Wpływy geopolityczne i kontakty językowe ukraińskiej społeczności językowej Chełmszczyzny i Podlasia w Królestwie Polskim (w latach 1815–1912)
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.2656Słowa kluczowe:
Chełm and Podlachia, Ukrainian minority language, sociology of language, language contacts, status and functions of languagesAbstrakt
Przedmiotem artykułu są kontakty językowe w nieudokumentowanym tekstami ukraińskojęzycznymi okresie historii języka ukraińskiego jako języka mniejszości. W celu rekonstrukcji kontaktów językowych wykorzystano teoretyczne ramy społecznej historii języka. Bazę danych stanowią dowody metalingwistyczne pochodzące ze źródeł wtórnych. Opis makropoziomu kontaktów językowych z punktu widzenia socjologii języka został dokonany z zastosowaniem metody indukcyjnej oraz metody interpretacji dowodów metalingwistycznych. Wyniki przeprowadzonych badań, dotyczące zmiennego przechodzenia rodzimych użytkowników języka z języka ukraińskiego jako kodu gwarowego na formę ustną i pisemną języka polskiego i rosyjskiego oraz (okazjonalnie) na formę pisemną języka ukraińskiego, są ważne z punktu widzenia dalszych studiów nad kontaktami językowymi w kolejnych okresach historii społecznej języka ukraińskiego, opartych na dowodach językowych, pochodzących z pierwotnych źródeł ukraińskojęzycznych.
Bibliografia
Auer, A., Peersman, C., Pickl, S., Rutten, G., & Vosters, R. (2015). Historical sociolinguistics: The field and its future. Journal of Historical Sociolinguistics, 1(1), 1–12. https://doi.org/10.1515/jhsl-2015-0001 DOI: https://doi.org/10.1515/jhsl-2015-0001
Dmytriiuk, V. (2012). Dorohamy viĭny ĭ myru: Spomyny z dodatkamy materialiv do istoriï sim’ï. Vydano koshtom rodyny Vasylia Dmytriiuka.
Dopovidna zapyska pro natsionalʹni stosunky na terytoriï staroho Kholmsʹkoho hubernatorstva ta otsinka pryiednannia danoï oblasti do polʹ[sʹkoho] Heneralhubernatorstva. (2015). In IU. Makar, M. Hornyĭ, & V. Makar, Vid deportatsiï do deportatsiï: Suspilʹno-politychne zhyttia kholmsʹko-pidliasʹkykh ukraïntsiv (1915–1947): Doslidzhennia. Spohady. Dokumenty: U trʹokh tomakh (Vol. 3, pp. 690–692). Bukrek.
Evlogiĭ, mitropolit [Georgievskiĭ, V. S.]. (1947). Putʹ moeĭ zhizni: Vospominaniia Mitropolita Evlogiia izlozhennye po ego rasskazam T. Manukhinoĭ. YMCA Press.
Fedoriv, IU. (1990). Orhanizatsiĭna struktura Ukraïnsʹkoï TSerkvy. Naukove Tovarystvo im. Shevchenka v Kanadi.
Fedoryk, IU. (2013). Pravoslavne dukhovenstvo v TSarstvi Polʹsʹkomu v 1875–1905 rokakh. LANDON–XXI.
Filevich, I. P. (1911). Predislovie: K Kholmskomu voprosu. In E. M. Kryzhanovskiĭ, Russkoe Zabuzhʹe (Kholmshchina i Podliashʹe) (pp. v–xlvi). Tip. “Mirnyĭ trud”.
Fishman, J. A. (2000). Bilingualism with and without diglossia; diglossia with and without bilingualism. In L. Wei (Ed.), The bilingualism reader (pp. 74–81). Routledge.
Froliak, L. D. (2015). Teksty z Pidliashshia iak dzherelo dialektolohichnykh doslidzhenʹ. Naukovyĭ visnyk Mizhnarodnoho humanitarnoho universytetu: Seriia. Filolohiia, 2015(19/2), 61–65.
Gątarczyk, A. (2008). Dzieje parafii unickiej w Radzyniu Podlaskim. Radzyński Rocznik Humanistyczny, 6, 28–54.
