Mythologisation of the Lost Homelands in the Accounts of Resettlers from the South-Eastern Borderlands Living in Western Poland as an Element of Biographical Work
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.3409Keywords:
post-World War II resettlements, biographies of forced migrants, mythologisation of the past, biographical work, sociolinguisticsAbstract
This article is concerned with the mythologised images of lost homelands in the memories of forced migrants from the south-eastern Borderlands (Kresy), living in western Poland after World War II. The source material consists of interviews, recorded between 1991 and 2006, with more than a hundred resettlers from eastern provinces of the interwar Second Polish Republic. After World War II, they were transferred from their home towns and villages to post-war Poland in its new borders, to areas that had belonged to Germany until 1945. The ways of mythologising the past and evoking arcadian images of the old homeland belong to the elements of so-called biographical work, relevant both to individual biographies and entire communities of resettlers.
References
Assmann, A. (2013). Wprowadzenie: O krytyce, popularności i adekwatności terminu „pamięć” (A. Teperek, Tłum.). W A. Assmann, Między historią a pamięcią: Antologia (M. Saryusz--Wolska, Red. nauk.; ss. 9–20). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Augustyniak-Żmuda, G. (2023). Biografie językowe przesiedleńców ze wschodnich województw II Rzeczypospolitej mieszkających w regionie lubuskim. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk; Fundacja Slawistyczna. https://hdl.handle.net/20.500.12528/1965
Bloch, E. (1984). Czy istnieje przyszłość w przeszłości? (D. Niklas, Tłum.). W J. Kurczewska & J. Szacki (Red.), Tradycja i nowoczesność (ss. 14–29). Czytelnik. (Oryginalna praca opublikowana 1970).
Charmaz, K. (2009). Teoria ugruntowana: Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej (B. Komorowska, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN. (Oryginalna praca opublikowana 2006).
Ciesielski, S. (Red.). (1999). Przesiedlenie ludności polskiej z Kresów Wschodnich do Polski 1944–1947. „Neriton”; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk.
Czajkowska, A. (2022). Memory studies – multidyscyplinarna podróż w poszukiwaniu metody. Parezja, 2022(2(18)), 39–54. https://doi.org/10.15290/PAREZJA.2022.18.05
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., & Kravchuk, A. (2023). Nazwa mowa chachłacka w relacjach powojennych przesiedleńców ze wschodu zamieszkałych w zachodniej Polsce. LingVaria, 18(2(36)), 195–208. https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.13
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., & Ławrynow, D. (2023). Z Kresów wschodnich na zachodnie. Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym: T. 2. Lwowskie. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.
Czarnecka, K., Dzięgiel, E., & Ławrynow, D. (2025). Z Kresów wschodnich na zachodnie: Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym: T. 3. Stanisławowskie i wołyńskie. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.
Czarnecka, K., Kowalska, D. A., & Yanushevska, L. (2021). Z Kresów wschodnich na zachodnie: Relacje przesiedleńców z komentarzem językowym: T. 1. Tarnopolskie. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk.
Dejna, K. (1987). Atlas gwar polskich: Kwestionariusz – notatnik. Zakład Poligraficzny Politechniki Łódzkiej.
Dzięgiel, E. (2003). Polszczyzna na Ukrainie: Sytuacja językowa w wybranych wsiach chłopskich i szlacheckich. Wydawnictwo Naukowe Semper.
Erll, A. (2018). Kultura pamięci: Wprowadzenie (A. Teperek, Tłum.; M. Saryusz-Wolska, Posłowie i redakcja naukowa). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. (Oryginalna praca opublikowana 2011).
Halbwachs, M. (2022). Społeczne ramy pamięci (M. Król, Tłum.). Wydawnictwo Aletheia. (Oryginalna praca opublikowana 1925).
Hryciuk, G., Ruchniewicz, M., Sienkiewicz, W., Szaynok, B., & Żbikowski, A. (2023). Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959: Atlas ziem Polski: Polacy, Żydzi, Niemcy, Ukraińcy (2. wyd. popr. i uzup.). Demart.
