Kultura jedna czy wieloraka? Zróżnicowanie populacji romskiej w Polsce

Abstrakt

Nie istnieją uniwersalne kryteria użyteczne w opisie zróżnicowania wszystkich Romów. Ich obecność w danym kraju wiąże się z procesami adaptowania się do społeczeństw większościowych. To większość tworzy warunki i przestrzeń, do których mniejszości muszą się jakoś przystosować. Skutki wspomnianych procesów adaptacyjnych także są różne i zależą od kontekstu zewnętrznego.  W znacznym stopniu wpływa na to postawa danej populacji wobec mniejszości oraz aktualna sytuacja polityczno-ekonomiczna kraju, w którym osiedlają się Romowie. Sposób życia rożnych grup romskich także ma ogromne znaczenie, ponieważ osiadły tryb życia (typowy dla większości europejskich Romów) i wpływy zewnętrzne odzwierciedlające się w kulturze i stylach życia również kształtują owe procesy. Zróżnicowanie kulturowe Romów dotyczy nie tylko grup żyjących w różnych państwach. Trzeba podkreślić, iż Romowie od stuleci zamieszkujący dane państwo również nie stanowią jednorodnej grupy w kategoriach kultury własnej. Wcześniejsze procesy migracyjne oraz osiadłby bądź wędrowny tryb życia wywierały ogromny wpływ na owo zróżnicowanie. W Polsce, przy czterech różnych grupach romskich, taka różnorodność rodzi się między Romami karpackimi (Bergitka Roma, góralscy Romowie) a tradycyjnie wędrownymi grupami: Polska Roma, Lovara, Kelderari. Niniejszy artykuł opiera się na dostępnych źródłach i dotychczasowych opracowaniach tematu, odwołując się również do badania wykorzystywania funduszy unijnych przez społeczność romską w Polsce, przeprowadzonego przez autorkę w latach 2010-2011.