„Wczoraj noc stała się bezgwiezdna”. Użycie języka mansi i żywotność etnolingwistyczna podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.3530Słowa kluczowe:
język mansi, Zachodnia Syberia, żywotność etnolingwistyczna, tabuAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest analiza i omówienie konsekwencji rosyjskiej inwazji na Ukrainę dla użycia oraz żywotności etnolingwistycznej języka mansi. Mansi jest językiem poważnie zagrożonym, używanym w zachodniej Syberii. Nie posiada on oficjalnego statusu; jego użycie jest częściowo wspierane, a częściowo zwalczane przez państwo. Bezpośrednie i pośrednie skutki inwazji prowadzą do spadku częstotliwości używania języka mansi oraz wzmocnienia jego pozycji jako języka tajnego, służącego do omawiania tematów wrażliwych lub tabu.
Bibliografia
Abramov, I. (2018, February 16). Mansiĭsko-Sos′vinskaia kul′tbaza. Retrieved February 15, 2025, from https://ilya-abramov-84.livejournal.com/91340.html
Ahlqvist, A. (1986). Muistelmia matkoilta Wenäjällä 1854--1858. Karisto.
Ahlqvist, A. (1999). Sredi khantov i mansi. Izdatel′stvo Tomskogo Universiteta.
Baulo, A. V. (2013). Sviashchennye mesta i atributy severnykh mansi. Bakso.
Ėks-politseĭskiĭ iz KhMAO pogib na SVO cherez chetyre mesiatsa posle podpisaniia kontrakta. (2024, April 18). Muksun. Retrieved May 15, 2025, from https://muksun.fm/news/2024-04-18/eks-politseyskiy-iz-hmao-pogib-na-svo-cherez-chetyre-mesyatsa-posle-podpisaniya-kontrakta-5060198
Gemuev, I. N., & Sagalaev, A. M. (1986). Religiia naroda mansi. Izdatel′stvo “Nauka”.
Horváth, Cs. (2017). The Mona Lisa of Khanty-Mansiysk: Expanded urban linguistic landscape from Siberia: Written and visual, online and offline. In D. Pralica & N. Šinković (Eds.), Digitalne medijske tehnologije i društveno-obrazovne promene 7 (pp. 93–103). Univerzitet u Novom Sadu.
Horváth, Cs. (2020). The vitality and revitalisation attempts of the Mansi language in Khanty-Mansiysk [Doctoral dissertation, University of Szeged]. SZTE Doktori Repozitórium. http://doktori.bibl.u-szeged.hu/id/eprint/10757/
Horváth, Cs. (2023). The “Fearsome disease” and the “Fighting thing”: Comparing the discourse of the COVID-19 epidemic and the Russian invasion of Ukraine in the Mansi press. In J. Kleut & S. Janjić (Eds.), Digitalne medijske tehnologije i društveno-obrazovne promene 11 (pp. 103–116). Filozofski fakultet.
Horváth, Cs. (2025). The role of Ob-Ugric native speakers and heritage language speakers in creating Khanty and Mansi print, broadcast and social media. In M. Manias-Muñoz, S. Bober, & C. Willis (Eds.), Minority language media: Current challenges in a fragmented mediascape (pp. 239–263). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-71228-9_10
Horváth, Cs., Nagy, Á., Szilágyi, N., & Vincze, V. (2016). Where bears have the eyes of currant: Towards a Mansi WordNet. In V. Barbu Mititelu, C. Forascu, C. Fellbaum, & P. Vossen (Eds.), Proceedings of the Eighth Global WordNet Conference (pp. 131–135). Global Wordnet Association.
Horváth, Cs., Rueter, J., & Trosterud, T. (2025). A Mansi FST and spellchecker. In T. Trosterud, L. Wiechetek, & F. Pirinen (Eds.), Proceedings of the 9th Workshop on Constraint Grammar and Finite State NLP (pp. 32–37). University of Tartu Library.
Horváth, Cs., Szilágyi, N., Vincze, V., & Nagy, Á. (2017). Language technology resources and tools for Mansi: An overview. In F. M. Tyers, M. Rießler, T. A. Pirinen, & T. Trosterud (Eds.), Proceedings of the 3rd International Workshop for Computational Linguistics of Uralic Languages (pp. 56–65). The Association for Computational Linguistics. https://doi.org/10.18653/v1/W17-0606
Indigenous Russia. (2025). Predstaviteli korennykh narodov Rossii, pogibshie / bez vesti propavshie na voĭne s Ukrainoĭ. Retrieved February 24, 2025, from https://indigenous-russia.com/archives/29542
Ivshina, O. (2025, February 21). Nevidimye poteri. BBC News Russkaia sluzhba. Retrieved February 24, 2025, from https://www.bbc.com/russian/articles/cgq98nyvq9no
Kannisto, A. (1903). Matkakertomus vogulimailta I. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 21(6), 7–9.
