Między teologią a literaturą. „Locus theologicus” i jego rola w twórczości Klemensa Aleksandryjskiego na przykładzie „Wychowawcy”
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.3250Keywords:
Clement of Alexandria, theology, Christian literature, classical literature, locus theologicusAbstract
Between Theology and Literature: The Locus Theologicus and Its Role in the Worksof Clement of Alexandria on the Example of the Paedagogus
This article is an attempt to describe one of the works of Clement of Alexandria (c. 150 – c. 212 AD) in the context of the role played in it by references to other literary works. Clement’s Paedagogus has a complex and hybrid structure, built on numerous quotations and allusions from Christian and pagan works. An analysis of the role of the Bible and classical literature as locus theologicus not only demonstrates the formal and genological complexity of Clement’s manual of moral theology, but also reveals its aesthetic, rhetorical
and theological aims.
Między teologią a literaturą. Locus theologicus i jego rola w twórczości Klemensa Aleksandryjskiego na przykładzie Wychowawcy
Głównym celem artykułu jest próba opisania jednego z utworów Klemensa Aleksandryjskiego (ok. 150 – ok. 212) w kontekście roli, jaką odgrywają w nim odwołania do innych dzieł literackich. Wychowawca Klemensa ma skomplikowaną i hybrydyczną strukturę budowaną na bazie licznych cytatów i aluzji pochodzących z dzieł chrześcijańskich i pogańskich. Analiza roli Pisma Świętego i literatury klasycznej jako „miejsca teologicznego” nie tylko pokazuje formalną i genologiczną złożoność podręcznika teologii moralnej Klemensa, lecz także ujawnia jego estetyczne, retoryczne i teologiczne cele.
References
Bober, A. (1965). Antologia patrystyczna. Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.
Chadwick, H. (2000). Myśl wczesnochrześcijańska a tradycja klasyczna (P. Siejkiewski, Tłum.). W drodze.
Drączkowski, F. (1975). Dowartościowanie kultury intelektualnej przez Klemensa Aleksandryjskiego jako rezultat polemiki antyheretyckiej. Studia Pelplińskie, 6, 177–199.
Drączkowski, F. (1978a). Aktualny stan badań nad Klemensem Aleksandryjskim. Collectanea Theologica, 48(3), 175–177.
Drączkowski, F. (1978b). Struktury semantyczne wyrazu paideia w dziele Klemensa Aleksandryjskiego Strōmateis. W J. Pliszczyńska (Red.), Z zagadnień literatury greckiej (ss. 127–151). Towarzystwo Naukowe KUL.
Drączkowski, F. (1988). Chrześcijanie wobec kultury i cywilizacji grecko-rzymskiej: Stanowisko Klemensa Aleksandryjskiego. W J. Śrutwa (Red.), Chrześcijanie a życie publiczne w Cesarstwie Rzymskim III–IV w. (ss. 33–62). Redakcja Wydawnictw KUL.
Drączkowski, F. (1996). Kościół-agape według Klemensa Aleksandryjskiego (2. wyd.). Redakcja Wydawnictw KUL.
Drączkowski, P. (1999). Patrologia (2. wyd.). Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”.
Dybciak, K. (1977). Literatura wobec religii – izolacja czy przenikanie. Znak, 29(11–12), 1359–1371.
Eckmann, A. (1999). Pisarze wczesnochrześcijańscy wobec kultury klasycznej. Roczniki Humanistyczne, 47(3), 89–103.
Gruba, W. (1997). Inspiracje helleńskie w koncepcji dobroczynności Klemensa Aleksandryjskiego. W J. Nagórny & J. Wróbel (Red.), Veritatem facientes: Księga pamiątkowa ku czci księdza profesora Franciszka Greniuka (ss. 199–218). Redakcja Wydawnictw KUL.
Grzywaczewski, J. (1988). Hymn do Chrystusa Króla Zbawiciela Klemensa Aleksandryjskiego przykładem modlitwy starochrześcijańskiej. Vox Patrum, 8, 621–628.
Hamman, A. (1978). Portrety ojców Kościoła: Praktyczny przewodnik po patrologii (Tłum. & Oprac. zbiorowe). Instytut Wydawniczy Pax.
Heszen, A. (2009). Paideia Klemensa Aleksandryjskiego na przykładzie jego hymnu Do Chrystusa Zbawiciela. Symbolae Philologorum Posnaniensium, 19, 121–134.
Jaeger, W. (1962). Paideia (M. Plezia, Tłum.; T. 1). Instytut Wydawniczy PAX.
Jaeger, W. (1964). Paideia (M. Plezia, Tłum.; T. 2). Instytut Wydawniczy PAX.
Jaeger, W. (1997). Wczesne chrześcijaństwo i grecka paideia (K. Bielawski, Tłum. & Red.). Homini.
Jurewicz, O. (2000). Słownik grecko-polski (T. 1). Wydawnictwo Szkolne PWN.
Kieling, M. (2011). Rola Pisma Świętego i artes liberales w kształtowaniu nauk teologicznych i świeckich według Kasjodora. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Teologiczny, Redakcja Wydawnictw.
Klemens Aleksandryjski. (2012). Wychowawca (M. Szarmach, Tłum., Wstęp, & Komentarz). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Korolko, M. (1990). Sztuka retoryki: Przewodnik encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna.
Kranicki, K. (2011). Ks. Janusz St. Pasierb jako miejsce teologiczne: Szkic o tomiku „Doświadczanie ziemi”. Kieleckie Studia Teologiczne, 10, 215–230.
Kurz, P. K. (1974). Literatura i teologia dzisiaj (A. Miodońska-Susułowa, Tłum.). Znak, 26(9), 1101–1123.
