Różnorodność językowa przesiedleńców z dawnych wschodnich województw II Rzeczypospolitej. Fonetyka
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.2575Keywords:
linguistic diversity, resettled people, Lubusz regionAbstract
Linguistic Diversity of People Resettled from the Former Eastern Provinces of the Second Polish Republic: Phonetics
This article is a summary of a sociolinguistic study conducted in the northern part of the Lubusz region in 2009–2019. The study concerned the linguistic diversity of people resettled after 1945 from the former eastern provinces of the Second Polish Republic to the Lubusz region. The informants were people from the oldest generation who were born between 1911 and 1942 in the former Polish administrative provinces in the east of pre-war Poland: Wilno (Vilnius), Nowogródek (Navahrudak), Polesia, Volhynia, Tarnopol (Ternopil), Lwów (Lviv), Stanisławów (today: Ivano-Frankivsk) and Białystok. As described, the interdisciplinary nature of the study required the use of several research methods: field research, biographical interview, linguistic biography, grounded theory, and methods of idiolect analysis (quantitative analysis). On the basis of the collected sociolinguistic material, the interlocutors are classified according to their self-declared primary language prior to the resettlement. This means that the linguonyms used in the article come from the language of the respondents. Accordingly, the following groups are distinguished: speakers of (1) Ukrainian and Polish, (2) Belarusian and Polish, (3) Polish and Belarusian, (4) Polish and Ukrainian, (5) Polish and Khakhlak. Based on a quantitative analysis, the article presents the linguistic diversity in the Lubusz region.
Różnorodność językowa przesiedleńców z dawnych wschodnich województw II Rzeczypospolitej. Fonetyka
Artykuł jest podsumowaniem socjolingwistycznych badań prowadzonych na terenie północnej części województwa lubuskiego w latach 2009–2019. Badania dotyczyły różnorodności językowej wśród osób przesiedlonych po 1945 r. z dawnych wschodnich województw II Rzeczypospolitej do regionu lubuskiego. Moimi rozmówcami były osoby urodzone w latach 1911–1942 na terenie województw: wileńskiego, nowogródzkiego, poleskiego, wołyńskiego, tarnopolskiego, lwowskiego, stanisławowskiego i białostockiego. Charakter interdyscyplinarnych badań wymagał wykorzystania kilku metod badawczych. W artykule można znaleźć opis metody badań terenowych, metody wywiadu biograficznego, metody biografii językowej, metody teorii ugruntowanej oraz metody analizy idiolektów (analizy ilościowej). Na podstawie zebranego materiału socjolingwistycznego klasyfikowałam rozmówców według deklaracji wskazanego przez nich języka prymarnego przed przesiedleniem. Oznacza to, że lingwonimy użyte w artykule pochodzą z języka respondentów. W taki sposób wyróżniłam grupę deklarującą mówienie 1) po ukraińsku i polsku, 2) po białorusku i polsku, 3) po polsku i białorusku, 4) po polsku i ukraińsku oraz 5) po polsku i chachłacku. Na podstawie analizy ilościowej przedstawiam w artykule różnorodność językową w regionie lubuskim.
References
Augustyniak-Żmuda, G. (2020). Przełączanie kodów (code switching) w mowie przesiedleńców z województwa tarnopolskiego i stanisławowskiego, mieszkających w regionie lubuskim. Socjolingwistyka, 34, 261–273. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.34.16 DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.34.16
Babbie, E. (2009). Podstawy badań społecznych (W. Betkiewicz, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bralczyk, J. (2009). Mówi się: Porady językowe profesora Bralczyka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bukalska, I. (2015). Metodologia teorii ugruntowanej a teoria Margaret S. Archer. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 2015(10), 100–104.
Cechosz, I. (2001). Polska gwara Oleszkowiec na Podolu: Fleksja imienna i werbalna. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Drzazgowski, M. (1992). O nazwie chachłacka mowa. W K. Handke (Red.), Słowiańskie pogranicza językowe: Zbiór studiów (ss. 29–35). Wydawnictwo „Res Publica Press”.
Dzięgiel, E. (2001). Polska gwara wsi Zielonej na Podolu na tle innych gwar południowokresowych: Fleksja imienna i werbalna. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dzięgiel, E. (2003). Polszczyzna na Ukrainie: Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich. Wydawnictwo Naukowe Semper.
Franceschini, R., & Miecznikowski, J. (Red.). (2004). Leben mit mehreren Sprachen: Sprachbiographien / Vivre avec plusieurs langues: Biographies langagières. Peter Lang.
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (2009). Odkrywanie teorii ugruntowanej: Strategie badania jakościowego (M. Gorzko, Tłum.). Zakład Wydawniczy „Nomos”.
