„Język, którym mówi dzisiejsza władza, jest ideologiczny”. Wywiad z Michałem Głowińskim
DOI:
https://doi.org/10.11649/a.2076Słowa kluczowe:
mowa nienawiści, Zagłada, wspomnienia, (post)pamięć, trauma, literatura, Michał GłowińskiAbstrakt
Język może być nie tylko narzędziem komunikacji, ale i niebezpieczną bronią. W wywiadzie Michał Głowiński, emerytowany profesor Instytutu Badań Literackich, pisarz, badacz języka publicznego, autor licznych prac literaturoznawczych oraz naukowych, w tym wciąż aktualnej książki Zła mowa, polski Żyd ocalały z Holocaustu, dzieli się traumatycznymi wspomnieniami oraz opowiada o agresji werbalnej, która jest pierwszym niepokojącym sygnałem alarmowym, ostrzegającym przed nadejściem agresji fizycznej. Po tragicznych wydarzeniach pierwszej połowy XX wieku języka już nie sposób traktować jedynie jako „domu istnienia”, bo zanim położono pierwszą cegłę, budując fabrykę Zagłady, najpierw zabrzmiały słowa nienawiści. Właśnie dlatego tak ważna jest pamięć o przeszłości i uważne badanie języka teraźniejszości, by chronić przed powtórką scenariusza potwornej historii Zagłady. Holocaust jest bowiem największą tragedią XX wieku, która była nie tylko zbrodnią na milionach Żydów, ale również odebraniem Ocalałym szansy na odbudowę harmonijnej, nienaznaczonej traumą tożsamości. Pamięć o tych wydarzeniach jest naszym dziedzictwem. Literatura jest jednym ze światów, który pozwala zachować pamięć oraz z bliska przyjrzeć się zbrodniom. Bolesne doświadczenia Shoah znajdują odzwierciedlenie w twórczości pisarzy żydowskich oraz leżą u podstaw tragicznych sprzeczności, wewnętrznej pustki i utraty wrażliwości.
Bibliografia
Ash, T. G. (2018). Wolne słowo: Dziesięć zasad dla połączonego świata (M. Godyń & F. Godyń, Tłum.). Znak.
Benesch, S. (2012). Words as weapons. World Policy Journal, 29(1), 7–12. https://doi.org/10.1177/0740277512443794 DOI: https://doi.org/10.1177/0740277512443794
Cegieła, A., Kuciński, P., Polkowska, L., & Stępień, M. (2014). Studia z etyki słowa. Dom Wydawniczy „Elipsa”.
Erlich Henryk – dane osobowe. (b.d.). Wirtualny Sztetl. https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/2529-erlich-henryk
Głowiński, M. (1962). Poetyka Tuwima a polska tradycja literacka. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Głowiński, M. (1975). Przyboś: Najwięcej słów. Teksty: Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 1975(1(19)), 39–52.
Głowiński, M. (1976). Leśmian: Poezja przeczenia. Pamiętnik Literacki: Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 67(2), 127–172.
Głowiński, M. (1981). Zaświat przedstawiony: Szkice o poezji Bolesława Leśmiana. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Głowiński, M. (1984). Ciemne alegorie Norwida. Pamiętnik Literacki: Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 75(3), 103–114.
Głowiński, M. (1987). „Przedmieście” Czesława Miłosza: Próba interpretacji. Pamiętnik Literacki: Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 78(1), 203–215.
Głowiński, M. (1996). Mowa w stanie oblężenia: 1982–1985. Open.
Głowiński, M. (1998). Czarne sezony. Open.
Głowiński, M. (2000). Dzień Ulissesa i inne szkice na tematy niemitologiczne. Wydawnictwo Literackie.
Głowiński, M. (2001). Magdalenka z razowego chleba. Wydawnictwo Literackie.
Głowiński, M. (2002). Gombrowicz i nadliteratura. Wydawnictwo Literackie.
Głowiński, M. (2010). Kręgi obcości: Opowieść autobiograficzna. Wydawnictwo Literackie.
Głowiński, M. (2016). Zła mowa. Wielka Litera.
Heidegger, M. (2004). Objaśnienia do poezji Hölderlina (S. Lisiecka, Tłum.). KR.
Kowalski, S., & Tulli, M. (2003). Zamiast procesu: Raport o mowie nienawiści. Wydawnictwo W.A.B.
Linde-Usiekniewicz, J. (2015). Teoria relewancji jako narzędzie opisu mowy nienawiści. Studia Pragmalingwistyczne, 7, 53–68.
Matsuda, M., Lawrence, J. C., & Delg, R. (2010). Words that wound: Critical race theory, assaultive speech, and the First Amendment. Westview Press.
Nijakowski, L. M. (2008). Mowa nienawiści w świetle teorii dyskursu. W A. Horolets (Red.), Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Winiewski, M., Hansen, K., Bilewicz, M., Soral, W., Świderska, A., & Bulska, D. (2016). Mowa nienawiści, mowa pogardy: Raport z badania przemocy werbalnej wobec grup mniejszościowych. Fundacja im. Stefana Batorego.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Uliana Sharpe
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
