Dwujęzyczność polsko-niemiecka w powiecie pilskim, czarnkowsko-trzcianeckim i złotowskim: zarządzanie językiem w trzech pokoleniach na podstawie reprezentatywnych biografii językowych
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2550Słowa kluczowe:
niemiecko-polski bilingwizm, zarządzanie językiem, ideologie językoweAbstrakt
W ramach grantu „Pokoleniowe zróżnicowanie języka: zmiany morfosyntaktyczne wywołane przez polsko-niemiecki kontakt językowy w mowie osób dwujęzycznych” przeprowadzono wywiady ze stu dwudziestoma czterema osobami dwujęzycznymi w Polsce i w Niemczech w języku polskim i niemieckim, w tym w powiecie pilskim, czarnkowsko-trzcianeckim i złotowskim – z czternastoma osobami. Piła i Złotów należały przed 1945 rokiem do niemieckiej Prowincji Pomorza, a po przesunięciu granic oba miasta znalazły się w Polsce. Rzeczywistość społeczna, geopolityczna i językowa mieszkańców regionu całkowicie się zmieniła. W PRL dążono do wyeliminowania języka niemieckiego. Sytuacja ponownie uległa zmianie po przełomie 1989 roku, kiedy to uznano mniejszość niemiecką w Polsce. Na podstawie trzech biografii językowych osób urodzonych w latach 20., 30. i 50. XX wieku, reprezentatywnych dla regionu pilsko-złotowskiego, pokazano, jak na przestrzeni trzech pokoleń mówców funkcjonowała ideologia językowa łączenia jednego państwa z jednym językiem oraz przedstawiono zarządzanie językami na poziomie mikro z uwzględnieniem cezur czasowych 1945 i 1989 roku.
Bibliografia
Browarek, T. (2002). Szkolnictwo mniejszości niemieckiej w Polsce po II wojnie światowej. Przegląd Historyczno-Oświatowy, 2002(3–4), 193–229.
Browarek, T. (2012). Polityka państwa polskiego wobec ludności rodzimej na ziemiach zachodnich i północnych w latach 1945–1949. W J. Reginia-Zacharski & J. Łoś (Red.), Sąsiedztwo i pogranicze – między konfliktem a współpracą (T. 2, ss. 147–164). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7525-825-7.10 DOI: https://doi.org/10.18778/7525-825-7.10
Chromik, B. (2014). Aspekty pojęcia „ideologie językowe” istotne z perspektywy działań rewitalizacyjnych. Zeszyty Łużyckie, 48, 65–76.
Chromik, B. (2019). Mikro- i makroideologie językowe: Przykład języka wilamowskiego [Niepublikowana rozprawa doktorska]. Uniwersytet Warszawski.
Czerwonna, S. M. (2011). Mniejszości narodowe i etniczne w strategii kulturowo-politycznej państwa polskiego: Czy jest to model idealny? Nowa Polityka Wschodnia, 1(1), 249-267. https://doi.org/10.15804/npw2011115 DOI: https://doi.org/10.15804/npw2011115
Eberhardt, P. (2015). Koncepcje granic państwa polskiego u progu odzyskania niepodległości. Studia z Geografii Politycznej i Historycznej, 4, 9–35. https://doi.org/10.18778/2300-0562.04.01 DOI: https://doi.org/10.18778/2300-0562.04.01
Godzic, W. (2004). Telewizja i jej gatunki: Po „Wielkim Bracie”. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Kacprzak, P. (2008). Polityka władz polskich wobec ludności niemieckiej w okresie funkcjonowania Ministerstwa Ziem Odzyskanych. Przegląd Prawa i Administracji, 78, 31–51.
Kłoskowska, A. (1997). Skąd i po co naród? Znak, 49(3), 69–78.
Kofman, J. (2012). Totalitaryzm a PRL. Civitas: Studia z Filozofii Polityki, 14, 45–55. https://doi.org/10.35757/CIV.2012.14.03 DOI: https://doi.org/10.35757/CIV.2012.14.03
Meng, K. (2004). Russlanddeutsche Sprachbiographien – Rückblick auf ein Projekt. W R. Franceschini & J. Miecznikowski (Red.), Leben mit mehreren Sprachen (ss. 97–120). Peter Lang.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. (b.d.). Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 – mniejszości narodowe i etniczne oraz język regionalny. http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/mne/mniejszosci/wyniki-narodowego-spis/6999,Mniejszosci-narodowe-i-etniczne-oraz-spolecznosc-poslugujaca-sie-jezykiem-kaszub.html
Nagórko, A. (2012). Podręczna gramatyka języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nekula, M. (w druku). Sprachideologien und Sprachmanagement in sprachbiographischen Interviews mit Sprechern mit tschechischem Migrationshintergrund in Bayern. Brücken – Zeitschrift für Sprach-, Literatur- und Kulturwissenschaft, 28(2).
Nekvapil, J., & Sherman, T. (2015). An introduction: Language Management Theory in Language Policy and Planning. International Journal of the Sociology of Language, 2015(232), 1–12. https://doi.org/10.1515/ijsl-2014-0039 DOI: https://doi.org/10.1515/ijsl-2014-0039
Neustupný, J. V. (1978). Post-structural approaches to language. University of Tokyo Press.
Osmańczyk, E. J. (1989). Niezłomny proboszcz z Zakrzewa: Rzecz o Księdzu Patronie Bolesławie Domańskim. Czytelnik.
Porada, H. T. (2015). Grenzmark Posen-Westpreuβen. W Y. Pörzger & M. Luft (Red.), OnlineLexikon zur Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa. Pobrano 20 listopada 2020, z https://ome-lexikon.uni-oldenburg.de/regionen/grenzmark-posen-westpreussen
Silverstein, M. (1979). Language structure and linguistic ideology. W P. R. Clyne, W. F. Hanks, & C. L. Hofbauer (Red.), The elements: A parasession on linguistic units and levels (ss. 193–247). Chicago Linguistic Society.
Sobecki, M. (2018). Wielowymiarowe poczucie tożsamości społeczno-kulturowej. Idea i badanie. Perspektywa pedagogiczna. Kultura i Edukacja, 2018(3(121)), 85–103. https://czasopisma.marszalek.com.pl/images/pliki/kie/121/kie12106.pdf DOI: https://doi.org/10.15804/kie.2018.03.06
Spolsky, B. (2009). Language management. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511626470
Turner, J. H. (2012). Theoretical principles of sociology: T. 3. Mesodynamics. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6221-8 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6221-8
Zielińska, A. (2013). Mowa pogranicza: Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy). https://hdl.handle.net/20.500.12528/37
Zielińska, A. (2019). Grenzlandsprache: Untersuchung der Sprachen und Identitäten in der Region Lebus (K. Steinke, Tłum.). Peter Lang. https://doi.org/10.3726/b16251 (Oryginalna praca opublikowana w 2013). DOI: https://doi.org/10.3726/b16251
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2021 Irena Prawdzic
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
