Local vs. National: Commemorative Practices of Jewish Cultural Heritage in Lower and Upper Silesia
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.3633Keywords:
Jewish heritage, Lower Silesia, Upper Silesia, Gliwice, Wrocław, museumsAbstract
The article examines how Jewish heritage is commemorated in the cities of Lower and Upper Silesia, Poland. After World War II, these parts of Poland experienced a selective representation of its past, in which Polish narratives were prioritized, often overshadowing the German presence. Through a comparative analysis, this research examines recent initiatives, including the opening of the Upper Silesian Jews House of Remembrance in Gliwice and the activities of various organizations in Wrocław dedicated to preserving local Jewish history. Using qualitative methodologies (in-depth interviews with museum staff and direct observations), as well as the examination of various texts, this study analyzes how nationalism shapes the representation of the Holocaust in different organizations and highlights the challenges in effectively educating the public about the shared history of Poles and German Jews in contemporary Poland.
References
10 Najbardziej popularnych miast w Polsce według TripAvisor.com. (2013). Ministerstwo Sportu i Turystyki. Retrieved March 7, 2024, from https://msit.gov.pl/pl/aktualnosci/3812,10-Najbardziej-popularnych-miast-w-Polsce-wed¬lug-TripAvisorcom.html
Archey, K. (2022). After institutions. Floating Opera Press.
Artur Neubauer – wesoły czarodziej. (2022). Muzeum w Gliwicach. Retrieved March 7, 2024, from http://muzeum.gliwice.pl/pl/wydarzenia/artur-neubau¬er-wesoly-czarodziej
Banasiewicz-Ossowska, E. (2020a). Wrocławskie cmentarze żydowskie – miejsca (nie)znane: Wiedza i wyobrażenia młodych mieszkańców Wrocławia. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego: Prace Etnograficzne, 48(4), 323–344. https://doi.org/10.4467/22999558.PE.20.024.13418
Banasiewicz-Ossowska, E. (2020b). Żydzi wrocławscy w świadomości młodych mieszkańców Wrocławia – wiedza i stereotypy. Edukacja Międzykulturowa, 12(1), 169–181. https://doi.org/10.15804/em.2020.01.10
Beck, U. (2016). The metamorphosis of the world: How climate change is transforming our concept of the world. Polity Press.
Bjork, J., Kamusella, T., Wilson, T., & Novikov, A. (2016). Creating nationality in Central Europe, 1880–1950: Modernity, violence and (be)longing in Upper Sile¬sia. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315641324
Butler, S. R., & Lehrer, E. (2016). Curatorial dreams: Critics imagine exhibitions. Mc-Gill-Queen’s University Press. https://doi.org/10.1515/9780773598546
Ciecieląg, P., Góralczyk, A., Gudaszewski, G., & Pasek, Z. (2022). Wyznania religijne w Polsce w latach 2019–2021. Główny Urząd Statystyczny.
Coen-Uzzielli, T. (2020). Think global, act local. In A. Szántó, The future of the museum (pp. 83–92). Hatje Cantz Verlag.
Czajkowski, P., & Pabjan, B. (2013). Pamięć zbiorowa mieszkańców Wrocławia a stosunek do niemieckiego dziedzictwa miasta. In J. Juchnowski & R. Wiszniowski (Eds.), Współczesna teoria i praktyka badań społecznych i humanistycznych (pp. 739–761). Wydawnictwo Adam Marszałek.
Domańska, E. (2014). Historia ratownicza. Teksty Drugie, 2014(5), 12–26.
Douglas, R. M. (2012). Orderly and humane: The expulsions of the Germans after the Second World War. Yale University Press.
