Wizerunek ateisty i jego miejsce na konfesyjnej mapie świata na Śląsku Cieszyńskim
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.2017.015Keywords:
atheism, linguistic picture of the world, stereotypes, mental maps, cultural historyAbstract
The image of the atheist and his place on the confessional map of the world in Cieszyn Silesia
The aim of this article is to create an image of the atheist based on historical and contemporary sources. The history of the concept of the atheist is described on the basis of the regional press, the contemporary picture of the concept – on the basis of the results of a questionnaire and discussions on religious topics on regional websites. The analysis showed that the concept of the atheist is treated as a term equivalent to the terms of members of different churches. The research shows not only the image of the atheist, but also its place in the system of perception of religious differences.
Wizerunek ateisty i jego miejsce na konfesyjnej mapie świata na Śląsku Cieszyńskim
Celem niniejszego artykułu jest stworzenie obrazu ateisty na podstawie źródeł historycznych i współczesnych. Historia pojęcia ateisty została opisana na podstawie prasy regionalnej, współczesny obraz – na podstawie wyników ankiet i dyskusji na tematy religijne na regionalnych stronach internetowych. Analiza wykazała, że pojęcie ateisty jest traktowane jako pojęcie równorzędne z określeniami członków różnych Kościołów. W wyniku badań przedstawiono nie tylko wizerunek ateisty, lecz także jego miejsce w systemie postrzegania różnic wyznaniowych.
References
Anusiewicz, J., & Bartmiński, J. (Red.). (1998). Stereotyp jako przedmiot lingwistyki: Teoria, metodologia, analizy empiryczne. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Anusiewicz, J., Dąbrowska, A., & Fleischer, M. (2000). Językowy obraz świata i kultura. Projekt koncepcji badawczej. W: A. Dąbrowska & J.Anusiewicz (Red.), Językowy obraz świata i kultura (ss. 11–44). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Bartmiński, J. (1985). Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Z Problemów Frazeologii Polskiej i Słowiańskiej, 3, 25–53.
Bartmiński, J. (1988). Kryteria ilościowe w badaniu stereotypów językowych. Biuletyn PTJ, (41), 91–104.
Bartmiński, J. (1990). Językowy obraz świata. Lublin: UMCS.
Błahut, G. (2013). Mapy mentalne jako wyobrażenia miejskich obszarów kulturowych. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 13, 47–56.
Bogdová, K., & Siwek, T. (2007). České kulturně-historické regiony ve vědomí svých obyvatel. Sociologický časopis, (5), 1039–1053.
Borowik, I., Libiszowska-Żółtkowska, M., & Doktór, J. (Red.). (2008). Oblicza religii i religijności. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Chlewiński, Z., & Kurcz, I. (Red.). (1992). Stereotypy i uprzedzenia. Warszawa: Instytut Psychologii PAN. (Kolokwia Psychologiczne, 1)
Czyż, R. (2009). Zróżnicowanie wyznaniowe Śląska Cieszyńskiego: Geneza – historia – stan obecny. W: S. Dudra & O.Kiec (Red.), Kościoły. Polityka. Historia: Ze studiów nad problemami mniejszości wyznaniowych w Polsce w XX i XXI wieku (ss. 93–104). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Dąbrowska, A., & Anusiewicz, J. (Red.). (2000). Językowy obraz świata i kultura. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Đerić, G. (2004). Kategorije vremena i prostora u optici „mentalnog mapiranja”. Filozofija i društvo, 24(1), 127–149.
Engelking, A. (2012). Kołchoźnicy: Antropologiczne studium tożsamości wsi białoruskiej przełomu XX i XXI wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Fleischer, M. (2000). Obraz świata: Ujęcie z punktu widzenia teorii systemów i konstruktywizmu. W: A. Dąbrowska & J.Anusiewicz (Red.), Językowy obraz świata i kultura (ss. 45–71). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Gipper, H. (1978). Sprachliches Weltbild, wissenschaftliches Weltbild und ideologische Weltanschauung. W: J. Zimmermann (Red.), Sprache ud Welterfahrund (ss. 160–176). Műnchen: Fink.
Greń, Z. (1998). ‘Swój’ i ‘obcy’ na Śląsku Cieszyńskim – wyznaczenie zakresu na podstawie wyboru kodu w warunkach diglosji. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej, 34, 27–41.
