Microtoponymy of Two Villages (Vaikuntsy and Skladantsy) in the Voranava District in Belarus (on the Basis of Material Collected at the Turn of the Twenty-First Century)
DOI:
https://doi.org/10.11649/abs.3350Keywords:
microtoponymy, Lida district (Second Polish Republic), Voranava district (Belarus), Baltic-Slavic borderland, etymologyAbstract
This article presents an analysis of local toponyms in the villages of Vaikuntsy and Skladantsy in the Voranava district in Belarus (formerly part of the Lida district of the Second Polish Republic). Historical research indicates that both of them were established as a result of fourteenth-century colonisation by the West Baltic population from the Prussian land of Bartia; their inhabitants used to be called bartsiaki (one of the dialectal versions of the name). The study aims to answer the question whether and to what extent settlement and subsequent linguistic contacts influenced the modern local toponymy of the area (names of fields, meadows, forests, wetlands, etc.). The article presents linguistic material and offers its interpretation. The analysis of microtoponymy in focus shows that most of the names are related to the topography of the area, while others are anthroponymic names and, less often, cultural names. In the material collected, the predominant category is that of semantic derivatives. Considering word-formation derivatives, most of them were derived from appellatives and personal names. The list of microtoponyms includes numerous Lithuanisms as well as Slavic names (mainly Belarusian, rarely Polish and Russian). The study indicates that the Lithuanian local dialect of the two villages (Vaikuntsy and Skladantsy) is not currently used, and that Lithuanian local toponyms are disappearing.
References
Ananiewa, N. (1993). Mikrotoponimia w gwarach polskich pogranicza słowiańsko-bałtyckiego. In S. Warchoł (Ed.), Systemy onomastyczne w słowiańskich gwarach mieszanych i przejściowych (pp. 39–48). Wydawnictwo UMCS.
Anonim. (1898). Obszar języka litewskiego w guberni wileńskiej [Osobne odbicie z: Materyały antropologiczno-archeologiczne i etnograficzne t. III]. Nakł. Akademii Umiejętności.
Bednarczuk, L. (1999). Litewsko-słowiańskie pogranicze językowe w pierwszej połowie XX wieku w świetle badań Olgierda Chomińskiego. Acta Baltico-Slavica, 24, 95–105.
Bіryla, M., & Matskevіch, IU. (Eds.). (1974). Mіkratapanіmіia Belarusі: Matėryialy [MB]. Navuka i tėkhnika.
Biryla, M., & Vanahas, A. (1968). Litoŭskiia ėlementy ŭ belaruskaĭ anamastytsy. Navuka i tėkhnika.
Bubnovich, I., & Siplivenia, ZH. (2012). Shliakhi ŭtvarėnnia aĭkonimaŭ Hrodzenshchyny: Rodavyia i patranimichnyia nazvy. Vesnik Hrodzenskaha dziarzhaŭnaha ŭniversitėta imia IAnki Kupaly: Seryia 3: Filalohiia. Pedahohika. Psikhalohiia, 2012(1(127)), 49–57.
Chlebowski, B., Walewski, W., & Sulimierski, F. (Eds.). (1880–1902). Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [SGKP] (Vols. 1–15). Nakł. F. Sulimierskiego i W. Walewskiego.
Chomiński, O., & Bednarczuk, L. (2010). Obszar językowy litewski w państwie polskim 1927–1933. Acta Baltico-Slavica, 34, 197–261. https://doi.org/10.11649/abs.2010.014
Dobrosielska, A. (2013). Opór Prusów wobec zakonu krzyżackiego w dobie podboju i budowy władztwa krzyżackiego: Szkic z antropologii politycznej Prusów. Komunikaty Mazursko-Warmińskie, 2013(3), 445–478.