Forecki, P. (2013). Reconstructing memory: The Holocaust in Polish public debates. Peter Lang. https://doi.org/10.3726/978-3-653-03675-6
Friedla, K. (2017). Experiences of stigmatization, discrimination, and exclusion: German-Jewish survivors in Wrocław, 1945–1947. The Leo Baeck Institute Year Book, 62, 95–113. https://doi.org/10.1093/leobaeck/ybx009
Fundacja Brama Cukermana. (n.d.). http://www.bramacukermana.com/new/fundacja/
Giergiel, S., & Taczyńska, K. (2023). Heritage without heirs: The German legacy in Serbia: The case of the Museum of Danube Swabians. Acta Poloniae Historica, 128, 127–150. https://doi.org/10.12775/APH.2023.128.06
Gliwicka 66. (n.d.). https://gliwicka66.pl/
Glosowitz, M. (Ed.). (2024). Pamiętniki kobiet z rodzin górniczych. Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej.
Gołasz, Z. (2014). Żydzi w Zabrzu w pierwszych latach po II wojnie światowej. In B. Kalinowska-Wójcik & D. Keller (Eds.), Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku (2nd ed., pp. 325–337). Muzeum w Rybniku; Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Gross-Rosen Museum in Rogoźnica. (n.d.). Retrieved March 7, 2024, from https:// en.gross-rosen.eu/
Harrison, R. (2023). Czym jest dziedzictwo? (A. Brzostowska, Trans.). In M. Stobiecka (Ed.), Krytyczne studia nad dziedzictwem: Pojęcia, metody, teorie i perspektywy (pp. 37–77). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https:// doi.org/10.31338/uw.9788323558637.pp.37-77
Jabłońska, A. (2023). Power, politics, and protest in the urban landscape of Breslau/Wrocław: A case study of the eighteenth-century Jewish cemetery on Claassenstrasse/Gwarna Street. In T. Buchen & M. Luft (Eds.), Breslau/Wrocław 1933–1949: Studien zur Topographie der Shoah (pp. 187–205). Neofelis.
Jakoweńko, K. (2017). Wstęp. In J. Maniecki & M. Wójcik, O miłości, życiu i śmierci: Opowieści o Żydach gliwickich (pp. 6–7). Muzeum w Gliwicach.
Januszewska, E. (2011). Dzieje Żydów Zagłębia w pamięci ludzi i zabytkach materialnych. Pisma Humanistyczne, 8, 35–43.
Kaczmarek, R. (2018). The events of 1938 in Silesia as a prelude to the outbreak of the Second World War. Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, 73(S), 139–161. https://doi.org/10.19195/SKHS.2018.S.07
Kahan, B. (2021). Nauczanie o Holokauście przez sztukę – osobiste przemyślenia. In K. Liszka (Ed.), Wiedza (nie)umiejscowiona: Jak uczyć o Zagładzie w Polsce w XXI wieku? (pp. 195–205). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Kahan, H. (2006). The fire and the light. Yad Vashem.
Kamusella, T. (2016). Codzienność komunikacyjno-językowa na obszarze historycznego Górnego Śląska. Narodowa Oficyna Śląska.
Kania, A. (2017). Lekcja (nie)obecności: Dziedzictwo polsko-żydowskie w edukacji polonistycznej. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Kichler, J. (2023). The need to commemorate the Jews of Wrocław. In T. Buchen & M. Luft (Eds.), Breslau/Wrocław 1933–1949: Studien zur Topographie der Shoah (pp. 551–558). Neofelis.
Kijek, K. (2018). Aliens in the Lands of the Piasts: The Polonization of Lower Silesia and its Jewish community in the years 1945–1950. In T. Grill (Ed.), Jews and Germans in Eastern Europe: Shared and comparative histories (pp. 234–255). De Gruyter Oldenbourg. https://doi.org/10.1515/9783110492484-013
Kijek, K. (2024). Beyond post-Holocaust trauma: Polish Jewish childhood in Dzierżoniów, Lower Silesia, 1945–1950. Polin: Studies in Polish Jewry, 36, 418–447. https://doi.org/10.3828/polin.2024.36.418
Kobielska, M. (2017). Urządzenia do pamiętania. Studia Kulturoznawcze, 2017(1(11)), 55–68.
Kobielska, M., & Siewior, K. (2023). Peripheral (non)Polishnesses: Museums, creeping onflicts, and transformative frictions. Acta Poloniae Historica, 128, 99–126. https://doi.org/10.12775/APH.2023.128.05
Kos, J. K. (2002). Synagoga pod Białym Bocianem. MAK.