Greń, Z. (2000). Śląsk Cieszyński: Dziedzictwo językowe. Warszawa: SOW (IS PAN).
Greń, Z. (2001a). Stereotypy jako fenomeny językowe. W: M.Kofta & A.Jasińska‑Kania, Stereotypy i uprzedzenia: Uwarunkowania psychologiczne i kulturowe (ss. 67–79). Warszawa: Wydawnictwo
Naukowe Scholar.
Greń, Z. (2001b). Zakresy swojskości i obcości na Śląsku Cieszyńskim. W: I. Bogoczová (Red.), Swój i obcy w interetnicznej i interpersonalnej komunikacji językowej (ss. 243–259). Ostrava: Ostravská univerzita.
Greń, Z. (2004). Tradycja i współczesność w językowym i kulturowym obrazie świata na Śląsku Cieszyńskim. Warszawa: SOW (IS PAN).
Greń, Z. (2008). Obraz Cygana i Cyganki w folklorze Śląska Cieszyńskiego. W: M. Bogusławska & G. Szwat-Gyłybowa (Red.), Bunt tradycji tradycja buntu: Księga dedykowana Profesorowi Krzysztofowi Wrocławskiemu (ss. 79–95). Warszawa: Instytut Slawistyki Zachodniej i Południowej UW.
Greń, Z. (2010a). Wizerunek Cygana i Roma w prasie czeskiej. W: J. Goszczyńska & Z. Greń (Red.), Res slavisticae: Księga dedykowana Profesor Ewie Siatkowskiej (ss. 47–72). Warszawa: Instytut Slawistyki Zachodniej i Południowej UW.
Greń, Z. (2010b). Wizerunek Kozaka we współczesnej prasie czeskiej. W: J. S. Gruchała & H.Kurek (Red.), Silva rerum philogogicarum: Studia ofiarowane Profesor Marii Strycharskiej-Brzezinie z okazji Jej jubileuszu (ss. 109–118). Kraków: Wydział Polonistyki UJ.
Greń, Z. (2012a). Miejsce stereotypów religijnych w językowym obrazie świata. W: Z polskich studiów slawistycznych: Seria XII. Językoznawstwo (ss. 55–60). Warszawa: Komitet Słowianoznawstwa PAN.
Greń, Z. (2012b). Słownictwo religijne w gwarach Śląska Cieszyńskiego. Poradnik Językowy, (1), 37–53.
Harper, M. (2007). The stereotyping of nonreligious people by religious students: Contents and subtypes. Journal for the Scientific Study of Religion, 46(4), 539–552. https://doi.org/10.1111/j.1468-5906.2007.00376.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-5906.2007.00376.x
Homola-Skąpska, I. (1968). Tygodnik Cieszyński i Gwiazdka Cieszyńska pod red. P. Stalmacha. Katowice: PWN.
Kajfosz, J. (2001). Językowy obraz świata w etnokulturze Śląska Cieszyńskiego. Czeski Cieszyn: Pro Print.
Kofta, M., & Jasińska-Kania, A. (2001). Stereotypy i uprzedzenia: Uwarunkowania psychologiczne i kulturowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Koseła, K. (2003). Polak katolik: Splątana tożsamość. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.
Kozłowski, J., Langner, J., & Zagajewski, T. (1989). Atlas wyznań w Polsce. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Kras, P. (2004). Wizerunek Czecha-heretyka w Polsce doby rewolucji husyckiej. W: W.Iwańczak & R. Gładkiewicz (Red.), Polaków i Czechów wizerunek wzajemny. X–XVII w. (ss. 65–89). Wrocław: Wydawnictwo IH PAN.
Kusztal, A., & Czapnik, S. (Red.). (2015). Religia i Kościoły w polskiej przestrzeni publicznej. Opole: Wydawnictwo UO.
Lewandowski, J. (Red.). (1996). Trudna tożsamość: Problemy narodowościowe i religijne w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX i XX wieku. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.
Libiszowska-Żółtkowska, M. (Red.). (2007). Religia i religijność w warunkach globalizacji. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Łuczyński, M. (2009). Czech oczami Polaka – próba rekonstrukcji stereotypu. Respectus Philologicus, (15(20)), 134–142.
