Przydatność analizy semantycznej i składniowej do badań nad tekstem. Wybrane tytuły w słoweńskich tekstach popularnonaukowych
DOI:
https://doi.org/10.11649/sfps.2016.013Keywords:
Slovene language, semantics, syntax, titles, popular science discourseAbstract
The usefulness of semantic and syntax analysis in discourse analysis. Chosen titles in Slovene popular science texts
The article is devoted to chosen titles and subtitles in Slovene-language popular science texts about Slovene history. The data comprise 110 examples taken from the three Slovene popular science books. The analysed phrases have different forms (nouns, adjective-modified nouns, nominalizations). The conducted study is methodologically based on semantic and syntax analysis – the analysis of the ways of realization of the predicate-argument structure on which a given initial para-text is founded – as applied in the context of textual analysis of scientific, and especially popular scientific, discourse. The author of the article investigates the relation between the given title and the content of the corresponding portion of the macro-text. Particularly interesting are titles formed by means of nominalization, that is to say – by means of a transformation of predicate-argument structure. When used as titles, nominalizations confirm their expected semantic and syntax features, such as the capacity for the omission of chosen elements, increased generality and the same time compactness of the message. They also proved fruitful elements of the strategies of macro-text construction based on using appropriate titles.
Przydatność analizy semantycznej i składniowej do badań nad tekstem. Wybrane tytuły w słoweńskich tekstach popularnonaukowych
Artykuł dotyczy wybranych tytułów rozdziałów i podrozdziałów w książkach popularnonaukowych o historii Słowenii. Materiał obejmuje 110 przykładów z języka słoweńskiego o zróżnicowanej postaci – rzeczowników, rzeczowników modyfikowanych przez przymiotniki, wyrażeń przyimkowych. Podjęte badania wpisują się w analizę semantyczno-składniową, czyli analizę sposobów realizacji potencjalnej struktury predykatowo-argumentowej fundującej dany paratekst inicjalny, w kontekście badań nad tekstem, zwłaszcza w ramach dyskursu naukowego w odmianie popularnonaukowej. Analizie poddano relację między tytułem a opatrzonym przez ten tytuł fragmentem makrotekstu. Szczególnie interesujące okazały się tytuły będące nominalizacjami, czyli transformacjami struktur predykatowo-argumentowych. Frazy o postaci nominalizacji w tytułach potwierdziły standardowe obserwacje semantyczno-składniowe łączone zwykle z transpozycją w nomen (możliwość redukcji wybranych składników, większą ogólność, a zarazem kondensację przekazu). Okazały się także owocne w strategiach budujących makrotekst poprzez użycie odpowiedniego tytułu.
References
Bartmiński, J., & Niebrzegowska-Bartmińska, S. (2009). Tekstologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dobrzyńska, T. (1993). Tekst: Próba syntezy. Warszawa: Wydawnictwo IBL.
Duszak, A. (1998). Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Fairclough, N. (2003). Analysing discourse. London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203697078
Fowler, R. (1991). Language in the news: Discourse and ideology in the press. London: Routledge
Gajda, A. (2013). Przewodnik turystyczny czy przewodnik historyczny? – analiza modelu „Przewodnika po powstańczej Warszawie”. Folia Linguistica, 47, 7–19.
Gajda, S. (1999). Współczesny polski dyskurs naukowy. W: S. Gajda (Red.), Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana. Opole: Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
Granda, S. (2008). Mala zgodovina Slovenije [GR]. Celje: Celjska Mohorjeva Družba.
Jędrzejko, E. (1993). Nominalizacje w systemie i w tekstach współczesnej polszczyzny. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Karolak, S. (1984). Składnia wyrażeń predykatywnych. W: Z. Topolińska (Red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego: Składnia. Warszawa: PWN.
Karolak, S. (2002). Podstawowe struktury składniowe języka polskiego. Warszawa: SOW.
Kawka, M. (1999). Dyskurs szkolny: Zagadnienia języka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP.
Kiklewicz, A., & Korytkowska, M. (Red.). (2010). Podstawowe struktury zdaniowe współczesnych języków słowiańskich: białoruski, bułgarski i polski. Olsztyn: Centrum Badań Europy Wschodniej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Korytkowska, M. (1992). Typy pozycji predykatowo-argumentowych. Gramatyka konfrontatywna bułgarsko-polska (T. 5, Cz. 1). Warszawa: SOW.
