Pochodzenie choronimów Pomorza w świetle materiałów językowych
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.2766Słowa kluczowe:
Pomorze średniowieczne, onomastyka Pomorza, onomastyka Połabia, onomastyka kaszubska, historia Pomorza, Słowińcy, język kaszubski, język połabskiAbstrakt
Artykuł prezentuje analizę danych językowych dotyczących pochodzenia choronimów Pomorza i ma na celu przedstawienie nowego spojrzenia na dwie sprzeczne hipotezy. Jedna z nich zakłada endonimiczność, druga zapożyczenie od (staro)polskojęzycznych sąsiadów z południa. Celem prezentowanej analizy jest włączenie do debaty, obecnie zdominowanej przez historyków i archeologów, danych językowych z kaszubszczyzny, polszczyzny i połabszczyzny, jak również zaproponowanie prawdopodobnego rozwiązania dla tego zagadnienia.
Bibliografia
Białecki, T., & Chludziński, A. (2020). Słowiańskie nazwy geograficzne w Niemczech: Cz. 1b. Pomorze Przednie (bez Rugii), Meklemburgia i Holsztyn. STK; Wydawnictwo Jasne.
Brückner, A. (1957). Słownik etymologiczny języka polskiego. Wydawnictwo Wiedza Powszechna.
Chlebowski, B., & Walewski, W. (Red.). (1888). Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (T. 9). Druk „WIEKU“.
Ćirković, S. (1995). Pomorie. W N. Angermann (Red.), Lexikon des Mittelalters (T. 7). Lexma Verlag.
Iwicki, W. (1993). Toponimia byłego powiatu słupskiego. Wydawnictwo Gdańskie.
Jeżowa, M. (1962). Dawne słowiańskie dialekty Meklemburgii w świetle nazw miejscowych i osobowych: Cz. 2. Słowotwórstwo. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Kajkowski, K. (2019). Obrzędowość religijna Pomorzan we wczesnym średniowieczu: Studium archeologiczne. Wydawnictwo Chronicon.
Karaś, M. (1955). Nazwy miejscowe typu Podgóra, Zalas w języku polskim i w innych językach słowiańskich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Knapiusz, G. (1621). Thesaurus Polonolatinograecus, seu promptuarium linguae Latinae et Graecae […]. Fr. Cesarius.
Krawiec, A. (2018). Pomerania and the Baltic Sea in the imaginative geography of the Polish Middle Ages from the end of the 10th century to the beginning of the 13th century. Studia Maritima, 31, 109–133. https://doi.org/10.18276/sm.2018.31-06 DOI: https://doi.org/10.18276/sm.2018.31-06
Labuda, G. (2006). Historia Kaszubów w dziejach Pomorza. Instytut Kaszubski.
Leciejewicz, L. (1970). Pomorzanie. W G. Labuda & Z. Stieber (Red.), Słownik starożytności słowiańskich: Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII (T. 4, ss. 223–224). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Leciejewicz, L. (1978). Wczesnośredniowieczne terytoria osadniczo-plemienne w dorzeczu Odry i Wisły. W J. Janczak & T. Ładogórski (Red.), Badania z dziejów osadnictwa i toponimii (ss. 7–20). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Lehr-Spławiński, T., & Nalepa, J. (1961). Czrezpienianie. W W. Kowalenko, G. Labuda, & T. Lehr-Spławiński (Red.), Słownik starożytności słowiańskich: Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych (T. 1, s. 306). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Lorentz, F. (1912). Slovinzisches Wörterbuch (T. 2). Buchdruckerei der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften.
Lorentz, F. (1958). Pomoranisches Wörterbuch (T. 1). Akademie-Verlag Berlin.
Lorentz, F. (1964). Slawische Namen Hinterpommerns (Pomorze Zachodnie). Akademie-Verlag Berlin. https://doi.org/10.1515/9783112554906 DOI: https://doi.org/10.1515/9783112554906
Łosiński, W. (1982). Osadnictwo plemienne Pomorza (VI–X wiek). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Łowmiański, H. (1967). Początki Polski: Z dziejów Słowian w I tysiącleciu n. e. (T. 3). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Mayenowa, M. R. (1999). Słownik polszczyzny XVI wieku (T. 27). Instytut Badań Literackich.