Kubit, B. (2018). Max Fleischer i jego dzieło: Historia żydowskiego cmentarza i domu przedpogrzebowego w Gliwicach. Muzeum w Gliwicach.
Kubit, B. (2019). Żydzi na Górnym Śląsku: Wystawa stała w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich. Muzeum w Gliwicach.
Kubit, B., Nadolski, P., & Kos, J. (2021). Synagogi na Górnym Śląsku. Muzeum w Gliwicach.
Kuszyk, K. (2019). Poniemieckie. Wydawnictwo Czarne.
Łagiewski, M. (2004). Stary cmentarz żydowski we Wrocławiu. Via Nova.
Łagiewski, M. (2014). A Palace with history – the history at the Palace. In M. Łagiewski, H. Okólska, & P. Oszczanowski (Eds.), 1000 years of Wrocław: Exhibition guide (pp. 9–15). City Museum of Wrocław.
Łagiewski, M., & Okólska, H. (2014). World War I – The Weimar Republic – The Jewish community. In M. Łagiewski, H. Okólska, & P. Oszczanowski (Eds.), 1000 years of Wrocław: Exhibition guide (pp. 233–252). City Museum of Wrocław.
Lehrer, E. (2023). Introduction: My museum, a museum about me. In E. Lehrer & R. Sendyka (Eds.), My museum, a museum about me: Curatorial dreams for the Kraków Ethnographic Museum (pp. 13–18). Jagiellonian University Press.
Levy, D., & Sznaider, N. (2002). Memory unbound: The Holocaust and the formation of cosmopolitan memory. European Journal of Social Theory, 5(1), 87–106.
Macdonald, S. (2008). Difficult heritage: Negotiating the Nazi past in Nuremberg and beyond. Routledge.
Macdonald, S. (2021). Krainy pamięci: O dziedzictwie i tożsamości we współczesnej Europie (R. Kusek, Trans.). Międzynarodowe Centrum Kultury.
Maciejewska, B. (2019, November 12). Ile warta jest pamięć? Gmina Żydowska chce zabudować działkę po spalonej synagodze. Gazeta Wyborcza. Retrieved March 7, 2024, from https://wroclaw.wyborcza.pl/wroclaw/7,35771,25400857,ile-warta-jest-pamiec.html
Malešević, S. (2019). Grounded nationalisms: A sociological analysis. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108589451
Manchin, A. (2019). Jews in museums: Narratives of nation and ‘Jewishness’ in postcommunist Hungarian and Polish public memory. Polin: Studies in Polish Jewry, 31, 481–501. https://doi.org/10.3828/polin.2019.31.481
Miniatury o Żydach z Górnego Śląska: Artur Kochmann. (2021). Muzeum w Gliwicach. Retrieved March 7, 2024, from http://muzeum.gliwice.pl/pl/wystawa/miniatury-o-zydach-z-gornego-slaska-arthur-kochmann
Muzeum Historyczne. (n.d.). Retrieved March 7, 2024, from https://muzeum.miejskie.wroclaw.pl/museum/historyczne/
Nijakowski, L. M. (2002). Dyskursy o Śląsku: Kształtowanie śląskiej tożsamości regionalnej i narodowej w dyskursie publicznym. Interdyscyplinarne Koło Nauk o Społeczeństwie i Kulturze przy Zakładzie Socjologii Ogólnej, Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego; Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Nycz, R. (2013). PRL: Pamięć podzielona, społeczeństwo przesiedlone. Teksty Drugie, 2013(3), 6–10.
Odra / The Oder [Thematic issue]. (2023). Herito, 2023(50).