Dzenis, A. (2016, July 4). Prusowie: utraceni kuzyni Łotyszów i Litwinów. Przegląd Bałtycki. Retrieved September 3, 2020, from https://przegladbaltycki.pl/2810,prusowie-utraceni-kuzyni-lotyszow-litwinow.html
Eišiškės/Ejszyszki. (1926). Mapa Taktyczna Polski 1:100 000 /1924–1939/. Retrieved December 15, 2022, from http://igrek.amzp.pl details.php?id=3735
Filinowicz, A. (2018). Mikrotoponimia dawnego powiatu sokólskiego. Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku.
Garshva, K. (1990). Tipologiia sovremennogo baltiĭskogo dvuiazychiia. In M. Kondratiuk (Ed.), Bałto-słowiańskie związki językowe (pp. 111–116). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Garšva, K. (2002). Pelesos-Varanavo apylinkių šnekta. In N. Vėlius (Ed.), Lydos krašto lietuviai: Monografija (Vol. 2, pp. 566–575). Poligrafija ir informatyka.
Girdenis, A., & Zinkevičius, Z. (1966). Dėl lietuvių kalbos tarmių klasifikacijos. Kalbotyra, 14,139–147. https://doi.org/10.15388/Knygotyra.1966.18940
Górski, T. (1970). Stosunek biskupa Jerzego Matulewicza do spraw językowych w diecezji wileńskiej 1918–1925. No publisher.
IAshkin, I. (2004). Mova Voranaŭshchyny. In H. Pashkoŭ (Ed.), Pamiats´: Historykadakumental´naia khronika Voranaŭskaha raiona (pp. 472–476). Belaruskaia ėntsyklapedyia.
IAshkin, I. (2005). Sloŭnik belaruskikh miastsovykh heahrafichnykh tėrminaŭ. Belaruskaia navuka.
Jurkiewicz, J. (1994). Osadnictwo polskie w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle badań historycznych. Acta Baltico-Slavica, 22, 237–255.
Karłowicz, J. (1907). Słownik gwar polskich [SGP] (Vol. 5). Nakł. Akademii Umiejętności.
Kol´kasts´ nasel´nitstva naselenykh punktaŭ Hrodzenskaĭ voblastsi Belarusi pavodle perapisu 2019 hoda. (n.d.). Retrieved January 18, 2023, from http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm
Kondratiuk, M. (1974). Nazwy miejscowe południowo-wschodniej Białostocczyzny. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Kondratiuk, M. (1985). Elementy bałtyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu białostockiego. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Kondratiuk, M. (1995). O metodologii badań onomastycznych na pograniczu polsko-wschodniosłowiańskim i słowiańsko-bałtyckim. In M. Kondratiuk (Ed.), Badania dialektów i onomastyki na pograniczu polsko-wschodniosłowiańskim (pp. 195–203). Uniwersytet Warszawski, Filia w Białymstoku, Zakład Filologii Wschodniosłowiańskich.
Kondratiuk, M. (2016). Nazwy geograficzne i osobowe Białostocczyzny. Orthdruk.
Kozłowska-Doda, J. (2021). Tożsamość, losy i język najstarszych mieszkańców okolic Dociszek na Białorusi (na podstawie badań terenowych z przełomu XX i XXI w.). Wydawnictwo Werset.
Kryvitski, A. (2003). Dyialektalohiia belaruskaĭ movy. Vyshėĭshaia shkola.
Łapicz, C. (1973). Apelatywy geograficzne w nazwach miejscowości powiatu sokólskiego. Acta Universitatis Nicolai Copernici: Filologia Polska, 10(57), 53–69.
Łapicz, C. (1977). Leksykalne i semantyczne zróżnicowanie nazw dróg i ścieżek w ruskich gwarach Białostocczyzny. Acta Universitatis Nicolai Copernici: Filologia Polska, 12(80), 31–54.
Łapicz, C. (1981). Terminologia geograficzna w ruskich gwarach Białostocczyzny na tle wschodniosłowiańskim. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Lauchiute, IU. (1982). Slovar´ baltizmov v slavianskikh iazykakh. Nauka – Leningradskoe otdelenie.