Korytkowska, M., & Małdżiewa, W. (2002). Od zdania złożonego do zdania pojedynczego (Nominalizacja argumentu propozycjonalnego w języku polskim i bułgarskim). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Mikolič, V. (2007). Modifikacija podstave in argumentacijska struktura besedilnih vrst. Slavistična revija, 55(1/2), 341–355.
Piętkowa, R. (2004). Paratekstualność w dyskursie naukowym. W: M. Ruszkowski (Red.), Wielojęzyczność w perspektywie stylistyki i poetyki (ss. 119–134). Kielce: Wydawnictwo AŚ.
Pisanski-Peterlin, A. (2015). So prevedena poljudnoznvstvena besedila v slovenščini drugačna od izvirnih? Korpusna študija na primeru izražanja epistemske naklonskosti. Slavistična revija, 63(1), 29–43.
Prunk, J. (2002). Kratka zgodovina Slovenije [PR]. Ljubljana: Založba Grad.
Slovar slovenskega knjižnega jezika [SSKJ]. (2000). (Elektronska izdaja, SAZU in ZRC SAZU, Inštitut za slovenski jezik Frana Ramovša in avtorji). Ljubljana: SAZU in ZRC SAZU.
Starzec, A. (1991). Sugestywność tytułów tekstów popularnonaukowych. W: Wariancje w języku: III Opolskie Spotkanie Językoznawcze, Szczedrzyk 10–11.10.1989 r. (ss. 255–258). Opole: Wydawnictwo WSP w Opolu.
Starzec, A. (1999). Współczesna polszczyzna popularnonaukowa. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Stoff, A. (1975). Funkcja tytułu w dziele literackim. Acta Universatis Nicolai Copernici, (66), 6–11.
Tokarz, E. (1987). Nomina actionis we współczesnym języku słoweńskim. Katowice: UŚ.
Uździcka, M. (2007). Tytuł utworu literackiego: Studium lingwistyczne. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
van Dijk, T. (Red.). (2001). Dyskurs jako struktura i proces. (G. Grochowski, Tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA.
Vičar, B. (2011). Moralna vrednost živali v diskursu biotske razvrstnosti. W: S. Kranjc (Red.), Meddisciplinarnost v slovenistiki: Interdisciplinary in Slovene studies (ss. 509–514). Ljubljana: Znavstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani. (OBDOBJA, 30).
Vodopivec, B. (Red.). (2003). Slovenska zgodovina v besedi in sliki [SZBS]. Ljubljana: Založba Mladinska knjiga.
Zatorska, A. (2013). „Bitwa o każdy grób”: Semantyczno-składniowa oraz funkcjonalna analiza tytułów w „Przewodniku po powstańczej Warszawie”. Folia Linguistica, 47, 20–33.
Zatorska, A. (2015). Rola nominalizacji w polskich oraz słoweńskich opisach i relacjach z pierwszej wojny światowej. W: J. Getka, J. Grzybowski, & R. Kramar (Red.), Wojna w Europie Środkowo-Wschodniej z perspektywy interdyscyplinarnej (ss. 185–197). Warszawa: Uniwersytet Warszawski.
Zatorska, A., & Gojkošek, M. (2013). Nominalizacije in njihova funkcijskost v besedilih o zgodovini Slovenije. W: Družbena funkcijskost jezika (vidiki, merila, opredelitve) (ss. 497–502). Ljubljana: Znavstvena založba Filozofske fakultete Univerze v Ljubljani. (OBDOBJA 32).
Žele, A. (2008). Vezljivostni slovar slovenskih glagolov. Ljubljana: SAZU in ZRC SAZU.
Žele, A. (2013). Slovenska besedilna skladnja z jezikovnosistemskega vidika – temeljni pojmi: Učbenik. Ljubljana: samozal.
Żydek-Bednarczuk, U. (2003). Strategie językowe w tytułach dyskursów naukowych. W: J. Sobczykowa (Red.), Śląskie studia lingwistyczne (ss. 217–226). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2016 Agnieszka Zatorska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
