Wady i zalety różnych systemów transkrypcji przy zapisie fonetycznym gwary polskich staroobrzędowców
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.2015.003Słowa kluczowe:
dwujęzyczność, fonetyka, gwara rosyjska, język polski, staroobrzędowcy, transkrypcja fonetyczna, wyspa językowaAbstrakt
W artykule autor przedstawia problemy związane z zapisem fonetycznym gwary polskich staroobrzędowców w warunkach dwujęzyczności, a także proponuje sposoby ich rozwiązania. Rosyjska gwara polskich staroobrzędowców podlega stałemu wpływowi języka polskiego. Głównymi przejawami interferencji na poziomie fonetycznym jest wymowa spółgłosek palatalnych [ś], [ź], [ć], [ʒ́], [ń] na miejscu rosyjskich miękkich przedniojęzykowych spółgłosek [s’], [z’], [t’], [d’], [n’], a także wymowa glajdu wargowego [w] zamiast rosyjskiej welaryzowanej spółgłoski lateralnej [ł]. W warunkach dwujęzyczności niewystarczającym wydaje się użycie tylko rosyjskiego systemu transkrypcji, ponieważ brakuje w nim znaków do oznaczenia dźwięków, które pojawiły się w gwarze polskich staroobrzędowców pod wpływem polskiej fonetyki. W związku z powyższym powinien być użyty bardziej uniwersalny system transkrypcji lub system mieszany, wykorzystujący znaki różnych alfabetów fonetycznych. Ponieważ w badanej gwarze współistnieją liczne elementy dwóch języków i obydwa te języki są słowiańskie, do jej zapisu fonetycznego optymalny wydaje się slawistyczny system transkrypcji.
Bibliografia
Avanesov, R. I. (1949). Ocherki russkoĭ dialektologii. Moskva: Gosudarstvennoe Uchebno Pedagogicheskoe Izdatel’stvo Ministerstva Prosveshcheniia RSFSR.
Domashnev, A. I. (1983). IAzykovoĭ ostrov kak tip areala rasprostraneniia iazyka i ob’’ekt lingvisticheskogo issledovaniia (na materiale nemetskogo iazyka). In N. I. Tolstoĭ (Ed.), Areal’nye issledovaniia v iazykoznanii i ėtnografii: IAzyk i ėtnos (pp. 11–18). Leningrad: Nauka.
Dulichenko, A. (1998). IAzyki malykh ėtnicheskikh grupp: status, razvitie, problemy vyzhivaniia. In A. Dulichenko, IAzyki malye i bol’shie…: In memoriam acad. Nikita L. Tolstoi (pp. 26–36). Tartu: Universitas Tartuenis. (Slavica Tartuensia IV)
Głuszkowski, M. (2011). Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców regionu suwalsko-augustowskiego. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Gorshkova, K. V. (1972). Istoricheskaia dialektologiia russkogo iazyka. Moskva: Prosveshchenie.
Grek-Pabisowa I. (1999b). Typy zapożyczeń i sposoby przyswajania wyrazów polskich. In I. Grek-Pabisowa (Ed.), Staroobrzędowcy: Szkice z historii, języka, obyczajów (pp. 211–227). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Grek-Pabisowa, I. (1968). Rosyjska gwara staroobrzędowców w województwach olsztyńskim i białostockim. Wrocław: Ossolineum
Grek-Pabisowa, I. (1999a). Próba określenia wspólnych cech rozwojowych gwar rosyjskich w otoczeniu obcojęzycznym. In I. Grek-Pabisowa (Ed.), Staroobrzędowcy: Szkice z historii, języka, obyczajów (pp. 69–79). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Grzybowski, S. (2007). Gibridizatsiia russkogo govora staroobriadtsev pod vliianiem pol’skogo iazyka (Gabove Grondy i Bur), Ol’shtyn (lecture presented at the conference: Język. Kultura. Literatura. Z polsko-wschodniosłowiańskich kontaktów. XII Międzynarodowa Konferencja Slawistyczna 23–24.06.2007).
Grzybowski, S., & Głuszkowski, M. (Eds.). (2010). Staroobrzędowcy za granicą: Historia. Religia. Język. Kultura. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Kasatkin, L. L. (2008). Sovremennyĭ russkiĭ iazyk: Fonetika. Moskva: Academia.
Kasatkin, L. L. (Ed.). (2013). Russkaia dialektologiia. Moskva: AST-PRESS.
Weinreich, U. (1963). Languages in contact: Findings and problems. The Hague: Mouton.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2015 Adam Jaskólski
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