Kannisto, A. (1904). Matkakertomus vogulimailta II. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 22(3), 1–2.
Kannisto, A. (1907a). Matkakertomus vogulimailta III. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 24(3), 1–3.
Kannisto, A. (1907b). Matkakertomus vogulimailta IV. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 24(4), 1–4.
Kannisto, A. (1908). Matkakertomus vogulimailta V. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aika kauskirja, 25(5), 1–8.
Kannisto, A. (2016). Dramaticheskie predstavleniia na medvezh′em prazdnike mansi. Pechatnyĭ mir.
Kannisto, T. (1963). Artturi Kanniston tutkimusmatkat Siperiassa vuosina 1901–1906. Päiväkirjamuistiinpanoja ja kirjeitä. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja, 64(1), 1–161.
Kornai, A. (2013). Digital language death. PLoS ONE, 8(10), Article e77056. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0077056
Kozmács, I. (2012). Munkácsi Bernát élete. AB-ART.
Laptander, R. (2020). When we got reindeer, we moved to live in the tundra: The spoken and silenced history of the Yamal Nenets. University of Lapland Printing Centre.
Levchuk, P. (2023). The Ukrainian language in Polish public space after the Russian aggression against Ukraine in 2022. Cognitive Studies | Études cognitives, 2023(23), Article 3053. https://doi.org/10.11649/cs.3053
Leete, A. (2014). Guileless indigenous and hidden passion: Descriptions of Ob-Ugrians and Samoyeds through the centuries. Suomalainen Tiedeakatemia.
Mediazona. (2025, February 24). Russian casualties in Ukraine: Mediazona count, updated. Retrieved February 24, 2025, from https://en.zona.media/article/2022/05/20/casualties_eng
Meduza. (2025, February 24). 160 tysiach pogibshikh rossiĭskikh soldat. Retrieved February 24, 2025, from https://meduza.io/feature/2025/02/24/160-tysyach-pogibshih-rossiyskih-soldat
Miller, G. F. (2009). Opisanie sibirskikh narodov. Pamiatniki istoricheskoĭ mysli.
Morozova, L. (2024, January 18). Poisk propavshikh na SVO. VK. https://vk.com/wall183433958_908
Munkácsi, B. (2015). Mān′si mākhum pēs ĭis ērgyt / Starinnye pesni naroda mansi. IUgorskiĭ format.
Munkácsi, B. (1889). Nyelvészeti tanúlmányútam a vogulok földén 1. Budapesti Szemle, 60(206–237).
Munkácsi, B. (1902). Vogul népköltési gyűjtemény I. Magyar Tudományos Akadémia.
Munkácsi, B. (1910). Vogul népköltési gyűjtemény II. Magyar Tudományos Akadémia.
Naselenie korennykh malochislennykh narodov Rossiĭskoĭ Federatsii [Census RF 2020 5/17]. (n.d.). Federal′naia sluzhba gosudarstvennoĭ statistiki. Retrieved April 1, 2023, from https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab17_VPN-2020.xlsx
Natsional′nyĭ sostav naseleniia [Census RF 2020 5/1]. (n.d.). Federal′naia sluzhba gosudarstvennoĭ statistiki. Retrieved April 1, 2023, from https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx
Novitskiĭ, G. (1941). Kratkoe opisanie o narode ostiatskom 1715. Novosibgiz.
Obshchestvennaia organizatsiia “Spasenie IUgry”. (2024, June 21). V khode vypolneniia zadach spetsial′noĭ voennoĭ operatsii pogib urozhenets p. Vanzetur. VK. Retrieved May 15, 2025, from https://vk.com/wall-147337033_8875
Pallas, P. S. (1771–1776). Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs. Kaiserl. Academie der Wissenschaften.
Pápai, K. (1890). A vogulok és osztyákoknál. Ethnographia, 1(3), 117–130.
Poteri 42015: Saĭnakhov Evgeniĭ Arkad′evich. (n.d.). Retrieved May 15, 2025, from https://poteru.net/soldier/42015
Poteri 58562: Kutmarov Ivan Aleksandrovich. (n.d.). Retrieved May 15, 2025, from https://poteru.net/soldier/58562
Poteri 62105: Rombandeev Igor′ Evgen′evich. (n.d.). Retrieved May 15, 2025, from https://poteru.net/soldier/62105
Racek, D., Davidson, B. I., Thurner, P. W., Zhu X. X., & Kauermann, G. (2024). The Russian war in Ukraine increased Ukrainian language use on social media. Communications Psychology, 2(1), Article 1. https://doi.org/10.1038/s44271-023-00045-6
Rasporiazhenie Pravitel′stva RF ot 04.02.2009 №132-r “O Kontseptsii ustoĭchivogo razvitiia korennykh malochislennykh narodov Severa, Sibiri i Dal′nego Vostoka Rossiĭskoĭ Federatsii”. (2009). https://fadn.gov.ru/documents/osnovopolagayushhie-dokumentyi/acts/file-download/cqegbzjmgzemcle5qswh1i1oq3ornacq
Reguly, A. (2008). Kalendarium. Tinta Könyvkiadó.