Havryliuk, IU. (1994). Oseli Pivnichnoho Pidliashshia. In M. Martyniuk (Ed.), Nadbuzhanshchyna: Sokalʹshchyna, Belzchyna, Radekhivshchyna, Kaminechchyna, Kholmshchyna i Pidliashshia: Istorychno-memuarnyĭ zbirnyk (Vol. 3, pp. 495–532). Ob’iednannia nadbuzhantsiv.
Hernández-Campoy, J. M. (2014). Research methods in Sociolinguistics. AILA Review, 27, 5–29. https://doi.org/10.1075/aila.27.01her DOI: https://doi.org/10.1075/aila.27.01her
Interpeliatsiia posla d-ra Stepana Barana do Prem’ier-ministra. (1986). In M. Martyniuk (Ed.), Nadbuzhanshchyna: Sokalʹshchyna, Belzchyna, Radekhivshchyna, Kaminechchyna, Kholmshchyna i Pidliashshia: Istorychno-memuarnyĭ zbirnyk (Vol. 1, pp. 700–713). Ob’iednannia nadbuzhantsiv.
Karvatiuk-Pusʹko, V. (2014). “Ne ty budesh tse zhyto zbyraty”. In M. Ivanyk (Ed.), Krov ukraïnsʹka, krov polʹsʹka…: Trahediia Kholmshchyny ta Pidliashshia v rokakh 1938–1948 u spohadakh (pp. 218–249). Vydavnytstvo Lʹvivsʹkoï politekhniky.
Kołbuk, W. (1988). Przechodzenie unitów na obrządek łaciński w diecezji chełmskiej w XIX wieku. In R. Łużny (Ed.), Dzieło chrystianizacji Rusi Kijowskiej i jego konsekwencje w kulturze Europy (pp. 211–221). Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kolianchuk, O. (2014). Spomyny pro perezhyte. In IU. Makar, M. Hornyĭ, & V. Makar, Vid deportatsiï do deportatsiï: Suspilʹno-politychne zhyttia kholmsʹko-pidliasʹkykh ukraïntsiv (1915–1947): Doslidzhennia. Spohady. Dokumenty: U trʹokh tomakh (Vol. 2, p. 442). Bukrek.
Kopiï tserkovnykh metrychnykh zapysiv ta ukraïnomovnyĭ pereklad chastyny statti “Malyĭ Vasyliv u Kremli”. (2014). In IU. Makar, M. Hornyĭ, & V. Makar, Vid deportatsiï do deportatsiï: Suspilʹno-politychne zhyttia kholmsʹko-pidliasʹkykh ukraïntsiv (1915–1947): Doslidzhennia. Spohady. Dokumenty: U trʹokh tomakh (Vol. 2, pp. 787–793). Bukrek.
Korduba, M. (1917). Pivnichno-Zakhidna Ukraïna. Nakladom Soiuzu Vyzvolennia Ukraïny.
Korobowicz, A. (1966). Stanowisko prawne obrządku greckounickiego w Królestwie Polskim (1815–1875). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Kravchuk, M. (1976). Ukraïnsʹka presa Volyni, Kholmshchyny, Pidliashshia ta Polissia. Ukraïnsʹka knyha, 6(4), 81–85.
Kryp’iakevych, I. P. (1915). Kholmshchyna. Vydavnytstvo Soiuzu Vyzvolennia Ukraïny.
Kryzhanovskiĭ, E. M. (1911a). Kniazʹ V. A Cherkasskiĭ i kholmskie greko-uniaty. In E. M. Kryzhanovskiĭ, Russkoe Zabuzhʹe (Kholmshchina i Podliashʹe) (pp. 203–369). Tip. “Mirnyĭ trud”.
Kryzhanovskiĭ, E. M. (1911b). Pisʹma iz Podliasʹia. In E. M. Kryzhanovskiĭ, Russkoe Zabuzhʹe (Kholmshchina i Podliashʹe) (pp. 103–146). Tip. “Mirnyĭ trud”.
Kubiĭovych, V. (1975). Ukraïntsi v Heneralʹniĭ Huberniï, 1939–1941: Istoriia Ukraïnsʹkoho TSentralʹnoho Komitetu. Vydavnytstvo Mykoly Denysiuka.
Labov, W. (1994). Principles of linguistic change: Vol. 1. Internal factors. Blackwell.