O mnie. (n.d.). Sławomir Pastuszka. http://www.slawekpastuszka.pl/o-mnie/
OP ENHEIM. (n.d.). Retrieved March 7, 2024, from https://openheim.org/en/kamienica/op-enheim/
Osadnik, P. (2023, March 3). Cenzurowanie wystaw, partyjna szatnia i praca od wtorku do czwartku: Dwa lata Marii Czarneckiej w Muzeum Śląskim. Ślązag.pl. Retrieved March 7, 2024, from https://www.slazag.pl/cenzurowanie-wystaw-partyjna-szatnia-i-praca-od-wtorku-do-czwartku.-dwa-lata-marii-czarneckiej-w-muzeum%C5%9Bl%C4%85skim-to-czas-stracony
Pabjan, B. (2015). The collective memory of a city: The case of Wrocław. Forum Socjologiczne, 6, 87–122.
Panteon Górnośląski w Katowicach. (n.d.). https://panteon-gornoslaski.pl/
Pasternak, A. (2020). Community. In A. Szántó, The future of the museum (pp. 61–71). Hatje Cantz Verlag.
Paszko, M. (2014). Muzeum jako miejsce odzyskiwania pamięci: O wystawie “Rybniccy Żydzi”. In B. Kalinowska-Wójcik & D. Keller (Eds.), Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku (2nd ed., pp. 651–666). Muzeum w Rybniku; Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Poland: What is thought to be a large, 14th century synagogue complex is discovered in Wrocław. (2023, August 11). Jewish Heritage Europe. Retrieved March 7, 2024, from https://jewish-heritage-europe.eu/2023/08/11/poland-wroclaw/bclid=IwAR0v6I8Jc4YTD3GxEC0tzzmosS_KCLl1MXQUyQmkqQUanXtne8fqsp_GQ
Połomski, F. (1986). Holocaust we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku (1941–1944) w świetle dokumentów administracji skarbowej. Dzieje Najnowsze, 18(3–4), 235–248.
Pomykalska, B., & Pomykalski, P. (2019). Śladami Żydów z Górnego Śląska. Muzeum w Gliwicach.
Posocco, L. (2022). Museums and nationalism in Croatia, Hungary, and Turkey. Routledge.
Posocco, L., & Watson, I. (2022). Nationalism and environmentalism: The case of Vauban. Nations and Nationalism, 28(4), 1193–1211. https://doi.org/10.1111/nana.12823
Pospieszałowska, M. (2021). Postawy wobec lokalnej historii i kultury materialnej, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa żydowskiego: Wnioski z badań nad świadomością historyczną mieszkańców Bytomia. In J. Lusek (Ed.), Ślad pokoleń: Żydowskie dziedzictwo kulturowe w Polsce (pp. 243–272). Muzeum Górnośląskie w Bytomiu.
Recycling the German Ghosts: Resettlement Cultures in Poland, Czechia and Slovakia after 1945 (SPECTRAL RECYCLING). (n.d.). Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences. https://spectralrecycling.ispan.edu.pl/
Rokita, Z. (2020). Kajś. Czarne.
Rokita, Z. (2023). Odrzania: Podróż po Ziemiach Odzyskanych. Znak Litera Nova.
The Saraval Collection. (n.d.). Retrieved March 7, 2024, from http://saraval.uni.wroc. pl/index_en.html
Siemieniec, A. (n.d.). Stolperstein – “kamień pamięci” Edyty Stein. Towarzystwo im. Edyty Stein. Retrieved March 7, 2024, from https://edytastein.org.pl/pl/stolperstein-kamien-pamieci-edyty-stein
Simons, H. (2009). Case study research in practice. Sage. https://doi.org/10.4135/9781446268322
Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203602263
Smith, L. (2023). Dziedzictwo jako proces kulturowy (E. Klekot, Trans.). In M. Stobiecka (Ed.), Krytyczne studia nad dziedzictwem: Pojęcia, metody, teorie i perspektywy (pp. 78–148). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323558637.pp.78-148
Spielvogel, I. (2022). Medycyna i nacjonalizm – stacja szpitalna na cmentarzu żydowskim we Wrocławiu. Medycyna Nowożytna, 28(2), 99–115. https://doi.org/10.4467/12311960MN.22.014.17375
Stec, K., Sadlik, S., & Kucia, M. (2024). Representations of Holocaust protagonists in history education in Polish primary schools under the rule of the Law and Justice party. Holocaust Studies, 30(1), 132–156. https://doi.org/10.1080/17504902.2023.2245284
Stobiecka, M. (2023). Krytyczne studia nad dziedzictwem: Między teorią a praktyką. In M. Stobiecka (Ed.), Krytyczne studia nad dziedzictwem: Pojęcia, metody, teorie i perspektywy (pp. 11–34). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323558637.pp.11-36
Szacka, B. (2006). Polish remembrance of World War II (M. Castle, Trans.). International Journal of Sociology, 36(4), 8–26. https://doi.org/10.2753/IJS0020-7659360401
Szántó, A. (2020). The future of the museum. Hatje Cantz Verlag.
