Komplementy i pochwały jako wyraz grzeczności językowej w korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.2784Keywords:
linguistic courtesy, lexis, culture of communication in correspondence, private correspondence, idiolect, Henryk SienkiewiczAbstract
Compliments and Praise as an Expression of Linguistic Courtesy in the Private Correspondence of Henryk Sienkiewicz
This article presents a linguistic, stylistic and functional analysis of almost 200 compliments which Henryk Sienkiewicz paid to his closest family members in his letters. The study indicates that complimenting, although not very frequent, is an important act of linguistic courtesy in epistolary conversation. As discussed, the principal function of compliments was to make family relationships more enjoyable as well as to express positive emotions towards loved ones. The writer’s compliments are most often complex and characterised by variety in terms of lexis, and they have a great artistic value.
Komplementy i pochwały jako wyraz grzeczności językowej w korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza
Artykuł zawiera analizę językowo-stylistyczną i funkcjonalną blisko 200 komplementów Sienkiewicza dedykowanych najbliższym członkom rodziny. Badania pokazały, że komplementowanie, choć niezbyt częste, jest ważnym dla konwersacji listowej aktem grzeczności językowej. Podstawową funkcją komplementów było uprzyjemnianie relacji rodzinnych i chęć okazania bliskim pozytywnych uczuć. Sienkiewiczowskie komplementy najczęściej mają rozbudowaną postać i charakteryzują się zróżnicowaniem warstwy leksykalnej oraz dużymi walorami artystycznymi.
References
Bachórz, J., & Kowalczykowa, A. (Red.). (1991). Słownik literatury polskiej XIX wieku. Ossolineum.
Bałabaniak, D., & Mitrenga, B. (2015). Polskie intensyfikatory w ujęciu historycznym. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. https://wydawnictwo.us.edu.pl/sites/wydawnictwo.us.edu.pl/files/polskie_intensyfikatory_czw_st.pdf
Bokszczanin, M. (2008a). Nota biograficzna Marii Babskiej. W H. Sienkiewicz, Listy: T. 4. Cz. 1. Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907) (ss. 94–95). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Bokszczanin, M. (2008b). Wstęp. W H. Sienkiewicz, Listy: T. 4. Cz. 1. Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907) (M. Bokszczanin, Red.; ss. 5–35). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Drabik, B. (2004). Komplement i komplementowanie jako akt mowy i komunikacyjna strategia. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”.
Drabik-Frączek, B. (2014). Akt komplementowania jako narzędzie strategii perswazyjnych w komunikacji interpersonalnej. Język a Kultura, 24, 141–152.
Handke, K. (2009). Socjologia języka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jędrzejko, E. (2002). Urok językowej kurtuazji – czyli o przyjemności komplementowania dawniej i dziś. Postscriptum, 2002(2–3(42–43)), 70–82. https://docplayer.pl/39278283-Kwartalnik-szko-y-jezyka-i-kultury-polskiej-uniwersytet-oel-ski-w-katowicach.html
Jędrzejko, E., & Kita, M. (2002). Słowa grzeczne i serdeczne: Czyli o języku życzliwym na co dzień i od święta. Ex Libris.
Kita, M. (2013). Toksyczna grzeczność: Funkcje grzeczności i jej braku. W A. Achtelik & J. Tambor (Red.), Sztuka to rzemiosło: Nauczyć Polski i polskiego (T. 3, ss. 66–77). Uniwersytet Śląski; Wydawnictwo Gnome. https://www.sjikp.us.edu.pl/pl/str_3_kita_toksyczna_grzecznosc/
Krzyżanowski, J. (1977). Wstęp. W H. Sienkiewicz, Listy: T. 1. Cz. 1. Marian Albiński – Cyprian Godebski (ss. 5–18). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kuchowicz, Z. (1982). Miłość staropolska: Wzory – uczuciowość – obyczaje erotyczne XVI–XVIII wieku. Wydawnictwo Łódzkie.
Marcjanik, M. (1993). Etykieta językowa. W J. Bartmiński (Red.), Encyklopedia kultury polskiej XX wieku: T. 2. Współczesny język polski (ss. 271–281). Wiedza o Kulturze.
Marcjanik, M. (2007). Grzeczność w komunikacji językowej. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Marcjanik, M. (2014). Słownik językowego savoir-vivre’u. Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323515128 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323515128
Mariak, L. (2013a). Formy adresatywne w nagłówkach i formułach kończących listy Henryka Sienkiewicza do żon. Roczniki Humanistyczne: Językoznawstwo, 61(6), 155–165.