Langer, N., & Havinga, A. (2015). Invisible languages in historical sociolinguistics: A conceptual outline, with examples from the German-Danish borderlands. In A. Havinga & N. Langer (Eds.), Invisible languages in the nineteenth century (pp. 1–35). Peter Lang. DOI: https://doi.org/10.3726/978-3-0353-0760-3
Lesiv, M. (1997). Ukraïnsʹki hovirky u Polʹshchi. Ukraïnsʹkyĭ arkhiv.
Lewandowski, J. (1996). Na pograniczu: Polityka władz państwowych wobec unitów Podlasia i Chełmszczyzny, 1772–1875. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Makar, IU. (2006). Kholmshchyna v roky nimetsʹkoï okupatsiï. In Ukraïna – Polʹshcha: Vazhki pytannia: Materialy XI Mizhnarodnoho seminaru istorykiv “Ukraïnsʹko-polʹsʹki vidnosyny pid chas Druhoï svitovoï viĭny”: Varshava, 26–28 kvitnia 2005 (Vol. 10, pp. 200–231). Tyrsa.
Makar, IU. (2013). Kholmshchyna. In V. A. Smoliĭ (Ed.), Entsyklopediia istoriï Ukraïny: Vol. 10: T–IA (p. 688). Naukova dumka.
Makar, IU., Hornyĭ, M., & Makar, V. (2014). Vid deportatsiï do deportatsiï: Suspilʹno-politychne zhyttia kholmsʹko-pidliasʹkykh ukraïntsiv (1915–1947): Doslidzhennia. Spohady. Dokumenty: U trʹokh tomakh (Vol. 2). Bukrek.
Makar, IU., Hornyĭ, M., & Makar, V. (2015). Vid deportatsiï do deportatsiï: Suspilʹno-politychne zhyttia kholmsʹko-pidliasʹkykh ukraïntsiv (1915–1947): Doslidzhennia. Spohady. Dokumenty: U trʹokh tomakh (Vol. 3). Bukrek.
Matsyuk, H. (2021). Multicultural aspects of names and naming in the Ukrainian Greek Catholic Church: The thematic group “The names of new saints”. In O. Felecan & A. Bugheșiu (Eds.), Names and naming: Multicultural aspects (pp. 57–72). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-73186-1_5 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-73186-1_5
Mytsyk, IU. A. (2005). Zamoĭsʹkyĭ sobor ukraïnsʹkoï hreko-katolytsʹkoï tserkvy 1720. In V. A. Smoliĭ (Ed.), Entsyklopediia istoriï Ukraïny: Vol. 3. E–Ĭ. Naukova dumka. http://www.history.org.ua/?termin=Zamoysky_sobor
Nevalainen, T. (2015). What are historical sociolinguistics? Journal of Historical Sociolinguistics, 1(2), 243–269. https://doi.org/10.1515/jhsl-2015-0014 DOI: https://doi.org/10.1515/jhsl-2015-0014
Rechʹ vo vremia pervogo Vseslavianskogo sʹʹezda, na prazdnike v Moskve, v Sokolʹnichʹeĭ Roshche, 21 maia 1867 goda. (1879). In Kniazʹ V. A. Cherkaskiĭ: Ego statʹi, ego rechi i vospominaniia o nem (pp. 283–289). Tip. P. A. Lebedeva.
Shevchuk, T. IE. (2008). Etnosotsialʹna sytuatsiia na Kholmshchyni ta Pidliashshi v pershiĭ chverti XX stolittia. Istorychnyĭ arkhiv: Naukovi studiï, 2008(1), 92–103.
Sobolevskiĭ, A. (1910). Kholmskaia Rusʹ v ėtnograficheskom otnoshenii. Tip. “Mirnyĭ trud”.
Vaĭnraĭkh, U. (1979). IAzykovyye kontakty (sostoianie i problemy issledovaniia). Vyshcha shkola.
Vlasovsʹkyĭ, I. (1977). Narys istoriï Ukraïnsʹkoï Pravoslavnoï tserkvy: Vol. 3. (XVIII–XX st.). Ukraïnsʹka Pravoslavna TSerkva v SShA.
Voĭtolovskiĭ, L. N. (1928). Po sledam voĭny: 1914 i 1915. Gosudarstvennoe izdatelʹstvo.
Zabolotna, I. (2010). Spohady Ivana Kryp’iakevycha (1904–1911). Ukraïnsʹkyĭ arkheohrafichnyĭ shchorichnyk, 2010(15), 476–486.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Halyna Matsyuk
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
