Między polszczyzną ogólną a mazurskim. Język starszych przedstawicieli społeczności mazurskiej w świetle danych uzyskanych podczas badań terenowych

Abstrakt

Opracowanie przedstawia analizę cech językowych najstarszego pokolenia użytkowników mazurszczyzny w oparciu o badania terenowe przeprowadzone w latach 2019–2023 na terenie powiatów mazurskich. Wykorzystując metodologię studium przypadku, badanie koncentruje się na kodach mieszanych stosowanych przez starszych rozmówców, których mowa zachowuje największe podobieństwo do historycznego etnolektu mazurskiego. Studium analizuje dynamikę socjolingwistyczną kształtującą te kody, w tym wzajemne oddziaływania między mazurszczyzną, polszczyzną standardową oraz wpływami niemieckimi. Analiza wykazała, że choć wypowiedzi rozmówców charakteryzują się istotnymi cechami fonetycznymi i składniowymi mazurskimi, ich leksyka jest silnie zdominowana przez polszczyznę standardową, a obecność germanizmów jest marginalna. Stan ten kontrastuje z danymi historycznymi z połowy XX wieku, które wskazywały na znacznie wyższą frekwencję zapożyczeń niemieckich. Badanie podkreśla wpływ zmian socjopolitycznych, zwłaszcza powojennych działań polonizacyjnych, na kształtowanie się krajobrazu językowego regionu. Edukacja szkolna, presja związana z integracją społeczną oraz negatywny stosunek do elementów języka niemieckiego i mazurskiego przyczyniły się do zaniku dialektu mazurskiego i wykształcenia się zindywidualizowanych kodów mieszanych. W pracy rozważono również typologię tych kodów, którymi posługują się współcześni Mazurzy. Zamiast prostego modelu liniowego (spektrum między polszczyzną standardową a etnolektem mazurskim), badanie sugeruje model trójkątny uwzględniający bezpośrednie powojenne wpływy niemieckie jako niezależną zmienną. Analiza obejmuje studium przypadku czworga starszych rozmówców z różnych części Mazur, szczegółowo opisując cechy fonetyczne, morfologiczne i leksykalne ich mowy.