Przymusowa migracja a rodzinna polityka językowa. Ukraińskie doświadczenia językowe
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.3318Słowa kluczowe:
wielojęzyczność, polityka językowa rodziny, zachowanie językowe, zmiana języka, postawy wobec języka, zawstydzenie językoweAbstrakt
W pracy zbadano wpływ przymusowej migracji na rodzinną politykę językową wśród rodzin ukraińskich. Duży nacisk położono na rolę kobiet, które przeprowadziły się do Polski wraz z dziećmi w wyniku wojny w Ukrainie. Wykorzystując dane z wywiadów pogłębionych, zbadano sytuację językową w rodzinach uchodźców. W analizie skoncentrowano się na fluktuacjach zachowań językowych spowodowanych zmianami postaw w emocjonalnym podejściu do repertuaru językowego, wywołanymi traumatycznym doświadczeniem wojny. Warto zauważyć, że nastąpił wzrost użycia języka ukraińskiego w komunikacji rodzinnej, celowe zaznajamianie dzieci z sytuacją językową w Ukrainie oraz świadome unikanie języka rosyjskiego w miejscach publicznych za granicą. Pomimo tych tendencji niektóre rodziny nadal w domu używają głównie języka rosyjskiego jako podstawowego języka komunikacji rodzinnej lub często angażują się w zmianę kodu językowego. W badaniu przeanalizowano wzorce zmian zachowań językowych wynikających z odrzucenia języka rosyjskiego w codziennej komunikacji, podkreślając politycznie umotywowane decyzje o zmianie użycia języka i odpowiadające im strategie zachowań językowych. Te zmiany w zachowaniu mowy dorosłych znacząco wpływają na praktyki językowe dzieci, czego jednym z przejawów jest wyczerpanie językowe. Szczególną uwagę zwrócono na zjawisko wstydu językowego i wstydu przed samym sobą związane z używaniem lub nieużywaniem języka rosyjskiego, ewolucję postaw językowych oraz ich wpływ na wybór języka w rodzinnych praktykach językowych.
Bibliografia
Aksinovits, L., & Verschik, A. (2024). Family language policy in the Estonian diaspora in Finland: Language ideology and home language education. Languages, 9(7), Article 225. https://doi.org/10.3390/languages9070225 DOI: https://doi.org/10.3390/languages9070225
Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant youth: Acculturation, identity, and adaptation. Applied Psychology, 55(3), 303–332. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2006.00256.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2006.00256.x
Bilaniuk, L. (2010). Language in the balance: The politics of non-accommodation on bilingual Ukrainian–Russian television shows. International Journal of the Sociology of Language, 2010(201), 105–133. https://doi.org/10.1515/ijsl.2010.006 DOI: https://doi.org/10.1515/ijsl.2010.006
Bloom, L., & Beckwith, R. (1989). Talking with feeling: Integrating affective and linguistic expression in early language development. Cognition and Emotion, 3(4), 313–342. https://doi.org/10.1080/02699938908412711 DOI: https://doi.org/10.1080/02699938908412711
Chiswick, B. R., & Miller, P. W. (2001). A model of destination-language acquisition: Application to male immigrants in Canada. Demography, 38(3), 391–409. https://doi.org/10.1353/dem.2001.0025 DOI: https://doi.org/10.1353/dem.2001.0025
Cummins, J. (2000). Language, power, and pedagogy: Bilingual children in the crossfire. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853596773 DOI: https://doi.org/10.21832/9781853596773
Curdt-Christiansen, X. L. (2018). Family language policy. In J. W. Tollefson & M. Pérez-Milans (Eds.), The Oxford handbook of language policy and planning (pp. 420–441). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190458898.013.21 DOI: https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190458898.013.21
Esser, H. (2006). Migration, language and integration (AKI Research Review No. 4). Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung.
European Union Agency for Asylum [EUAA] (2023). Annual Report on the Situation of Asylum in the European Union. EUAA. https://euaa.europa.eu
García, O. (2009). Bilingual education in the 21st century: A global perspective. John Wiley & Sons.
Garrett, P. (2010). Attitudes to language. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511844713
Gazzola, M., Templin, T., & Wickström, B.-A (Eds.). (2018). Language policy and linguistic justice. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-75263-1 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-75263-1
Grosjean, F. (2008). Studying bilinguals. Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780199281282.001.0001
Harris, C. L., Gleason, J. B., & Ayçiçeǧi, A. (2006). When is a first language more emotional? Psychophysiological evidence from bilingual speakers. In A. Pavlenko (Ed.), Bilingual minds: Emotional experience, expression, and representation (pp. 257–283). Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853598746-012 DOI: https://doi.org/10.21832/9781853598746-012
Heller, M. (2007). Bilingualism as ideology and practice. Annual Review of Anthropology, 36, 125–145.
