Piśmiennictwo religijne polskich Tatarów w okresie powojennym (1945–1989)
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2557Słowa kluczowe:
Tatarzy polscy, PRL (okres 1945–1989), religijność muzułmańska, piśmiennictwo muzułmańskie, modlitewniki, druki ulotne, materiały dydaktyczneAbstrakt
Artykuł rozpoczyna się od przybliżenia położenia społeczno-politycznego Tatarów w PRL-u oraz specyfiki ich religijności, by dojść do szczegółowych kwestii, związanych z analizą religijnych druków ulotnych opracowanych przez polskich Tatarów. Charakterystykę opartą na źródłach poprzedziło zatem przedstawienie szerokiego kontekstu społeczno-politycznego, który determinował sposób funkcjonowania tej mniejszości w Polsce po II wojnie światowej. Autorzy scharakteryzowali podstawowe typy piśmiennictwa religijnego Tatarów: a) tradycyjne rękopiśmiennictwo, b) czasopiśmiennictwo i działalność wydawniczą, c) druki ulotne. Zwrócono przy tym uwagę na znaczenie poszczególnych rodzajów piśmiennictwa w okresie 1945–1989. Charakterystyki religijnych druków ulotnych, opracowanych przez polskich Tatarów po II wojnie światowej, dokonano na przykładzie 7 modlitewników oraz 3 materiałów dydaktycznych. Dokumenty te dotąd nie były przedmiotem badań naukowych.
Bibliografia
Akiner, S. (2009). Religious language of a Belarusian Tatar kitab: A cultural monument of Islam in Europe. Harrassowitz Verlag.
Chazbijewicz, S. (Red.). (1998). Leon Najman Mirza Kryczyński: Lider Ruchu Kulturalnego Tatarów Polskich. Związek Tatarów Polskich.
Czachorowski, D. S. (Tłum. & Oprac.). (2020). Tatarskie losy: Akta z sowieckich archiwów. Muzułmański Związek Religijny w RP – Najwyższe Kolegium Muzułmańskie.
Czachorowski, M. Ç. (2015). Czasopiśmiennictwo tatarskie i muzułmańskie w Polsce w latach 1945–2015. Inicjatywa Wydawnicza Çaxarxan Xucalıq.
Czerwiński, G., & Konopacki, A. (Red.). (2015). Estetyczne aspekty literatury polskich, białoruskich i litewskich Tatarów (od XVI do XXI w.). Alter Studio. DOI: https://doi.org/10.12775/LC.2016.032
Drozd, A. (1999). Arabskie teksty liturgiczne w przekładzie na język polski XVII wieku. Wydawnictwo Akademickie Dialog.
Drozd, A. (2000). Rękopisy tatarskie w zbiorach muzealnych i bibliotecznych. W A. Drozd, M. M. Dziekan, & T. Majda (Red.), Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich (ss. 8–11). Fundacja Res Publica Multiethnica.
Drozd, A., Dziekan, M. M., & Majda, T. (2000). Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich. Fundacja Res Publica Multiethnica.
Dumin, S., Jakubauskas, A., & Sitdykow, G. (2012). Tatarskie biografie: Tatarzy polsko-litewscy w historii i kulturze. Muzułmański Związek Religijny w RP – Najwyższe Kolegium Muzułmańskie.
Dziekan, M. (2008). Dzieje kultury arabskiej. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Jabłońska, M. (2003). Problem definicji druków ulotnych gromadzonych w archiwach. Archeion, 105, 180–193.
Jakubowycz, M. (2018). Ostrogscy Tatarzy. Przegląd Tatarski, 2018(3), 17–18.
Jankowski, H., & Łapicz, C. (2000). Klucz do raju: Księga Tatarów litewsko-polskich z XVIII wieku. Wydawnictwo Akademickie Dialog.
Jasiewicz, Z. (1980). Tatarzy polscy: Grupa etniczna czy etnograficzna? Lud, 64, 145–157.
Jord, N. (1994), Koran rękopiśmienny w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Karpińska, M. (2018). „Drukowane piśmiennictwo dnia codziennego” – druki ulotne w warsztacie historyka. W M. Karpińska (Red.), Druki ulotne w procesie komunikacji społecznej w XIX wieku (do 1918) (ss. 7–13). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323537397.pp.7-14
Konopacki, A. (2010). Życie religijne Tatarów na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI–XIX wieku. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323511076 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323511076
Konopacki, M. (1966). Piśmiennictwo Tatarów polsko-litewskich w nauce polskiej i obcej. Przegląd Orientalistyczny, 1966(3), 225–240.
