Коментарите към библейските четива от Теофилакт Охридски в ръкописните сбирки в Полша
DOI:
https://doi.org/10.11649/sm.2016.009Keywords:
biblical exegesis, Church Slavonic literature, Cyrillic manuscripts, Eastern Orthodox Church, Old Bulgarian literature, Old East Slavonic literatureAbstract
Bible Commentaries by Theophylact of Ohrid in the collection of manuscripts in Poland
In the Church Slavonic literary tradition, Theophylact of Ohrid is mostly associated with his exegeses to the Bible. The collections of Cyrillic manuscripts in Poland include only a single copy of his annotated Book of Gospels (BN 12431 III, beginning of the sixteenth century), which has not yet been the subject of a separate study. The book is particularly interesting and valuable, as it contains archaic linguistic features, proving that it is an extremely old copy of the first Slavonic translation of the work. This is an important example of the presence of manuscripts related to Old East Slavonic, and also indirectly – Old Church Slavonic literary tradition in the former Polish-Lithuanian state. The article gives a codicological and linguistic characteristic of this manuscript, and its primary aim is to draw attention to the manuscript from researchers of the works of Theophylact of Ohrid, the Church Slavonic literature, and the Bible.
Komentarze do Ewangelii Teofilakta Ochrydzkiego w zbiorach rękopisów w Polsce
W cerkiewnosłowiańskiej tradycji piśmienniczej postać Teofilakta Ochrydzkiego najczęściej kojarzona jest z jego egzegezami do ksiąg biblijnych. W zbiorach rękopisów cyrylickich w Polsce znajduje się tylko jeden egzemplarz Ewangeliarza komentowanego (BN 12431 III, początek XVI wieku), który dotychczas nie był przedmiotem osobnych badań. Kodeks należy do szczególnie ciekawych i cennych, bowiem zawiera archaiczne cechy językowe, świadczące o tym, że jest kopią bardzo starego tekstu pierwszego słowiańskiego przekładu dzieła. Jest to ważny przykład obecności na terenach dawnego państwa polsko-litewskiego rękopisów związanych ze staroruską, a pośrednio również starobułgarską tradycją piśmienniczą. Artykuł jest kodykologiczną i językową charakterystyką tego rękopisu i ma na celu zwrócenie na niego uwagi badaczy zajmujących się twórczością Teofilakta Ochrydzkiego oraz cerkiewnosłowiańską literaturą biblijną.
References
Alekseev, A. A. (1999). Tekstologiia slavianskoĭ Biblii. Sankt-Peterburg: Dmitriĭ Bulanin.
Dogramadzhieva, E. (1993a). Sŭstav na slavianskite rŭkopisni chetveroevangeliia. Palaeobulgarica, 17(2), 3–21.
Dogramadzhieva, E. (1993b). Tipove nomeratsii v kalendara na srednovekovnite slavianski chetveroevangeliia. In Khiliada i osemdeset godini ot smŭrtta na sv. Naum Okhridski (pp. 173–178). Sofiia: Izdatelstvo na BAN.
Evangelie ot Ioanna v slavianskoĭ traditsii. (1998). (A. A. Alekseev et al., Eds.). Sankt-Peterburg: Rossiĭskoe Bibleĭskoe obshchestvo.
Evangelie ot Matfeia v slavianskoĭ traditsii. (2005). (A. A. Alekseev et al., Eds.). Sankt-Peterburg: Sinodal’naia Biblioteka Moskovskogo Patriarkhata. Fedorova, E. V. (2011). Tolkovoe Evangelie ot Marka Feofilakta Bolgarskogo v russkoĭ traditsii: Lingvotekstologicheskiĭ analiz (Diplomna rabota). Moskovski dŭrzhaven universitet “M. V. Lomonosov”, Moskva.
Ĭovcheva, M., & Taseva, L. (1994). Preslavska leksika v prevoda na Psevdo-Metodievoto Otkrovenie. Palaeobulgarica, 18(3), 44–51.
Ĭovcheva, M., & Taseva, L. (1995). Dvata starobŭlgarski prevoda na Psevdo-Metodievoto Otkrovenie. In Kirilo-Metodievski studii (Vol. 10, pp. 22–45). Sofiia: Akademichno izdatelstvo “Prof. Marin Drinov”.
