O tym, jak Polacy radykalizowali Białorusinów i o mechanizmie przymusu
DOI:
https://doi.org/10.11649/sn.2482Słowa kluczowe:
Białorusini, Druga Rzeczpospolita, radykalizacja, przymus, represjeAbstrakt
Wielka przebudowa Europy Środkowo-Wschodniej po pierwszej wojnie światowej polegała w dużej mierze na budowaniu państw narodowych w miejsce wielonarodowych imperiów; aczkolwiek obejmowała także przekształcenia społeczne. Wybiórczość zmian przeprowadzanych na silnie zróżnicowanych etnicznie, a przy tym spolaryzowanych społecznie, obszarach byłej Rzeczypospolitej Obojga Narodów przyczyniała się do wystąpień miejscowej ludności. Ich radykalizm był często odpowiedzią na nowy ład, będący próbą reprodukcji feudalnego porządku w realiach państwa narodowego. W artykule odtwarzam trajektorię radykalizacji, jaką przeszli w nierównej walce o swoje prawa Białorusini. Próbuję wyjaśnić radykalizm społeczności białoruskiej poprzez uwarunkowania geokulturowe, które traktuję jako mechanizmy przyczynowe, powtarzające się w różnych kontekstach historycznych. Identyfikuję dwa takie mechanizmy: przymusu i blokowania zmiany. Prezentuję, w jaki sposób radykalizm warunkowany był działaniem tej binarnej sekwencji.
Bibliografia
Bergman, A. (1977). Rzecz o Bronisławie Taraszkiewiczu. Książka i Wiedza.
Bourdieu, P. (1998). Practical reason: On the theory of action. Stanford University Press.
Brubaker, R. (1996). Nationalism reframed: Nationhood and the national question in the new Europe. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511558764 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511558764
Calhoun, C. (2012). The roots of radicalism. University of Chicago Press. https://doi.org/10.7208/chicago/9780226090870.001.0001 DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226090870.001.0001
Chojnowski, A. (1979). Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939. Ossolineum.
Cichoracki, P. (2012). Stołpce-Łowcza-Leśna 1924: II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych w województwach północno-wschodnich. Wydawnictwo LTW.
Davenport, C. (2007a). State repression and political order. Annual Review of Political Science, 10(1), 1–23. https://doi.org/10.1146/annurev.polisci.10.101405.143216 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.polisci.10.101405.143216
Davenport, C. (2007b). State repression and the tyrannical peace. Journal of Peace Research, 44(4), 485–504. https://doi.org/10.1177/0022343307078940 DOI: https://doi.org/10.1177/0022343307078940
Davies, N. (1992). Boże igrzysko: Historia Polski (E. Tabakowska, Trans.; Vol. 1). Znak.
della Porta, D. (2008). Research on social movements and political violence. Qualitative Sociology, 31(3), 221–230. https://doi.org/10.1007/s11133-008-9109-x DOI: https://doi.org/10.1007/s11133-008-9109-x
della Porta, D. (2018). Radicalization: A relational perspective. Annual Review of Political Science, 21(1), 461–474. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-042716-102314 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-042716-102314
Durkheim, É. (2000). Zasady metody socjologicznej (J. Szacki, Trans.; 2nd ed.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Elias, N. (1980). Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu (T. Zabłudowski, Trans.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Fedorowycz, D. (2020). Beyond ideology: Reassessing the threat of Belarusian opposition in interwar Poland. Nationalities Papers, 2020, 1–18. https://doi.org/10.1017/nps.2020.44 DOI: https://doi.org/10.1017/nps.2020.44
Gierowska-Kałłaur, J. (Ed.). (2011). Raporty Straży Kresowej 1919–1920. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, Uniwersytet Warszawski; ASPRA-JR; Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora.
Gomółka, K. (1992). Białorusini w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej.
Gomółka, K. (1994). Między Polską a Rosją: Białoruś w koncepcjach polskich ugrupowań politycznych 1918–1922. Warszawska Oficyna Wydawnicza.
Hobsbawm, E. (1959). Primitive rebels. Manchester University Press.
Hroch, M. (2003). Małe narody Europy: Perspektywa historyczna (G. Pańko, Trans.). Ossolineum.
Kawalec, K. (2000). Spadkobiercy niepokornych: Dzieje polskiej myśli politycznej 1918–1939. Ossolineum.
Kohn, H. (2005). The idea of nationalism: A study in its origins and background. Transaction Publishers. (Original work published 1944). DOI: https://doi.org/10.2307/1843571
Łatyszonek, O. (1995). Białoruskie formacje wojskowe 1917–1923. Białoruskie Towarzystwo Historyczne.