Kaźmierska, K. (2008). Biografia i pamięć: Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady. Zakład Wydawniczy Nomos.
Kłoskowska, A. (1996). Kultury narodowe u korzeni. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kopaliński, W. (2022). Słownik symboli. Oficyna Wydawnicza Rytm.
Krupa, A. (2023). Wicynianie. Kresowianie na Śląsku. https://leksykonkresowian.instytutslaski.pl/index.php/Wicynianie
Kubiĭovych, K. V. (1983). Etnіchnі hrupy pіvdennozakhіdn′oї Ukraїny (Halychyny) na 1.1.1939. Otto Harrassowitz.
Liczkiewicz, W. (2012). Pamięć oficjalna, pamięć zbiorowa uciskanej mniejszości a pamięć biograficzna: Wspomnienia o represjach najstarszego pokolenia Polaków w Kamieńcu Podolskim. W E. Dzięgiel, K. Czarnecka, & D. A. Kowalska (Red.), Język polski dawnych Kresów Wschodnich: T. 5. Polskie dziedzictwo językowe na dawnych Kresach (ss. 187–198). Wydawnictwo Naukowe Semper.
Olejniczak, J. (1992). Arkadia i małe ojczyzny: Vincenz, Stempowski, Wittlin, Miłosz. Oficyna Literacka.
Paryl, W., & Mieszczankowska, M. (2004). Słownik gwary przesiedleńców ze wsi Tuligłowy koło Komarna. Wydawnictwo Lexis.
Ricoeur, P. (1993). Jaki ma być nowy etos Europy? (M. Frankiewicz, Tłum.). Znak, 1993(461), 97–106.
Rieger, J., Cechosz-Felczyk, I., & Dzięgiel, E. (2002). Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku: Cz. 1. Stan i status, cechy charakterystyczne, polszczyzna w Lwowskiem, Tarnopolskiem i na Podolu: Teksty. Wydawnictwo Naukowe Semper.
Rieger, J., Cechosz-Felczyk, I., & Dzięgiel, E. (2007). Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku: Cz. 2. Polszczyzna w Lwowskiem, Żytomierskiem i na Podolu: Teksty. Wydawnictwo Lexis.
Saryusz-Wolska, M. (2020). Przeszłość i przyszłość badań pamięci: Czy potrzebujemy nowej dyscypliny? Politeja, 17(2(65)), 11–24. https://doi.org/10.12797/Politeja.17.2020.65.01
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych: T. 9. Województwo wołyńskie. (1923a). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych: T. 14. Województwo stanisławowskie. (1923b). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych: T. 15. Województwo tarnopolskie. (1923c). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych: T. 13. Województwo lwowskie. (1924). Nakładem Głównego Urzędu Statystycznego.
Stempel-Gancarczyk, K. (2025). Relacje przesiedleńców z Kresów południowo-wschodnich na zachodnie ziemie Polski w ujęciu socjolingwistycznym – problemy i wyzwania badawcze. Słowo: Studia Językoznawcze, 2025(16), 236–247. https://doi.org/10.15584/slowo.2025.16.18
Szacka, B. (2000). Pamięć zbiorowa i wojna. Przegląd Socjologiczny, 49(2), 11–28.
Szacka, B. (2006). Czas przeszły, pamięć, mit. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Szczygielska, A., & Sierociński, S. (2017). Tęsknota. https://Boryczowka.Pl/?P=463
Tӧnnies, F. (2008). Wspólnota i stowarzyszenie (M. Łukasiewicz, Tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN. (Oryginalna praca opublikowana 1887).
Traba, R. (2006). Historia – przestrzeń dialogu. Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Wylegała, A. (2014). Przesiedlenia a pamięć: Studium (nie)pamięci społecznej na przykładzie ukraińskiej Galicji i polskich „Ziem Odzyskanych”. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. https://doi.org/10.12775/978-83-231-5682-6
Zielińska, A. (2013). Mowa pogranicza: Studium o językach i tożsamościach w regionie lubuskim. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk; Fundacja Slawistyczna. https://hdl.handle.net/20.500.12528/37
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Karina Stempel-Gancarczyk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
