Ithaca, NY: Cornell University Press.
Rubel′, V. A. (Ed.). (2013). PSI-voĭny: Zapad i Vostok: Istoriia voennogo primeneniia ėkstrasensoriki. Moskva: Postum.
Sedgwick, M. (2012). Occult dissident culture: The case of Aleksandr Dugin. In M. Hagemeister, B. Menzel, & B. G. Rosenthal (Eds.), The New Age of Russia: Occult and esoteric dimensions (pp. 273–292). Munich: Sagner.
Shingarov, G. (1994). O V. M. Bekhtereve – vrache-gipnologe. In V. M. Bekhterev, Gipnoz, vnushenie, telepatiia (pp. 5–45). Moskva: Mysl′.
Surkov, V. (2019, February 11). Dolgoe gosudarstvo Putina. Nezavisimaia gazeta. Retrieved from http://www.ng.ru/ideas/2019-02-11/5_7503_surkov.html
Vasil′ev, L. L. (1962). Vnushenie na rasstoianii: Zametki fiziologa. Moskva: Gospolizdat.
Vasiliev, Leonid. (n.d.). Retrieved from https://allaboutheaven.org/sources/vasiliev-leonid/190
Vinitsky, I. (2008). Ghostly paradoxes: Modern spiritualism and Russian culture in the age of realism. Toronto: University of Toronto Press. https://doi.org/10.3138/9781442697959 DOI: https://doi.org/10.3138/9781442697959
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Péter Krasztev
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