Kryczyński, S. (2000). Tatarzy litewscy: Próba monografii historyczno-etnograficznej. Związek Tatarów Polskich. (Oryginalna praca opublikowana w 1938).
Kulwicka-Kamińska, J. (2004). Kształtowanie się polskiej terminologii muzułmańskiej: Na podstawie piśmiennictwa religijnego Tatarów litewsko-polskich. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kulwicka-Kamińska, J. (2013). Przekład terminologii religijnej islamu w polskich tłumaczeniach Koranu na tle biblijnej tradycji translatorycznej. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kulwicka-Kamińska, J., & Łapicz, C. (Red.). (2013). Tatarzy Wielkiego Księstwa Litewskiego w historii, języku i kulturze. Toruńskie Towarzystwo Naukowe.
Kulwicka-Kamińska, J., & Łapicz, C. (Red.). (2015). Tefsir Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego: Teoria i praktyka badawcza. Wydział Filologiczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kulwicka-Kamińska, J., & Łapicz, C. (Red.). (2019). Rękopis z Czombrowa: Filomacki przekład Koranu – edycja i studium historyczno-filologiczne zabytku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kulwicka-Kamińska, J., Łapicz, C., & Miškinienė, G. (Red.). (2018a). Tatarskie dziedzictwo kulturowe: T. 1. Rękopiśmienne księgi religijne: 50 lat kitabistyki. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kulwicka-Kamińska, J., Łapicz, C., & Miškinienė, G. (Red.). (2018b). Tatarskie dziedzictwo kulturowe: T. 2. Historia. Literatura. Sztuka. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Lesisz, L. (2016). Rola muzeum w ochronie dziedzictwa kulturowego Tatarów polsko-litewskich. Litteraria Copernicana, 2016(2(18), 133–151. https://doi.org/10.12775/LC.2016.023 DOI: https://doi.org/10.12775/LC.2016.023
Łapicz, C. (1986). Kitab Tatarów litewsko-polskich (Paleografia. Grafia. Język). Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Łyszczarz, M. (2016). Znaczenie piśmiennictwa religijnego we współczesnym życiu polskich Tatarów. W M. Krajewska, J. Kulwicka-Kamińska, & A. Szulc (Red.), Święte księgi judaizmu, chrześcijaństwa i islamu w słowiańskim kręgu kulturowym: Prace dedykowane Profesorowi Czesławowi Łapiczowi: T. 2. Księgi wyznawców judaizmu i islamu: Historia – socjologia – sztuka (ss. 87–119). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Łyszczarz, M. (2017a). Wpływ procesów asymilacji i sekularyzacji na religijność polskich Tatarów. Sensus Historiae, 28(3), 219–237.
Łyszczarz, M. (2017b). Zabiegi lecznicze znachorów oraz czarna magia w tradycji etnicznej polskich Tatarów. W A. Anczyk, J. Doroszewska, & K. M. Hess (Red.), Czarownice: Studia z kulturowej historii fenomenu (ss. 93–102). Wydawnictwo Sacrum.
Miśkiewicz, A. (2009). Tatarzy na Ziemiach Zachodnich Polski w latach 1945–2005. Wydawnictwa Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gorzowie Wielkopolskim.
Miśkiewicz, A. (Red.). (2017). Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku. Muzułmański Związek Religijny w RP – Najwyższe Kolegium Muzułmańskie.
Ossowski, S. (1967). Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzny. W S. Ossowski, Dzieła: T. 3. Z zagadnień psychologii społecznej (ss. 201–226). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Pierzchała, M., & Walczak-Duraj, D. (2014). Obywatelskość jako płaszczyzna integracji społeczności muzułmańskich ze społeczeństwem polskim. Na przykładzie Ligi Muzułmańskiej w Rzeczypospolitej Polskiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Switat, M. (2017). Społeczność arabska w Polsce: Stara i nowa diaspora. Wydawnictwo Akademickie Dialog.
Szabanowicz, A. (2009). Mróz był wtedy tęgi… Przegląd Tatarski, 2009(4), 16–19.
Tyszkiewicz, J. (2002). Z historii Tatarów polskich 1794–1944 (2. wyd.). Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2021 Michał Łyszczarz, Michał Moch
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