Kaszlej, A. (Ed.). (2011). Inwentarz rękopisów Biblioteki
Kapituły Greckokatolickiej w Przemyślu. Warszawa: Wydawnictwo Biblioteki Narodowej. (Inwentarze rękopisów Biblioteki Narodowej, 2)
Khristova, I. (1994). Rechnik na slovata na Kliment Okhridski. Sofiia: Universitetsko izdatelstvo “Sv. Kliment Okhridski”.
Moszyński, L. (1990). Cerkiewnosłowiańskie tytuły ewangelijne. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Naumow, A., & Kaszlej, A. (with Naumow, E., & Stradomski, J.). (Eds.). (2005). Rękopisy cerkiewnosłowiańskie w Polsce: Katalog (2nd ed.). Kraków: Wydawnictwo “Scriptum”.
Penev, P. (1989). Kŭm istoriiata na Кirilo-Metodieviia starobŭlgarski prevod na Apostola. In Kirilo-Metodievski studii (Vol. 6, pp. 246–325). Sofiia: Izdatelstvo na BAN.
Pentkovskaia, T. V (2011). Tyrnovskiĭ perevod Tolkovogo Evangeliia Feofilakta Bolgarskogo v russkoĭ traditsii (na materiale Evangeliia ot Matfeia). In Tŭrnovska knizhovna shkola (Vol. 9, Tŭrnovo i ideiata za khristiianskiia univesalizŭm XII–XV vek, рр. 381–397). Veliko Tŭrnovo: Universitetsko izdatelstvo “Sv.sv. Kiril i Metodiĭ”.
Pentkovskaia, T. V (2013). Bolgarskiĭ perevod Tolkovogo Apostola kak predstavitel’ novozavetnykh redaktsiĭ XIV v. (k postanovke problemy). In XV Mezhdunarodnyĭ s’’ezd slavistov. Minsk, 20–27 avgusta 2013 g.: Doklady rossiĭskoĭ delegatsii. Pis’mennost’, literatura, fol’klor slavianskikh narodov. Istoriia slavistiki (рр. 229–245). Moskva: “Drevlekhranilishche”.
Pentkovskaia, T. V. (2009). K istorii ispravleniia bogosluzhebnykh knig v Drevneĭ Rusi v XIV veke: Chudovskaia redaktsiia Novogo Zaveta. Moskva: MAKS Press.
Pentkovskaia, T. V. (2012). Neskol’ko redkikh gretsizmov v drevneĭshem perevode Tolkovogo Evangeliia Feofilakta Bolgarskogo. In Filologiia: vechnaia i molodaia: Sbornik stateĭ k iubileiu prof. M. L. Remnevoĭ (рр. 106–107). Moskva: Izdatel’stvo MGU.
Pentkovskaia, T. V., Indychenko, A. A., & Fedorova, E. V. (2011). K izucheniiu tolkovoĭ traditsii domongol’skogo perioda: Apostol i Evangelie s tolkovaniiami. In Lingvisticheskoe istochnikovedenie i istoriia russkogo iazyka <2010–2011> (рр. 30–32). Moskva: “Drevlekhranilishche”.
Pichkhadze, A. A. (2008). K gruppirovke drevneĭshikh perevodov s grecheskogo, soderzhashchikh vostochnoslavianskie ėlementy v leksike. Trudy Otdela drevnerusskoĭ literatury, 59, 18–35.
Slavova, T. (1989). Preslavska redaktsiia na kirilo-metodieviia starobŭlgarski evangelski prevod. In Kirilo-Metodievski studii (Vol. 6, pp. 15–129). Sofiia: Izdatelstvo na BAN.
Voskresenskiĭ, G. A. (1879). Drevniĭ slavianskiĭ perevod Apostola i ego sud’by do XV v.: Opyt issledovaniia iazyka i teksta slavianskogo perevoda Apostola po rukopisiam XII–XV vv. Moskva: Universitetskaia tipografiia.
Voskresenskiĭ, G. A. (1892–1908). Drevneslavianskiĭ Apostol (Vols. 1–5). Sergiev Posad: Izdatel’stvo Sviato-Troitskoĭ Sergievoĭ Lavry.
Voskresenskiĭ, G. A. (1896). Kharakteristicheskie cherty chetyrekh redaktsiĭ slavianskogo perevoda Evangeliia ot Marka po sto dvenadtsati rukopisiam Evangeliia XI–XVI vv. Moskva: Universitetskaia tipografiia.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2016 Jan Stradomski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