Rozpodil naselennia za natsional′nistiu ta ridnoiu movoiu. (n.d.). Derzhavnyĭ komitet statystyky Ukraïny. Retrieved November 15, 2015, from http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=0&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20&n_page=1
Saranpaul′skiĭ kraevedcheskiĭ muzeĭ. (2025, July 27). Voĭna, v kotoroĭ my srazhalis′. VK. Retrieved July 28, 2025, from https://vk.com/wall-193548311_4987
Shevchuk-Kliuzheva, O. (2024). Forced migration and family language policy: The Ukrainian experience of language. Cognitive Studies | Études cognitives, 2024(24), Article 3318. https://doi.org/10.11649/cs.3318
Sos′vinskaia sredniaia shkola KhMAO. (2024, June 18). I vnov′ utrata… VK. Retrieved May 15, 2025, from https://vk.com/wall-193636084_4965
Spisok pogibshikh na voĭne s Ukrainoĭ: Aniamov Evgeniĭ Vital′evich. (2024). Retrieved May 15, 2025, from https://200.zona.media/%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B-%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3_-_%D0%AE%D0%B3%D1%80%D0%B0/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/%D0%90%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D0%BE%D0%B2_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.html
Strahlenberg, P. J. von. (1726). Vorbericht eines zum Druck verfertigten Werckes von der Grossen Tartarey und dem Königreiche Siberien, mit einem Anhang von Groß-Rußland. Schneider.
Toldy, F. (1850). Reguly Antal s a finn-magyar kérdés. In Reguly album (pp. v–cxxix). Kozma Vazul.
TSentral′naia raĭonnaia biblioteka, Surgutskiĭ raĭon. (2024, July 13). GEROĬ SVO – Balyshev Boris Andreevich (g.p. Belyĭ IAr). VK. Retrieved May 15, 2025, from https://vk.com/wall-72208628_15922
UNESCO. (2011). UNESCO’s Language Vitality and Endangerment Methodological Guideline: Review of application and feedback since 2003. Retrieved March 4, 2019, from http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CI/CI/pdf/unesco_language_vitaly_and_endangerment_methodological_guideline.pdf
V metanii topora emu ne bylo ravnykh. (2024, August 20). Muksun. Retrieved May 15, 2025, from https://muksun.fm/news/2024-08-20/v-metanii-topora-emu-ne-bylo-ravnyh-na-svo-pogib-molodoy-upravlenets-iz-hmao-5171848
Virtanen, S., & Horváth, Cs. (2023). Mansi. In D. Abondolo (Ed.), The Uralic languages (2nd ed., pp. 665–702). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315625096-15
Vladenie iazykami korennykh malochislennykh narodov Rossiĭskoĭ Federatsii [Census RF 2020 5/18]. (n.d.). Federal′naia sluzhba gosudarstvennoĭ statistiki. Retrieved April 1, 2023, from https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab18_VPN-2020.xlsx
Vladenie iazykami naseleniem naibolee mnogochislennykh natsional′nosteĭ [Census RF 2020 5/5]. (n.d.). Federal′naia sluzhba gosudarstvennoĭ statistiki. Retrieved April 1, 2023, from https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab5_VPN-2020.xlsx
Witsen, N. (1692). Noord en Oost Tartarye. No publisher.
Yaremko, L., & Levchuk, P. (2023). Language consciousness and Ukrainian students' attitudes towards the Ukrainian language in a time of war. Cognitive Studies | Études cognitives, 2023(23), Article 2922. https://doi.org/10.11649/cs.2922
Zakon Khanty-Mansiĭskogo avtonomnogo okruga – IUgry ot 19 noiabria 2001 g. N 73-oz “Ob obshchinakh korennykh malochislennykh narodov v Khanty-Mansiĭskom avtonomnom okruge – IUgre” (s izmeneniiami ot 31 dekabria 2004 g., 12 oktiabria 2009 g., 17 oktiabria 2018 g., 21 dekabria 2022 g.). (n.d.). Retrieved February 2, 2020, from https://www.dumahmao.ru/decisions/detail.php?ID=7086
Zakon Khanty-Mansiĭskogo avtonomnogo okruga – IUgry ot 4 dekabria 2001 goda N 89-oz “O iazykakh korennykh malochislennykh narodov Severa, prozhivaiushchikh na territorii Khanty-Mansiĭskogo avtonomnogo okruga”. (2001). Retrieved February 2, 2020, from https://web.archive.org/web/20250311153654 / http://docs.cntd.ru/document/991009915
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Csilla Horváth

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.