Lietuvių kalbos žodynas [LKŽ].(n.d.). Retrieved February 14, 2023, from http://lkz.lt/
Lietuvos vietovardžių geoinformacinė duomenų bazė [LVGDB]. (n.d.). Retrieved February 14, 2023, from https://ekalba.lt/lietuvos-vietovardziu-geoinformacine-duomenu-baze/
Marcinkiewicz, J. (2003). Polsko-litewskie kontakty językowe na Suwalszczyźnie. Katedra Skandynawistyki i Baltologii UAM.
Martynaŭ, V., & Tsykhun, H. (Eds.). (1978–). Ėtymalahichny sloŭnik belaruskaĭ movy [ĖSBM] (Vols. 1–). Navuka i tėkhnika (Belaruskaia navuka).
Matskevich, IU. (Ed.). (1979–1986). Sloŭnik belaruskikh havorak paŭnochna-zakhodniaĭ Belarusi i iae pahranichcha [SBHP] (Vols. 1–5). Navuka i tėkhnika.
Mikulėnienė, D. (2018). Lietuvių tarmėtyra: Genezė, raida ir paradigminiai lūžiai (Pt. 1). Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras.
Mrózek, R. (1990). System mikrotoponimiczny Śląska Cieszyńskiego XVIII wieku. Uniwersytet Śląski.
Mrózek, R. (2016). Sfera onimiczna języka i jej właściwości kategorialno-funkcjonalne. Instytut Języka Polskiego PAN.
Nalepa, J. (1968). Słowiańszczyzna północno-zachodnia: Podstawy jedności. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Nalepa, J. (1981). W sprawie siedzib Jaćwięgów. Rocznik Białostocki, 14, 117–137.
Obrębska-Jabłońska, A. (1969). Elementy litewskie w mikrotoponimii wschodniej Białostocczyzny. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 8, 261–270.
Ochmański, J. (1972). Skolwa i Borcie: Zachodniobałtyjskie osadnictwo na Litwie średniowiecznej. In Z polskich studiów slawistycznych: Vol. 3. Prace na VII Międzynarodowy Kongres Slawistów w Warszawie: Historia (pp. 83–89). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ochmański, J. (1986). Obcoetniczne osadnictwo na Litwie w XIII i XIV w. In J. Ochmański, Dawna Litwa: Studia historyczne (pp. 55–74). Wydawnictwo Pojezierze.
Otrębski, J. (1932). Wschodniolitewskie narzecze twereckie: Pt. 3. Zapożyczenia słowiańskie. Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności.
“Parushaiuts´ mizhnarodnyia abaviazki”: Shto kazhuts´ u Litve pra rusifikatsyiu litoŭskikh shkol u Belarusi. (2022, July 11). Hrodna.life. Retrieved February 14, 2023, from https://dzh7f5h27xx9q.cloudfront.net/2022/07/11/lito-skija-shkoly/
Pashkoŭ, H. (Ed.). (2004). Pamiats´: Historyka-dakumental´naia khronika Voranaŭskaha raiona. Belaruskaia ėntsyklapedyia.
Rieger, J. (2014). Słownictwo polszczyzny gwarowej na Brasławszczyźnie. Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa.
Rusakevich, IU. (1973). Nekotorye toponimy, mikrotoponimy i gidronimy iugo-vostochnoĭ chasti Litovskoĭ SSR. In V. Martynov (Ed.), Pol´skie govory v SSSR (Pt. 1, pp. 147–176). Nauka i tekhnika.
Sadoŭskaia, A., & Savitskaia, T. (2012). Mikrataponimy viosak Paliatskishskaha sel´skaha saveta Voranaŭskaha raiona. In Filalahichnae kraiaznaŭstva Hrodzenshchyny (Matėryialy i dasledavanni): Zbornik navukovykh artykulaŭ da 100-hoddzia z dnia naradzhėnnia Maksima Tanka (pp. 129–134). IUrSaPrynt.
