Chłopi, fotografia i obywatelstwo. Ćwiczenie z re-kadrowania wyobraźni społecznej na ziemiach polskich w XIX wieku
DOI:
https://doi.org/10.11649/sn.3020Słowa kluczowe:
fotografia, obywatelstwo, historia potencjalna, kultura wizualna, historia kultury, chłopi, XIX wiekAbstrakt
W artykule autorka rozważa relacje między obywatelstwem chłopów a fotografią w XIX wieku na ziemiach polskich, wykorzystując perspektywę historii potencjalnej (A. A. Azoulay). Cel artykułu jest dwojaki. Po pierwsze autorka chce pokazać, w jaki sposób fotografia wspierała proces oddzielania klas wyższych od chłopów i uniemożliwiała postrzeganie mieszkańców wsi jako (obecnych i przyszłych) obywateli. Po drugie, ukazuje różne próby „re-kadrowania” zastanej rzeczywistości, czyli ponownego połączenia w jednym kadrze fotograficznym tego, co wcześniej zostało rozdzielone, które jednocześnie pociągają za sobą wizję innego porządku społecznego, opartego na współobywatelstwie. Głównym materiałem analizy są fotografie oraz, jako źródło kontekstowe, malarstwo z Królestwa Polskiego i Galicji.
Bibliografia
Ambrożewicz, T. (1985). Fotograf wiejski i jego świat – Wojciech Migacz 1874–1944. Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie.
Azoulay, A. A. (2019). Potential history: Unlearning imperialism. Verso.
Bartuszek, J. (2005). Między reprezentacją a “martwym papierem”: Znaczenie chłopskiej fotografii rodzinnej. Neriton.
Bijak, M., & Garlicka, A. (1993). Fotografia chłopów polskich. Krajowa Agencja Wydawnicza.
Bomba, A. (2019). Sądecczyzna sto lat temu w fotografii Wojciecha Migacza (ext. 2nd ed.). Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu.
Burke, P. (2006). Eyewitnessing: The uses of images as historical evidence. Cornell University Press.
Cękalska-Zborowska, H. (1969). Wieś w malarstwie i rysunku naszych artystów (W. Freudenreich, Graphic design). Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Edwards, E. (1990). Photographic “types”: The pursuit of method. Visual Anthropology, 3(2–3), 235–258. https://doi.org/10.1080/08949468.1990.9966534 DOI: https://doi.org/10.1080/08949468.1990.9966534
Frydryczak, B. (2013). Krajobraz: Od estetyki the picturesque do doświadczenia topograficznego. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Gaczoł, E., & Kwiatkowska, T. (Eds.). (2017). Ignacy Krieger. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.
Górska, P. (1932). Józef Chełmoński: Wspomnienia. Gebethner i Wolff.
Greene, M. (1995). Releasing the imagination: Essays on education, the arts, and social change. Jossey-Bass.
Heater, D. B. (2004). A brief history of citizenship. New York University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781474469067
Jackiewicz, D. (2012). Karol Beyer: 1818–1877. Dom Spotkań z Historią; Muzeum Narodowe.
Jedlicki, J. (1988). Jakiej cywilizacji Polacy potrzebują? Studia z dziejów idei i wyobraźni XIX wieku. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kieniewicz, S. (1951). Ruch chłopski w Galicji w 1846 roku. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Koprowicz, A. (2019). Stylizacja “na chłopkę”: Przyczynek do badania dziewiętnastowiecznych fotografii arystokratek w stroju ludowym na przykładzie Róży Tarnowskiej z Branickich. Wiek XIX: Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, 54, 131–161.
Koprowicz, A. (2021). Nauka patrzenia na siebie: Egofotografie chłopskich czytelników “Gazety Świątecznej” (1881–1905). Stan Rzeczy, 2021(2(21)), 205–241. https://doi.org/10.51196/srz.21.8 DOI: https://doi.org/10.51196/srz.21.8
Kraszewski, J. I. (1858, April 18). Listy J. I. Kraszewskiego do redakcji “Gazety Warszawskiej”. Gazeta Warszawska, 1858(102), 1–4.
Kurz, I. (2017). Kultura wizualna w Polsce: Fragmenty. In I. Kurz, P. Kwiatkowska, M. Szcześniak, & Ł. Zaremba (Eds.), Kultura wizualna w Polsce: [1]. Fragmenty, 6–24. Fundacja Bęc Zmiana; Instytut Kultury Polskiej UW.
Leder, A. (2014). Prześniona rewolucja: Ćwiczenie z logiki historycznej. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Manikowska, E. (2019). Photography and cultural heritage in the age of nationalisms: Europe’s eastern borderlands (1867–1945). Bloomsbury Visual Arts.
Masłowska, A. (2018). Józef Brandt i fotografia. In E. Micke-Broniarek (Ed.), Józef Brandt 1841–1915 (Vol. 1, pp. 90–103). Muzeum Narodowe w Warszawie.
Mędrzecki, W. (1991). Fotografia chłopska jako źródło do dziejów rodziny w Królestwie Polskim. In J. Leskiewiczowa (Ed.), Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku: Vol. 9. Studia o rodzinie (pp. 377–395). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Mitchell, W. J. T. (2005). What do pictures want? The lives and loves of images. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226245904.001.0001 DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226245904.001.0001
Mossakowska, W. (2006). Etnograficzne fotografie Marcina Olszyńskiego (1829–1904). In J. A. Chrościcki, T. Grzybkowska, A. Grzybkowski, A. Małkiewicz, W. Milewska, & J. Talbierska (Eds.), Arma virumque cano: Profesorowi Zdzisławowi Żygulskiemu jun. w osiemdziesięciopięciolecie urodzin (pp. 185–190). Muzeum Narodowe w Krakowie.
Mulgan, G. (2022). Another world is possible: How to reignite social and political imagination. Hurst.
Myśliwski, W. (1998). Pałac. Muza.
Niedzielski, F. (1867, September 20). Listy etnograficzne z wystawy powszechnej paryskiej. Kłosy, 1867(117), 166.
Plutecka, G., & Garztecki, J. (1987). Fotografowie nietypowi. Wydawnictwo Literackie.
Rak, M. (2013). Listy Izydora Kopernickiego do Seweryna Udzieli z lat 1887–1891. LingVaria, 8(15), 227–249. https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.19 DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.19
Śliwińska, M. (2020). Panny z “Wesela”: Siostry Mikołajczykówny i ich świat. Wydawnictwo Literackie.
Sztandara, M. (2006). Fotografia etnograficzna i “etnograficzność” fotografii: Studium z historii myśli etnologicznej i fotografii II poł. XIX i I poł. XX wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Vitus. (1907, February). Wybory w Królestwie Polskim. Świat, 2(9), 17–22.
Walicki, A. (1989). The Enlightenment and the birth of modern nationhood: Polish political thought from noble republicanism to Tadeusz Kościuszko (E. Harris, Trans.). University of Notre Dame Press.
Wylegała, A. (2021). Był dwór, nie ma dworu: Reforma rolna w Polsce. Wydawnictwo Czarne.
Zarycki, T., Smoczyński, R., & Warczok, T. (2022). Cultural citizenship without state: Historical roots of the modern Polish citizenship model. Theory and Society, 51, 269–301. https://doi.org/10.1007/s11186-021-09465-x DOI: https://doi.org/10.1007/s11186-021-09465-x
Ziętkiewicz, M. (2012). Marcin Olszyński (1829–1904) i jego działalność fotograficzna. Dagerotyp, 2012(21), 69–132.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Agata Koprowicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
