„Odosobniony przypadek”: Słoweńcy karynccy i plebiscyt 1920 roku

Abstrakt

Zakończenie I wojny światowej przyniosło rozpad wieloetnicznych imperiów w Europie Środkowej i powstanie nowych państw w oparciu o doktrynę samostanowienia sformułowaną przez Woodrowa Wilsona. Niniejszy artykuł uwypukla ograniczenia Wilsonowskiego samostanowienia, skupiając uwagę na przypadku Słoweńców karynckich i korzystnym dla Austrii rezultacie plebiscytu z 1920 roku. Wyniki plebiscytu pokazują, że podejmując decyzję o swej przynależności państwowej, mniejszości kierują się nie tylko względami etniczno-językowymi. Dla Słoweńców karynckich, którzy zdecydowali się na pozostanie z Austrią, oprócz innych czynników kluczowe znaczenie miały motywy o charakterze ekonomicznym i politycznym. Autorka dowodzi, że wielowiekowa akulturacja Słoweńców karynckich w monarchii austro-węgierskiej spowodowała, iż bliższa była im Austria niż Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Taki wynik plebiscytu spowodowany był także sformułowaniem pytań: pytano o preferowaną państwowość, a nie o tożsamość etniczno-językową. Ponadto, kluczową rolę dla wyniku głosowania odegrał przykry przebieg okupacji części Karyntii przez wojska Królestwa SHS oraz większa skuteczność propagandy austriackiej. Wreszcie, fakt, że większość Słoweńców karynckich stanowili rolnicy, którzy chcieli nadal korzystać z dawnych możliwości, jakie dla tego zawodu stwarzała Austria, wpłynął na to, że głosowali oni za pozostaniem w tym kraju. Plebiscyt karyncki 1920 roku stanowi zatem przekonywające świadectwo niecelności założenia, że same tylko więzi etniczno-językowe mogą stanowić fundament kształtowania państwa, a ponadto dowodzi, że równie ważną rolę odgrywają w tym także inne czynniki.