Hentschel, G., & Palinska, O. (2022). The linguistic situation on the Ukrainian Black Sea coast – Ukrainian, Russian and Suržyk as “native language”, “primary code”, frequently used codes and codes of linguistic socialization during childhood. Russian Linguistics, 46, 259–290. https://doi.org/10.1007/s11185-022-09259-4 DOI: https://doi.org/10.1007/s11185-022-09259-4
Kabinet Ministriv Ukraïny: Rozporiadzhennia vid 15 bereznia 2024 r. № 243-r Kyïv “Pro zatverdzhennia Derzhavnoï tsil′ovoï natsional′no-kul′turnoï prohramy zabezpechennia vsebichnoho rozvytku i funktsionuvannia ukraïns′koï movy iak derzhavnoï v usikh sferakh suspil′noho zhyttia na period do 2030 roku”. (2024). Retrieved August 18, 2023, from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/243-2024-p?lang=en#Text
Kim, S. H. O., & Starks, D. (2008). The role of emotions in L1 attrition: The case of Korean–English late bilinguals in New Zealand. International Journal of Bilingualism, 12(4), 303–319. https://doi.org/10.1177/1367006908098573 DOI: https://doi.org/10.1177/1367006908098573
King, K., & Fogle, L. (2006). Bilingual parenting as good parenting: Parents’ perspectives on family language policy for additive bilingualism. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 9(6), 695–712. https://doi.org/10.2167/beb362.0 DOI: https://doi.org/10.2167/beb362.0
King, K., Fogle, L., & Logan-Terry, A. (2008). Family language policy. Linguistics and Language Compass, 2(5), 907–922. https://doi.org/10.1111/j.1749-818X.2008.00076.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1749-818X.2008.00076.x
Kulyk, V. (2018). Language and identity in post-Soviet Ukraine: Transformations under the conditions of the war. Europe-Asia Studies, 70(6), 966–988.
Kulyk, V. (2024). Language shift in time of war: The abandonment of Russian in Ukraine. Post-Soviet Affairs, 40(3), 159–174. https://doi.org/10.1080/1060586X.2024.2318141 DOI: https://doi.org/10.1080/1060586X.2024.2318141
Levchuk, P. (2015). Bilingwizm ukraińsko-polski w świetle badań ankietowych. In I. Bundza, IE. Kovalevs′kyĭ, A. Kravchuk, & O. Slyvyns′kyĭ (Eds.), Pol′s′ka mova ta polonistyka u Skhidniĭ IEvropi: Mynule i suchasnist′: Zbirnyk prats′ z nahody desiatylittia kafedry pol′s′koï filolohiï L′vivs′koho natsional′noho universytetu imeni Ivana Franka / Język polski i polonistyka w Europie Wschodniej: Przeszłość i współczesność: Praca zbiorowa z okazji dziesięciolecia Katedry Filologii Polskiej Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki (pp. 143–158). Firma “INKOS”.
Levchuk, P. (2018). Trójjęzyczność rosyjsko-ukraińsko-polska rosyjskojęzycznych Ukraińców mieszkających w Polsce. Przegląd Rusycystyczny, 2018(162), 208–218.
Levchuk, P. (2019). Ukrainian, Polish and Russian trilingualism among Ukrainians of non-Polish origin living in Poland. Cognitive Studies | Études cognitives, 2019(19), Article 1988. https://doi.org/10.11649/cs.1988 DOI: https://doi.org/10.11649/cs.1988
Levchuk, P. (2020). Trójjęzyczność ukraińsko-rosyjsko-polska Ukraińców niepolskiego pochodzenia. Księgarnia Akademicka. https://doi.org/10.12797/9788381382854 DOI: https://doi.org/10.12797/9788381382854
Makarova, V., & Hudyma, K. (2015). Ukrainian ethnicity and language interactions in Saskatchewan. Canadian Ethnic Studies, 47(4–5), 85–109. https://doi.org/10.1353/ces.2015.0054 DOI: https://doi.org/10.1353/ces.2015.0054
Makarova, V., & Morozovskaia, U. (2023). The linguistic Odyssey of Russian-speaking immigrants in Canada. International Journal of Bilingualism, 27(6), 885–907. https://doi.org/10.1177/13670069221129537 DOI: https://doi.org/10.1177/13670069221129537
Masenko, L. (2010). Narysy z sotsiolinhvistyky. Kyievo-Mohylians′ka akademiia.
Masenko, L. (2011). Surzhyk: mizh movoiu i iazykom. Kyievo-Mohylians′ka akademiia.