Głuszkowski, M. (2011). Socjologiczne i psychologiczne uwarunkowania dwujęzyczności staroobrzędowców rejonu suwalsko-augustowskiego. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Grek-Pabisowa, I. (2002). Współczesne gwary polskie na Litwie i Białorusi: Fonetyka. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Hermanns, H. (1987). Narrative interview: A new tool for sociological field research. Folia Sociologica, 1987(13), 43–56.
Homa, E. (1979). Współczesne gwary Pomorza Środkowego: Studium socjolingwistyczne (Cz. 1). Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Słupsku.
Karaś, H. (2017). Język polski pogranicza litewsko-łotewsko-białoruskiego w świetle frekwencji cech językowych. Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Kaufmann, J.-C. (2010). Wywiad rozumiejący (A. Kapciak, Tłum.). Oficyna Naukowa.
Kleszcz, K. (2001). Unifikacja języka mieszkańców wsi okolic Brzegu na Śląsku Opolskim: Studium socjolingwistyczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Konecki, K. (2000). Studia z metodologii badań jakościowych: Teoria ugruntowana. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kurzowa, Z. (2006). Polszczyzna Lwowa i Kresów południowo-wschodnich do 1939 roku. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Lehr, T. (1914). O mowie Polaków w Galicji wschodniej. Język Polski, 2, 40–51.
Lewaszkiewicz, T. (2017). Język powojennych przesiedleńców z Nowogródka i okolicy. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Meng, K. (2004). Russlanddeutsche Sprachbiographien – Rückblick auf ein Projekt. W R. Franceschini & J. Miecznikowski (Red.), Leben mit mehreren Sprachen: Sprachbiographien / Vivre avec plusieurs langues: Biographies langagières (ss. 97–117). Peter Lang.
Morita, K. (2006). Przemiany socjolingwistyczne w polskich społecznościach na Litwie (region trocki) i Białorusi (region iwieniecki): Studium porównawcze. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Norton, B. (2000). Identity and language learning: Social processes and educational practice. Longman.
Paryl, W. (1978). Oddziaływanie języka literackiego na niektóre dialekty Ziem Zachodnich. Studia Linguistica, 4, 71–82.
Rieger, J., Cechosz-Felczyk, I., & Dzięgiel, E. (2007). Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku: Cz. 2. Polszczyzna w Lwowskiem, Żytomierskiem i na Podolu: Teksty. Wydawnictwo Lexis.
Rudnicki, S. (2000). Gwara polska wsi Korczunek koło Żytomierza. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Schütze, F. (1977). Die Technik des narrativen Interviews in Interaktionsfeldstudien dargestellt an einem Projekt zur Erforschung kommunalen Machtstrukturen. W Arbeitsberichte und Forschungsmaterialien (ss. 1–62). Universität Bielefeld, der Fakultät für Soziologie der Universität.
Schütze, F. (1983). Biographieforschung und narratives Interview. Neue Praxis, 13(3), 283–293.
Schütze, F. (1984). Kognitive Figuren des autobiographischen Stegreiferzählens. W M. Kohli & G. Robert (Red.), Biographie und soziale Wirklichkeit: Neue Beiträge und Forschungsperspektiven (ss. 78–117). Metzler. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-476-03188-4_5
Schütze, F. (1987). Das narrative Interview in Interaktionsfeldstudien I. Fernuniversität Hagen.
Thompson, P. (1978). The voice of the past: Oral history. Oxford University Press.
Wyderka, B. (2001). Przemiany językowe na ziemiach zachodnich i północnych. W S. Gajda (Red.), Najnowsze dzieje języków słowiańskich: Język polski (ss. 460–476). Uniwersytet Opolski.
Zawadowski, L. (1961). Fundamental relations in language contact. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 20, 3–26.
Zdaniukiewicz, A. A. (1972). Procesy integracji językowej na Ziemiach Zachodnich i Północnych w świetle analizy ilościowej. Prace Filologiczne, 23, 283–288.
Zielińska, A. (2002). Polska mniejszość na Litwie Kowieńskiej: Studium socjolingwistyczne. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Zielińska, A. (2013). Mowa pogranicza: Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy).
Zielińska, A. (2018). Biografie językowe osób bilingwalnych z polsko-niemieckiego pogranicza. W Z polskich studiów slawistycznych: Seria 13, T. 2. Językoznawstwo: Prace na XVI Międzynarodowy Kongres Slawistów w Belgradzie 2018 (ss. 359–268). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Ziłyński, J. (1932). Opis fonetyczny języka ukraińskiego. Wydawnictwo Polska Akademia Umiejętności.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2021 Gabriela Augustyniak-Żmuda
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