Liszka, P. (2017). Dzieje oddziaływania hellenizmu na chrześcijaństwo. Ruch Biblijny i Liturgiczny, 70(1), 5–25. https://doi.org/10.21906/rbl.283 DOI: https://doi.org/10.21906/rbl.283
Łesyk, L. (2013). Literatura klasyczna w recepcji Klemensa z Aleksandrii. Littera Antiqua, 2013(6), 37–65.
Małunowiczówna, L. (1979). Stosunek wczesnego chrześcijaństwa do kultury i filozofii pogańskiej. Ateneum Kapłańskie, 93, 3–15.
Manzanares, C. V. (2001). Pisarze wczesnochrześcijańscy I–VII w.: Mały słownik (E. Burska, Tłum.). Verbinum Wydawnictwo Księży Werbistów.
Marrou, H.-I. (1969). Historia wychowania w starożytności (S. Łoś, Tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Naumowicz, J. (2005). Środowisko aleksandryjskie i pisarze III wieku. W H. Podbielski (Red.), Literatura Grecji starożytnej: T. 2. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska (ss. 1079–1089). Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Pałucki, J. (1994). Recepcja ideałów helleńskich w nauczaniu Klemensa Aleksandryjskiego. Roczniki Teologiczne, 41(4), 5–27.
Rahner, K., & Vorgrimler, H. (1996). Mały słownik teologiczny (T. Mieszkowski & P. Pachciarek, Tłum.; A. Skowronek, Wstęp). Instytut Wydawniczy Pax.
Rzodkiewicz, L. (2002). Dialog chrześcijaństwa z kulturą antyczną w świetle encykliki Fides et ratio Jana Pawła II. Perspectiva: Legnickie Studia Teologiczne, 1(1), 101–125.
Sinko, T. (1959). Zarys historii literatury greckiej: T. 2. Literatura w epoce hellenistycznej i za Cesarstwa Rzymskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Starowieyski, M. (2018). Rodzące się chrześcijaństwo wobec filozofii. Warszawskie Studia Teologiczne, 30(S), 186–205.
Starowieyski, M., & Szymusiak, J. M. (z Stawiszyński, W.). (2018). Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Święty Wojciech Dom Medialny – Wydawnictwo.
Szarmach, M. (2012). Wstęp. W Klemens Aleksandryjski, Wychowawca (M. Szarmach, Tłum., Wstęp, & Komentarz). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Szczot, M. (2024). Poi phygōmen, Homēre, kai stōmen; O roli greckiej epiki archaicznej w Wychowawcy Klemensa Aleksandryjskiego. Vox Patrum, 90, 123–144. https://doi.org /10.31743/vp.16632 DOI: https://doi.org/10.31743/vp.16632
Szczur, P. (2002). Oblicza miłości: „Miłość daje się poznać w sposób wieloraki”: Cnoty pokrewne i towarzyszące agapē według Klemensa Aleksandryjskiego. Wydawnictwo Jedność.
Szram, M. (2006). Herodot i Tukidydes w pismach wczesnochrześcijańskich pisarzy aleksandryjskich. W W. Bielak & S. Tylus (Red.), Historia świadectwem czasów: Księdzu profesorowi Markowi Tomaszowi Zahajkiewiczowi (ss. 465–470). Wydawnictwo KUL.
Szymik, J. (1990–1991). Relacja „teologia – literatura piękna” w ujęciu historycznym. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne, 23–24, 63–75.
Szymik, J. (2007). W poszukiwaniu teologicznej głębi literatury: Literatura piękna jako locus theologicus (A. Nossol, Przedm.; 2. wyd.). Księgarnia św. Jacka.
Szymusiak, J. M. (1971). Klasycyzm Klemensa Aleksandryjskiego. Studia Theologica Varsaviensia, 9(1), 289–302.
Szymusiak, J. M., & Starowieyski, M. (1971). Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Księgarnia św. Wojciecha.
van den Hoek, A. (1996). Techniques of quotation in Clement of Alexandria: A view of ancient literary working methods. Vigiliae Christianae, 50(3), 223–243. https://doi.org/10.2307/1584076 DOI: https://doi.org/10.1163/157007296X00184
Wilczyński, K. (2016). Chrystus pośrednikiem w widzeniu kontemplacyjnym w ujęciu Klemensa Aleksandryjskiego. Wydawnictwo Emmanuel.
Zagórski, D. (2003). „Miarą wszystkich rzeczy jest Bóg”: Platońska zasada w interpretacji Klemensa Aleksandryjskiego. Roczniki Teologiczno-Kanoniczne, 50(4), 245–255.
Zagórski, D. (2004). Recepcja Arystotelesowskiego ideału mesotēs w doktrynie Klemensa Aleksandryjskiego: Problem definicji. Roczniki Teologiczno-Kanoniczne, 51(4), 5–42.
Zagórski, D. (2005a). Realizacja ideału mesotēs w życiu małżeńskim i rodzinnym według Klemensa Aleksandryjskiego. Roczniki Teologiczno-Kanoniczne, 52(4), 5–24.
Zagórski, D. (2005b). Troska o ciało w Pedagogu Klemensa Aleksandryjskiego. Paedagogia Christiana, 2005(2(16)), 29–37.
Zagórski, D. (2006). Jak posiadać, by nie przekroczyć miary? Realizacja ideału mesotēs w posługiwaniu się dobrami materialnymi według Klemensa Aleksandryjskiego. W W. Bielak & S. Tylus (Red.), Historia świadectwem czasów: Księdzu profesorowi Markowi Tomaszowi Zahajkiewiczowi (ss. 599–612). Wydawnictwo KUL.
Zieliński, T. (1999). Chrześcijaństwo antyczne. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2024 Monika Szczot
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