Szaynok, B. (2000). Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945–1950. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Taczyńska, K. (2023). The 80th anniversary of the Warsaw Ghetto Uprising: An attempt at a summary. Eastern European Holocaust Studies, 1(2), 617–621. https://doi.org/10.1515/eehs-2023-0023
Taczyńska, K. (2024). Competition of memories? The memory of the Łódź/Litzmannstadt Ghetto in contemporary museums in Łódź. Eastern European Holocaust Studies, 2(2), 329–360. https://doi.org/10.1515/eehs-2023-0026
Tausk, W. (1977). Breslauer Tagebuch 1933–1940. Rütten & Loening.
Thum, G. (2008). Obce miasto Wrocław 1945 i potem (M. Słabicka, Trans.; 3rd ed.). Via Nova.
Tomann, J. (2016, March 1). “The Light of History”: The first permanent exhibition on Upper Silesian history in Poland. Cultures of History Forum. Retrieved March 7, 2024, from https://www.cultures-of-history.uni-jena.de/exhibitions/the-first-permanent-exhibition-on-upper-silesian-history-in-poland
Twardoch, S. (2014). Drach. Wydawnictwo Literackie.
Unfinished Lives. (n.d.). https://unfinishedlives.eu
Walerjański, D. (2011). W poszukiwaniu pamięci: Zachowane zabytki kultury żydowskiej w województwie śląskim. Pisma Humanistyczne, 8, 105–121.
Węcki, M. (2014). Kwestia żydowska w aktach górnośląskiej NSDAP (1933–1945). In B. Kalinowska-Wójcik & D. Keller (Eds.), Żydzi na Górnym Śląsku w XIX i XX wieku (2nd ed., pp. 295–311). Muzeum w Rybniku; Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Włodarczyk, T., & Kichler, J. (2019). Przewodnik po żydowskim Wrocławiu. Ad Rem.
Wodziński, M. (1996). Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII–XVIII wieku. Towarzystwo Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej.
Wodziński, M., & Tworek, W. (2023). Wrocław Jewish studies after The World War II. Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, 78(2), 51–72. https://doi.org/10.19195/SKHS.2023.2.51.72
Wóycicka, Z. (2009). Przerwana żałoba: Polskie spory wokół pamięci nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady 1944–1950. Wydawnictwo Trio.
Zabłocka-Kos, A. (2008). W poszukiwaniu nowych idei: “Dzielnica żydowska” we Wrocławiu – przeszłość i teraźniejszość. In M. Murzyn-Kupisz & J. Purchla (Eds.), Przywracanie pamięci: Rewitalizacja zabytkowych dzielnic żydowskich w miastach Europy Środkowej (pp. 325–342). Międzynarodowe Centrum Kultury.
Zalega, D. (2024). Chachary: Ludowa historia Górnego Śląska. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Ziątkowski, L. (1998). Ludność żydowska we Wrocławiu w latach 1812–1914. Profil.
Ziątkowski, L. (2000). Dzieje Żydów we Wrocławiu. Wydawnictwo Dolnośląskie.
Ziątkowski, L. (2010). Żydzi jako czynnik procesów modernizacyjnych w dziejach Wrocławia do początku XIX w. Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, 65(3), 285–295.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Katarzyna Taczyńska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