Nalepa, J. (1970). Połekszanie. W G. Labuda & Z. Stieber (Red.), Słownik starożytności słowiańskich: Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII (T. 4, ss. 212–213). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Piskorski, J. M. (2002). Pomorze plemienne: Historia – Archeologia. Wydawnictwo Sorus.
Piskozub, A. (1965). Zmiany polityczno-administracyjne Pomorza Wschodniego (w X–XX wieku). W K. Buczowska (Oprac.), Szkice polityczno-gospodarcze (ss. 7–33). Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Renn, G. (1937). Die Bedeutung des Namens „Pommern” und die Bezeichnungen für das heutige Pommern in der Geschichte. Universitätsverlag Ratsbuchhandlung L. Bamberg.
Rębkowski, M. (2020). Jak powstało Pomorze? Studium tworzenia państwowości we wczesnym średniowieczu. Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.
Rosik, S. (2010). Conversio gentis Pomeranorum: Studium świadectwa o wydarzeniu (XII wiek). Wydawnictwo Chronicon.
Rospond, S. (1957). Klasyfikacja strukturalno-gramatyczna słowiańskich nazw geograficznych. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Rzetelska-Feleszko, E. (1973). Dawne słowiańskie dialekty województwa koszalińskiego: Najstarsze zmiany fonetyczne. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Rzetelska-Feleszko, E., & Duma, J. (1977). Nazwy rzeczne Pomorza między dolną Wisłą a dolną Odrą. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rzetelska-Feleszko, E., & Duma, J. (1985). Dawne słowiańskie nazwy miejscowe Pomorza Środkowego. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rzetelska Feleszko, E., & Duma, J. (1991). Dawne słowiańskie nazwy miejscowe Pomorza Szczecińskiego. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Rzetelska-Feleszko, E., & Duma, J. (1996). Językowa przeszłość Pomorza Zachodniego na podstawie nazw miejscowych. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Rzetelska-Feleszko, E., & Duma, J. (2013). Nazwy terenowe Pomorza Zachodniego zawierające elementy słowiańskie (T. 2). Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Spors, J. (1994). O domniemanej jedności plemiennej i państwowej Pomorza we wczesnym średniowieczu. W S. Kuczyński (Red.), Społeczeństwo Polski średniowiecznej: Zbiór studiów (T. 6, ss. 23–37). DiG.
Sychta, B. (1969). Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej (T. 3). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Sychta, B. (1970). Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej (T. 4). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Sychta, B. (1976). Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej (T. 7). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Sychta, B. (1980). Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej (T. 2). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Szultka, Z. (2014). Świątynia na Rowokole i jej funkcje. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku.
Treder, J. (1982). Pochodzenie Pomorzan oraz choronimów i etnonimów z obszaru Pomorza Gdańskiego. Wojewódzki Ośrodek Kultury: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.
Trubachev, O. N. (Red.). (1977). Ėtimologicheskiĭ slovarʹ slavianskikh iazykov: Praslavianskiĭ leksicheskiĭ fond (T. 4). Izdatelʹstvo „Nauka”.
Urbańczyk, S., & Labuda, G. (1967). Morzycy. W W. Kowalenko (Red.), Słownik starożytności słowiańskich (T. 3). Ossolineum.
Urbańczyk, S., & Leciejewicz, L. (1970). Pomorze. W G. Labuda & Z. Stieber (Red.), Słownik starożytności słowiańskich: Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII (T. 4, ss. 224–226). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Vaillant, A. (1974). Grammaire comparée des langues slaves: T. 4. La formation des noms. Editions Klincksieck.
Wachowiak, B. (2006). Źródła do kaszubsko-polskich aspektów dziejów Pomorza Zachodniego do roku 1945 (T. 1). Wydawnictwo Poznańskie.
Zieniukowa, J. (1984). Polszczyzna tekstów religijnych z obszaru dialektu słowińskiego spisanych między XVI a XVIII wiekiem. W H. Wiśniewska & Cz. Kosyl (Red.), Polszczyzna regionalna w okresie renesansu i baroku (ss. 113–121). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Maciej Bandur
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