Mariak, L. (2013b). Nagłówki i formuły kończące w listach Henryka Sienkiewicza do żon (struktura, funkcja i forma gramatyczna). W U. Sokólska (Red.), Tekst – akt mowy – gatunek wypowiedzi (ss. 127–141). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Mariak, L. (2014a). Funkcja ekspresywna leksyki z zakresu medycyny w listach prywatnych Henryka Sienkiewicza. Poznańskie Studia Polonistyczne: Seria Językoznawcza, 21(2), 53–71. https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.4
Mariak, L. (2014b). Funkcja informacyjna leksyki z zakresu medycyny w korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza. W M. Gębka-Wolak, J. Kamper-Warejko, & A. Moroz (Red.), Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych (ss. 217–241). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.4
Mariak, L. (2015). „Żaba” i „Mgła” – językowa kreacja Jadwigi Janczewskiej na podstawie listów prywatnych Henryka Sienkiewicza (cechy fizyczne). W U. Sokólska (Red.), Odkrywanie słowa: Historia i współczesność (ss. 253–264). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Mariak, L. (2016a). Sienkiewicz jako ojciec na podstawie korespondencji prywatnej. W M. Gębka-Wolak, J. Kamper-Warejko, & I. Kaproń-Charzyńska (Red.), System, tekst, człowiek: Studia nad dawnymi i współczesnymi językami słowiańskimi (ss. 93–109). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Mariak, L. (2016b). Właściwości leksykalne języka familijnego Henryka Sienkiewicza (na podstawie korespondencji prywatnej). W B. Taras & W. Kochmańska (Red.), Język nasz ojczysty w sferze życia rodzinnego (ss. 15–29). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Mariak, L. (2017). Deskrypcje Jadwigi i Henryka Józefa – dzieci Sienkiewicza w listach prywatnych pisarza. W L. Mariak & J. Rychter (Red.), Współczesny i dawny obraz dziecka w języku (ss. 139–151). Volumina.pl.
Mariak, L. (2018). Przejawy potoczności językowej w tekstach użytkowych na podstawie korespondencji prywatnej Henryka Sienkiewicza. Roczniki Humanistyczne: Językoznawstwo, 66(6), 137–162. https://doi.org/10.18290/rh.2018.66.6-8 DOI: https://doi.org/10.18290/rh.2018.66.6-8
Miłkowski, J. (1852). Prawidła obyczajności ku zachowaniu uprzejmych w świecie stosunków. Księgarnia i Wydaw. Dzieł Katol. i Nauk. https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/141807/edition/136846
Sienkiewicz, H. (1996a). Listy: T. 2. Cz. 1. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sienkiewicz, H. (1996b). Listy: T. 2. Cz. 2. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sienkiewicz H. (1996c). Listy: T. 2. Cz. 3. Jadwiga i Edward Janczewscy (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sienkiewicz, H. (2008a). Listy: T. 4. Cz. 1. Maria z Szetkiewiczów Sienkiewiczowa – Maria z Wołodkowiczów Sienkiewiczowa – Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1888–1907) (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sienkiewicz, H. (2008b). Listy: T. 4. Cz. 2. Maria z Babskich Sienkiewiczowa (1908–1913) (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sienkiewicz, H. (2008c). Listy: T. 4. Cz. 3. Henryk Józef Sienkiewicz – Jadwiga Sienkiewiczówna – Helena Sienkiewiczówna – Lucjan Sieńkiewicz (M. Bokszczanin, Red.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Ścigała-Stiller, B. (2012). Akty etykiety językowej na forach internetowych [Rozprawa doktorska, Uniwersytet Śląski]. RE-BUŚ repository of the University of Silesia in Katowice. https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/5281/1/Scigala_Stiller_Akty_etykiety_jezykowej_na_forach_internetowych.pdf
Świętosławska, T. (1996). O stylu językowym Zagłoby w Ogniem i mieczem (w 110 rocznicę Sienkiewiczowskiego arcydzieła). Acta Universitatis Lodziensis: Folia Linguistica, 35, 29–37.
Umińska-Tytoń, E. (2004). Komplementy, czyli piękne słówka. W A. Tomicka-Mirek (Red.), Piękno materialne, piękno duchowe: Materiały z konferencji 19–21 maja 2003 r. (ss. 705–713). Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.
Umińska-Tytoń, E. (2011). Polszczyzna dziewiętnastowiecznych salonów. Wydawnictwo Łódzkie. https://doi.org/10.18778/7525-484-6 DOI: https://doi.org/10.18778/7525-484-6
Wierzbicka, A. (1999). Emocje. Język i „skrypty kulturowe”. W A. Wierzbicka & J. Bartmiński (Red.), Język – umysł – kultura (ss. 163–191). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wilkoń, A. (1976). O języku i stylu Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza: Studia nad tekstem. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego: Prace Językoznawcze, 1976(50).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2022 Leonarda Mariak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
