The Song as a Testimony of Suffering in a Boundary Situation (Based on the Example of “On The First Day of Septemberof the Memorable Year”)
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.3572Keywords:
folk song, World War II, suffering, boundary situation, collective identityAbstract
This article considers the song “Dnia pierwszego września roku pamiętnego” [On the First Day of September of the Memorable Year] as an expression of the collective suffering of Polish society in the face of a boundary situation: the Second World War. Drawing on Karl Jaspers’ concept of the boundary situation, the article explores how the song under dis- cussion became a medium for expressing the emotions, losses and hopes of a community. The source text concerns the destruction of Warsaw, the famine and the helplessness of individuals, and it creates a picture of a traumatic experience that consolidated the community and gave it an identity through the shared experience of difficult emotions. The study also points to the role of the song as a means of storing memory and an element for building the spiritual strength of the community. The analysis reveals the song as an act of collec- tive resistance and “therapy” that helps society process the experience of war and rebuild a community identity.
References
Assmann, J. (2008). Pamięć kulturowa: Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych (A. Kryczyńska-Pham, Tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Bartmiński, J. (Red.). (2011). Lubelskie: Cz. 3. Pieśni i teksty sytuacyjne. Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk; Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej; Wydawnictwo Muzyczne Polihymnia.
Czubala, D. (2017). Pamięć Zagłady w narracji folklorystycznej. Zagłada Żydów: Studia i materiały, 13, 203–229. https://doi.org/10.32927/ZZSiM.357
Domańska, E. (2007). „Zwrot performatywny” we współczesnej humanistyce. Teksty Drugie, 5, 48–61.
Gilbert, S. (2023). Music in the Holocaust: Confronting life in the Nazi ghettos and camps. Clarendon Press.
Grochowski, P. (2004). Poruszyć skały: O sposobach i okolicznościach wykonywania pieśni dziadowskich. Czas Kultury, 2–3, 73–81.
Grochowski, P. (2009). Dziady. Rzecz o wędrownych żebrakach i ich pieśniach. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Grysińska-Jarmuła, K. (2011). Muzyka jako forma oporu społecznego wobec władzy w okresie stanu wojennego. W A. Kłaput-Wiśniewska (Red.), Muzyka i polityka (ss. 197–211). Wydawnictwo Uczelniane Akademii Muzycznej im. F. Nowowiejskiego.
Halbwachs, M. (1969). Społeczne ramy pamięci (M. Król, Tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Halbwachs, M. (1980). The collective memory (F. J. Ditter Jr. & V. Yazdi Ditter, Tłum.). Harper & Row Colophon Books.
Jaspers, K. (1978). Sytuacje graniczne (M. Skwieciński, Tłum.). W R. Rudziński (Red.), Jaspers (ss. 186–242). Wiedza Powszechna.
Kapusta, A. (2017). Gestalt pieśni: Terapeutyczny aspekt wykonań wiejskich tradycji muzycznych w opowieściach mówionych (przyczynek do badań i praktyki tekstoterapeutycznej). Przegląd Biblioterapeutyczny, 7(1), 161–172.
Kobierzycki, T. (1998). Cierpienie jako sytuacja graniczna. W K. Imieliński (Red.), Medycyna u progu XXI wieku. Humanitarne aspekty medycyny (ss. 46–60). Mała Poligrafia Redemptorystów.
Kobylański, D. (2021). Poetyka polskiej pieśni dziadowskiej. W S. Rusakov & W. Możgin (Red.), Humanitarnyĭ korpus: Zbirnyk naukovykh stateĭ z aktualʹnykh problem filosofiï, kulʹturolohïï, istorïï, psykholohïï ta pedahohiky / Humanitarian corpus: Collection of scientific articles on contemporary problems of philosophy, cultural studies, psychology, pedagogy and history (T. 1/41, ss. 89–96). Nilan-Ltd.
Kosokoff, S., & Carmichael, C. W. (1970). The rhetoric of protest: Song, speech, and attitude change. The Southern Speech Journal, 35(4), 295–302. https://doi.org/10.1080/10417947009372062
Krajewska, A. (2021). Historia pieśnią pisana: Pieśni powstańcze w zbiorach Adolfa Dygacza. Literatura Ludowa, 65(1), 37–53. https://doi.org/10.12775/LL.1.2021.003
Michajłowa, K. (2010). Dziad wędrowny w kulturze ludowej Słowian (H. Karpińska, Tłum.). Oficyna Naukowa.
Nyrkowski, S. (Oprac.). (1973). Karnawał dziadowski: Pieśni wędrownych śpiewaków (XIX–XX w.). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Pietryga, A. (2022). Timor, ira, despectio. O postsekularnej retoryce międzywojennej awangardy. Res Rhetorica, 9(3), 5–24. https://doi.org/10.29107/rr2022.3.1
Piszkalski, H. (1978). Problem „sytuacji granicznych” w ujęciu Karla Jaspersa. Analecta Cracoviensia, 10, 99–116. https://doi.org/10.15633/acr.2948
Rozmarynowska, K. (2012). Sytuacja graniczna jako moment doświadczenia siebie w ujęciu Karla Jaspersa. Studia Philosophiae Christianae, 48(3), 165–183.
Stanisz, A. (2018). Antropologia dźwięku wobec protestów społecznych i politycznych. Prace Etnograficzne, 46(1), 89–115. https://doi.org/10.4467/22999558.PE.18.005.8686
Szacka, B. (2006). Czas przeszły, pamięć, mit. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Szewera, T. (1975). Niech wiatr ją poniesie: Antologia pieśni z lat 1939–1945. Wydawnictwo Łódzkie.
Szpociński, A. (2006). Formy przeszłości a komunikacja społeczna. W A. Szpociński & P. T. Kwiatkowski (Red.), Przeszłość jako przedmiot przekazu (ss. 7–66). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Tarkowska, E. (1992). Czas w życiu Polaków. Wydawnictwo IFiS PAN.
Wieczorkiewicz, B. (1968). Gwara warszawska dawniej i dziś. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Załęski, G. (1958). Satyra w konspiracji 1939–1944. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.
Dnia pierwszego września. (b.d.-a). Blisko Polski. https://bliskopolski.pl/muzyka/piesni-patriotyczne/wojenne-i-partyzanckie/dnia-pierwszego-wrzesnia/
Dnia pierwszego września. (b.d.-b). Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki. https://bibliotekapiosenki.pl/utwory/Dnia_pierwszego_wrzesnia
Szurek, K. (b.d.). Wojenna piosenka zakorzeniona w wielowiekowej tradycji: „Dnia pierwszego września roku pamiętnego”. Historia: Poszukaj. Portal Edukacyjny. https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,muzyka,967,muzyka_dnia_pierwszego_wrzesnia.html
![Okładka 22 numeru czasopisma. [The cover of the 22nd issue of the journal.]](https://journals.ispan.edu.pl/public/journals/2/cover_issue_175_en.jpg)
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Dawid Kobylański
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