Masłowski, M. (2012). Religion et identité en Europe centrale. Paris: Belin. DOI: https://doi.org/10.4000/assr.25558
Michalska, M. (1999). Religia jako wyznacznik tożsamości etnicznej ludności polskiej na Zaolziu. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 2, 257–266.
Michalska, M. (2006). Religijność na pograniczu: Polacy na Zaolziu. Czeski Cieszyn: Kongres Polaków w Republice Czeskiej.
Mrozek-Dumanowska, A. (2014). Religia a globalizacja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Askon.
Niewiara, A. (2000). Wyobrażenia o narodach w pamiętnikach i dziennikach z XVI–XIX wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Novotny, J. (2003). Looking for identity: Mapping or imagination? Cahiers de l’exinox journal, 5(1), 91–14.
Nowakowska-Kempna, I. (1994). O potrzebie badań językowego obrazu świata gwar zachodniocieszyńskich w Republice Czeskiej. W: J. Svoboda (Red.), Jazyk a literatura v česko-polském kontextu (ss. 17–26). Ostrava: Ostravská univerzita.
Ojima, M. (2006). Concept mapping as pre-task planning: A case study of three Japanese ESL writers. System, 34(4), 566–585. https://doi.org/10.1016/j.system.2006.08.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.system.2006.08.003
Panasiuk, J. (1998). O zmienności stereotypów. W: J.Anusiewicz & J. Bartmiński (Red.), Stereotyp jako przedmiot lingwistyki: Teoria, metodologia, analizy empiryczne (ss. 84–98). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Pietras, M., & Ratajczak, Z. (1992). Tolerancja i nietolerancja w opiniach Polaków. W: Z.Chlewiński & I. Kurcz (Red.), Stereotypy i uprzedzenia (ss. 151–158). Warszawa: Instytut Psychologii PAN. (Kolokwia Psychologiczne, 1).
Pisarkowa, K. (1976). Konotacja semantyczna nazw narodowości. Zeszyty Prasoznawcze, (1), 5–26.
Pocock, D.C. D. (1976). Some characteristics of mental maps: An empirical study. Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, 1(4), 493–512. https://doi.org/10.2307/621905 DOI: https://doi.org/10.2307/621905
Quasthoff, U. (1998). Etnocentryczne przetwarzanie informacji. Ambiwalencja funkcji stereotypów w komunikacji międzykulturowej. W: J.Anusiewicz & J. Bartmiński (Red.), Stereotyp jako przedmiot lingwistyki: Teoria, metodologia, analizy empiryczne (ss. 11–30). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Różańska, A. (1996). Religia jako płaszczyzna funkcjonowania stereotypów w świadomości młodzieży pogranicza polsko-czeskiego. W: T. Lewowicki & B. Grabowska, Społeczności pogranicza: Wielokulturowość. Edukacja (ss. 87–98). Cieszyn: Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie.
Rusek, H. (2002). Religia i polskość na Zaolziu. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Schilling, H. (2010). Konfesjonalizacja: Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Sobecki, M. (2000). Środowisko zamieszkania a postawy młodzieży wobec odmienności rasowej, narodowej i religijnej. W: T. Lewowicki (Red.), Edukacja międzykulturowa w Polsce i na świecie (ss. 201–211). Katowice: Wydawnictwo UŚ.
Suchodolska, J. (1998). Jakość postaw religijnych a problem tolerancji. W: T. Lewowicki & B. Grabowska (Red.), Młodzież i tolerancja: Studium z pogranicza polsko-czeskiego (ss. 65–73). Cieszyn: Uniwersytet Śląski. Filia w Cieszynie.
Tuan, Y.-F. (1975). Images and mental maps. Annals of the Association of American Geographers, 65(2), 205–213. https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1975.tb01031.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-8306.1975.tb01031.x
Tye, M. (1988). The picture theory of mental images. The Philosophical Review, 97(4), 497–520. https://doi.org/10.2307/2185413 DOI: https://doi.org/10.2307/2185413
Tyner, J.A. (1987). Interactions of culture and cartography. The History Teacher, 20(4), 455–464. https://doi.org/10.2307/493751 DOI: https://doi.org/10.2307/493751
Wnętrzak, G. (2014). Stosunki polityczne i narodowościowe na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji Zachodniej w latach 1897 – 1920. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Zahradnik, S. (1989). Czasopiśmiennictwo w języku polskim na terenach Czechosłowacji. Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2017 Zbigniew Greń
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