Safarewicz, J. (1947). Rozmieszczenie nazw na -iszki na pograniczu słowiańsko-litewskim. Sprawozdania PAU, 48, 36–74.
Safarewicz, J. (1956). Litewskie nazwy miejscowe na -iszki. Onomastica, 2, 15–63.
Shamiakin, I. (Ed.). (1989). Ėtnahrafiia Belarusi. Vydavetstva BelĖn.
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych: Vol. 7: Pt. 1. Województwo nowogródzkie. (1923). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
Smoczyński, W. (1984). Pochodzenie litewskiej nazwy miejscowej Pilsūdai, pol. Piłsudy. Onomastica, 29, 115–126.
Smoczyński, W. (2001). Język litewski w perspektywie porównawczej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Smoczyński, W. (2016). Słownik etymologiczny języka litewskiego (2nd rev. ed., significantly enlarg.) [As a manuscript]. https://archive.org/details/smozynski-slownik-etymologicznyjezyka-litewskiego-wyd.-2-ie-2016
Smułkowa, E. (2002). Białoruś i pogranicza: Studia o języku i społeczeństwie. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Sudnik, T. (1978). K izucheniiu sledov drevnikh prussov na territorii Belorussii. In V. Ivanov, L. Nevskaia, T. Sudnik, & V. Toporov (Eds.), Ėtnolingvisticheskie balto-slavianskie kontakty v nastoiashchem i proshlom: Predv. materialy konf., Moskva, 11–15 dekabria 1978 g. (pp. 131–133). Akademiia Nauk SSSR, Institut slavianovedeniia i balkanistiki.
Sudnik, T. (1980). K istorii iazykovoĭ situatsii Peliasy. In T. Sudnik (Ed.), Balto-slavianskie issledovaniia (pp. 181–191). Nauka.
Szymielewicz, M. (1936). Rzeka Dzitwa. Ziemia Lidzka, 1(1), 5–6.
Tuomienė, N. (2020). Funktsionirovanie ofitsial´nykh i mestnykh form nazvaniĭ na territorii periferiĭnogo litovskogo dialekta. In M. Jankowiak & M. Vašíček (Eds.), Slovanské dialekty v jazykovém kontaktu: Nářeční lexikum v pomezních oblastech v minulosti a současnosti (pp. 65–78). Slovanský ústav Akademie ČR.
Turska, H. (1982). O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie: Przedruk zachowanych fragmentów książki autorki napisanej w ostatnich latach przed wybuchem II wojny światowej. In J. Rieger & W. Werenicz (Eds.), Studia nad polszczyzną kresową (Vol. 1, pp. 19–122). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Vanagas, A. (1981). Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Mokslas; Lietuvių kalbos ir literatūros institutas.
Viarėnich, V., & IAnkoŭski, A. (1970). Mikratapanimiia v. Adamchuki Vil´niuskaha raiona. In Pytanni belaruskaĭ tapanimii: Matėryialy Pershaĭ belaruskaĭ tapanimichnaĭ kanferėntsyi (1–3 snezhnia 1967 h.) (pp. 123–134). Vyshėĭshaia shkola.
Vnukovіch, IU. (2010). Lіtoŭtsy Belarusі: Ėtnalahіchnae dasledavanne. Belaruskaia navuka.
Wasilewski, L. (1925). Litwa i Białoruś (3rd ed.). Wydawnictwo J. Mortkowicza Towarzystwo wydawnicze w Warszawie; druk W. L. Anczyca i spółki.
Zdanowicz, A., Szyszka, M. B., Filipowicz, J., Tomaszewicz, W., Czepieliński, F., & Korotyński, W. (1861). Słownik języka polskiego (Pt. 1–2) [SWil]. https://eswil.ijppan.pl/
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Jadwiga Kozłowska-Doda
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
