Obraz czarnoksiężnika w folklorze litewskim
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.3436Słowa kluczowe:
czarnoksiężnik, legendy ludowe, folklor litewski, uczeń czarnoksiężnika, ATU (klasyfikacja Aarne-Thompsona-Uthera) 325*Abstrakt
Artykuł analizuje wizerunek czarnoksiężnika w folklorze litewskim. W litewskich legendach ludowych czarnoksiężnik to mężczyzna o magicznych zdolnościach, czerpiący swą moc z magicznej księgi. Jest to postać folklorystyczna rozpowszechniona w wielu krajach europejskich, a analogiczne legendy ludowe występują w krajach słowiańskich, bałtyckich i skandynawskich. W toku badań przeanalizowano 95 legend ludowych ze zbiorów Litewskiego Archiwum Folklorystycznego (Lietuvių tautosakos rankraštynas), koncentrując się na głównych cechach czarnoksiężnika jako postaci folklorystycznej, jego relacji z diabłem oraz sposobie, w jaki ten typ legendy jest powiązany z bajką Uczeń czarnoksiężnika. Analiza tych aspektów, w tym narodowości czarnoksiężnika, jego zawodu, wykształcenia, sposobów na uzyskanie kontroli nad diabłem oraz jego relacji z innymi ludźmi, pozwala uzyskać wgląd w obraz tej postaci w folklorze litewskim.
Bibliografia
Černaknyžninkas. (2018). In Lietuvių kalbos žodynas. Lietuvių Kalbos Institutas. Retrieved August 28, 2025, from http://www.lkz.lt/?zodis=%C4%8Dernakny%C5%BEninkas&id=05004890000
Christiansen, R. (1958). The migratory legends: A proposed list of types with a systematic catalogue of the Norwegian variants. Academia Scientiarum Fennica.
Davies, O. (2009). Grimoires: A history of magic books. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780199204519.001.0001
Jablonskis, K., & Jasas, R. (1987). Raganų teismai Lietuvoje. Mintis.
Jauhiainen, M. (1998). The type and motif index of Finnish belief legends and memorates (L. Stark-Arola, Trans.). Academia Scientiarum Fennica.
Kerbelytė, B. (2002). Lietuvių pasakojamosios tautosakos katalogas (Vol. 3). Lietuvių lietratūros ir tautosakos institutas.
Klintberg, B. (2010). The types of the Swedish folk legend. Academia Scientiarum Fennica.
Kozak, Ł. (2020). With stake and spade: Vampiric diversity in Poland (M. Bence, Trans.). Adam Mickiewicz Institute.
Krzyżanowski, J. (1963). Polska bajka ludowa w układzie systematycznym (Vol. 2). Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
Laime, S. (2024). Latviešu teiku tipu un motīvu rādītājs: Raganas / Latvian legend type and motif index: Witches. Institute of Literature, Folklore, and Art, University of Latvia.
Ogden, D. (2007). In search of the sorcerer’s apprentice: The traditional tales of Lucian’s Lover of lies. The Classical Press of Wales. https://doi.org/10.2307/j.ctv1n35867
Ohrvik, A. (2018). Medicine, magic and art in early modern Norway: Conceptualizing knowledge. Palgrave Macmillan London. https://doi.org/10.1057/978-1-137-46742-3
Ohrvik, A. (2021). When ritual texts become legendary: Practice and fiction in Nordic folklore. In B.-C. Otto & D. Johannsen (Eds.), Fictional practice: Magic, narration, and the power of imagination (pp. 110–132). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004466005
Racėnaitė, R. (2012). To dvaro ponas prie budavonininkų priklausęs: laisvųjų mūrininkų vaizdinys sakytinėje tautosakoje ir amžininkų raštuose (XIX a. pr. – XX a. I p.). In V. Jogėla (Ed.), Laisvoji mūrininkija pasaulyje ir Lietuvoje: Idėjos, istorija, asmenybės. Lietuvos nacionalinis muziejus.
Uther, H. J. (2011). The types of international folktales: A classification and bibliography: Part 1. Animal tales, tales of magic, religious tales, and realistic tales, with an introduction. Academia Scientiarum Fennica.
Valk, Ü. (2001). The black gentleman: Manifestations of the Devil in Estonian folk religion (Ü. Männart, Trans.). Academia Scientiarum Fennica.
Vėlius, N. (1977). Mitinės lietuvių sakmių būtybės. Vaga.
Vėlius, N. (1987). Chtoniškasis lietuvių mitologijos pasaulis: Folklorinio velnio analizė. Vaga.
Vėlius, N. (1989). Tautosakonis personažas ir jo prototipas. In N. Vėlius (Ed.), Gervėčiai (pp. 346–356). Mintis.
Wróblewska, V. (2017). Uczony i demon, czyli postać czarownika w polskich bajkach ludowych. Literatura Ludowa, 61(4–5), 5–12. https://doi.org/10.12775/LL.4-5.2017.001
Zipes, J. (Ed.). (2017). The sorcerer’s apprentice: An anthology of magical tales. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400885633
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Andrius Kaniava
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