Montrul, S. (2016). The acquisition of heritage languages. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139030502
Nedashkivska, A. (2018). Identity in interaction: Language practices and attitudes of the newest Ukrainian diaspora in Canada. East/West: Journal of Ukrainian Studies, 5(2), 111–147. https://doi.org/10.21226/ewjus421 DOI: https://doi.org/10.21226/ewjus421
Okita, T. (2002). Invisible work: Bilingualism, language choice and childrearing in intermarried families. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/impact.12 DOI: https://doi.org/10.1075/impact.12
Pauwels, A. (2016). Language maintenance and shift. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781107338869 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781107338869
Pavlenko, A. (2005). Emotions and multilingualism. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511584305
Pavlenko, A. (2008). Multilingualism in post-Soviet countries: Language revival, language removal, and sociolinguistic theory. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 11(3–4), 275–314. https://doi.org/10.1080/13670050802271517 DOI: https://doi.org/10.1080/13670050802271517
Pavlenko, A. (2021). Language and identity in conflict: Ukraine’s battle for the future. Journal of Sociolinguistics, 25(2), 287–305.
Pawliszko, J. (2022). Emotion-Related Language Choice theory in the cross-fire: Evidence from Mexican-American bilinguals. Topics in Linguistics, 23(1), 15–23. https://doi.org/10.2478/topling-2022-0002 DOI: https://doi.org/10.2478/topling-2022-0002
Pidkuimukha, L. (2022). The influence of language behaviour on the identity formation of the Ukrainian military. Cognitive Studies | Études cognitives, 2022(22), Article 2643. https://doi.org/10.11649/cs.2643 DOI: https://doi.org/10.11649/cs.2643
Piller, I. (2017). Explorations in language shaming. Language on the Move. https://www.languageonthemove.com/explorations-in-language-shaming/
Protassova, E., & Yelenevskaya, M. (2024). Changes in the immigrant Russian-speaking family language policy during the war in Ukraine. Frontiers in Psychology, 15, Article 1385420. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1385420 DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1385420
Schwartz, M. (2010). Family language policy: Core issues of an emerging field. Applied Linguistics Review, 1(2010), 171–192. https://doi.org/10.1515/9783110222654.171 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110222654.171
Shevchuk-Kliuzheva, O. (2020). The sociolinguistic aspect of Ukrainian Russian child bilingualism on the basis of survey of Ukrainian families. Cognitive Studies | Études cognitives, 2020(20), Article 2323. https://doi.org/10.11649/cs.2323 DOI: https://doi.org/10.11649/cs.2323
Shevchuk-Kliuzheva, O. (2022). Movni praktyky ukraïns′kykh doshkil′niat. Naukovyĭ visnyk Drohobyts′koho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu imeni Ivana Franka: Seriia Filolohichni nauky (movoznavstvo), 2022(17), 155–159. https://doi.org/10.24919/2663-6042.17.2022.23 DOI: https://doi.org/10.24919/2663-6042.17.2022.23
Shevchuk-Kliuzheva, O. (2023). Home language and forced migration: Communication practices of Ukrainian preschoolers in Poland. Naukovyĭ visnyk Drohobyts′koho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu imeni Ivana Franka: Seriia Filolohichni nauky (movoznavstvo), 2023(19), 107–112. https://doi.org/10.24919/2663-6042.19.2023.16 DOI: https://doi.org/10.24919/2663-6042.19.2023.16
Skutnabb-Kangas, T. (2000). Linguistic genocide in education or worldwide diversity and human rights? Lawrence Erlbaum Associates.
Spolsky, B. (2004). Language policy. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511615245
Spolsky, B. (2009). Language management. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511626470
United Nations High Commissioner for Refugees [UNHCR] (2023). Ukraine Situation Flash Update No. 48. Retrieved from UNHCR: https://www.unhcr.org
Valdés, G. (2005). Bilingualism, heritage language learners, and SLA research: Opportunities lost or seized? The Modern Language Journal, 89(3), 410–426. https://doi.org/10.1111/j.1540-4781.2005.00314.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1540-4781.2005.00314.x
Verschik, A., & Argus, R. (2023). When family language policy and early bilingualism research intersect: A case study. Taikomoji kalbotyra, 20, 9–27. https://doi.org/10.15388/Taikalbot.2023.20.3 DOI: https://doi.org/10.15388/Taikalbot.2023.20.3
Yağmur, K., Extra, G., & Swinkels, M. (2012). Cross-national analysis of the language rich Europe results. In G. Extra & K. Yağmur (Eds.), Language Rich Europe: Trends in policies and practices for multilingualism in Europe (pp. 28-72). Cambridge University Press.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Olha Shevchuk-Kliuzheva
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