Łatyszonek, O., & Mironowicz, E. (2002). Historia Białorusi: Od połowy XVIII do końca XX wieku. Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej; Katedra Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku.
Leder, A. (2014). Prześniona rewolucja: Ćwiczenie z logiki historycznej. Krytyka Polityczna.
Lewandowski, J. (1962). Federalizm. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Lindner, R. (1999). Historiker und Herrschaft: Nationsbildung und Geschichtspolitik in Weißrußland im 19. und 20. Jahrhundert. Oldenbourg. DOI: https://doi.org/10.1515/9783486596069
Łuckiewicz, A. (1920). Polska okupacja na Białorusi. [n.p.].
Mackiewicz, J. (1994). Lewa wolna. Kontra
Malthaner, S. (2017). Radicalization: The evolution of an analytical paradigm. European Journal of Sociology, 58(3), 369–401. https://doi.org/10.1017/S0003975617000182 DOI: https://doi.org/10.1017/S0003975617000182
McAdam, D., Tarrow, S., & Tilly, C. (2001). Dynamics of contention. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511805431 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511805431
Mironowicz, E. (1999). Antypolska konspiracja białoruska w latach 1919–1925. In K. Jasiewicz (Ed.), Europa nieprowincjonalna (pp. 877–884). Instytut Studiów Politycznych PAN; Oficyna Wydawnicza Rytm.
Mironowicz, E. (2007). Białorusini i Ukraińcy w polityce obozu piłsudczykowskiego. Trans Humana.
Moore, B., Jr. (1966). Social origins of dictatorship and democracy. Beacon Press.
Nijakowski, L. M. (2013). Rozkosz zemsty: Socjologia historyczna mobilizacji ludobójczej. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Obrębski, J. (2007). Polesie. Oficyna Naukowa.
Özkırımlı, U. (2010). Theories of nationalism: A critical introduction. Palgrave Macmillan.
Rudling, P. A. (2014). The rise and fall of Belarusian nationalism, 1906–1931. University of Pittsburgh Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt1287p7r DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1287p7r
Sedgwick, M. (2010). The concept of radicalization as a source of confusion. Terrorism and Political Violence, 22(4), 479–494. https://doi.org/10.1080/09546553.2010.491009 DOI: https://doi.org/10.1080/09546553.2010.491009
Śleszyński, W. (Ed.). (2005). Walka instytucji państwowych z białoruską działalnością dywersyjną 1920–1925. Wydawnictwo Prymat.
Śleszyński, W. (2007). Bezpieczeństwo wewnętrzne w polityce państwa polskiego na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej. Instytut Studiów Politycznych PAN; Instytut Historii
Uniwersytetu w Białymstoku; Oficyna Wydawnicza Rytm.
Śleszyński, W. (2008). Białoruska działalność dywersyjna w pierwszej połowie lat dwudziestych i formowanie się Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady. Białoruskie Zeszyty Historyczne, 29, 183–191.
Smoczyński, R., & Zarycki, T. (2017). Totem inteligencki. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Srokowski, K. (1924). Sprawa narodowościowa na kresach wschodnich. Gebethner i Wolff.
Szűcs, J. (1995). Trzy Europy (J. M. Kłoczowski, Trans.). Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.
Tazbir, J. (1978). Kultura szlachecka w Polsce: Rozkwit, upadek, relikty. Wiedza Powszechna.
Tilly, C. (1978). From mobilization to revolution. Addison-Wesley.
Tilly, C. (1990). Coercion, capital and European states: AD 990–1990. Basil Blackwell.
Tilly, C. (1993). The long run of European state formation. In W. P. Blockmans & J.-P. Genet (Eds.), Visions sur le développement des États européens (pp. 137–150). École française de Rome. https://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1993_act_171_1_3036
Toktsʹ, S. (2007). Belaruskaia vioska ŭ ėpokhu zʹmenaŭ: Druhaia palova XIX – pershaia tratsina XX st. Tėkhnaliohiia.
Tomaszewski, J. (1988). Kresy Wschodnie w polskiej myśli politycznej XIX i XX w. In W. Wrzesiński (Ed.), Polska myśl polityczna XIX i XX wieku: Vol. 6. Między Polską etniczną a historyczną (pp. 97–118). Ossolineum.
Tormey, S. (2008). Radicalism. In W. A. Darity (Ed.), International encyclopedia of the social sciences (2nd ed., Vol. 7, pp. 48–51). Macmillan Reference.
Waldenberg, M. (2000). Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Weber, M. (2002). Gospodarka i społeczeństwo: Zarys socjologii rozumiejącej (D. Lachowska,Trans.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2021 Katarzyna Kurza
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
