Problem wyboru języka komunikacji: realia ukraińskie
DOI:
https://doi.org/10.11649/cs.2649Słowa kluczowe:
code switching, Ukrainian–Russian bilingualism, mass survey, territorial features, language compensation, language adaptationAbstrakt
W artykule dokonano analizy zmiany sytuacyjnej zachowań językowych (przełączanie kodu językowego) przedstawicieli różnych regionów Ukrainy na materiale danych pochodzących z wiarygodnego pod względem statystycznym ankietowania dorosłych mieszkańców różnych regionów Ukrainy w 2017 roku. Potwierdzono zależność tej zmiany od sytuacji językowej w regionie. Wykazano pewne prawidłowości właściwe dla każdego z nich. We wszystkich regionach posługiwanie się językiem ukraińskim wykazuje podobną zależność od sytuacji komunikacyjnej, realizowane jest jednak w różnym stopniu: najczęściej język ukraiński jest używany w rozmowie z urzędnikami ukraińskojęzycznymi, w oświacie, najrzadziej – w sferze informacyjnej. Ustalono związek między stopniem rusyfikacji na określonym terenie a prawidłowościami wyboru języka komunikowania się w danej sytuacji. W artykule zaproponowano szersze wykorzystanie rezultatów masowego ankietowania do badań nad zachowaniem językowym przez pryzmat cech regionalnych, co pomoże w realizacji zrównoważonej polityki językowej państwa, dostosowującej taktykę odpowiednio do specyfiki regionów.
Bibliografia
Besters-Dilger, J. (Ed.). (2009). Language policy and language situation in Ukraine: Analysis and recommendations. Peter Lang.
Bikova, N. M. (2006). Typy movnoï povedinky v mulʹtylinhvalʹniĭ sytuatsiï [Unpublished doctoral dissertation]. Izmaïlʹsʹkyĭ derzhavnyĭ humanitarnyĭ universytet.
Bilokonenko, L. (2018). Peremykannia kodiv v umovakh stanovlennia profesiĭnoï linhvistychnoï kompetentsiï. Naukovyĭ visnyk Mizhnarodnoho humanitarnoho universytetu: Seriia. Filolohiia, 37(3), 30–33.
Bourdieu, P. (1997). Language and symbolic power (G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Polity Press.
Braha, I. I. (2012). Peremykannia kodiv: Osnovni napriamy sotsiolinhvistychnykh doslidzhenʹ. Uchenye zapiski Tavricheskogo natsionalʹnogo universiteta im. V. I. Vernadskogo: Seriia. Filologiia. Sotsialʹnye kommunikatsii, 25/64(1/1), 238–242.
Chaus, K. (2013). Deiaki osoblyvosti peremykannia kodu v movlenni ukraïnsʹkykh politykiv. In Vseukraïnsʹka naukova konferentsiia “Istorychni rehiony Ukraïny: mynule ta suchasnistʹ”. 28–29 lystopada 2013 r. (pp. 140–143). https://keui.files.wordpress.com/2013/12/45_chaus.pdf
Danylenko, A., & Naienko, H. (2019). Linguistic russification in Russian Ukraine: Languages, imperial models, and policies. Russian Linguistics, 43(1), 19–39. https://doi.org/10.1007/s11185-018-09207-1 DOI: https://doi.org/10.1007/s11185-018-09207-1
Del Gaudio, S. (2019). An outline of the language situation in Černihiv (Ukraine). Wiener Slawistischer Almanach, 83, 163–183.
Del Gaudio, S. (2020). Language situation in the district of Ripky (Černihiv). Russian Linguistics, 44(2), 177–201. https://doi.org/10.1007/s11185-020-09226-x DOI: https://doi.org/10.1007/s11185-020-09226-x
Gal, S. (1979). Language shift: Social determinants of linguistic change in bilingual Austria. Academic Press.
Gardner-Chloros, P. (2009). Code-switching. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511609787 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511609787
Gasimov, Z. (2012). Zum Phänomen der Russifizierungen: Einige Überlegungen. In Z. Gasimov (Ed.), Kampf um Wort und Schrift: Russifizierung in Osteuropa im 19–20. Jahrhundert (pp. 9–26). Vandenhoeck & Ruprecht. https://doi.org/10.13109/9783666101229.9 DOI: https://doi.org/10.13109/9783666101229.9
Gogolin, I. (2001). The linguistic marketplace. In R. Mesthrie (Ed.), Concise encyclopedia of sociolinguistics (pp. 612–613). Elsevier.
Hentschel, G., & Taranenko, O. (2015). Die Sprachenlandschaft der zentralen Ukraine: Ukrainisch, Russisch, Suržyk. Die Welt der Slaven, 60, 248–275.
Khilkhanova, Ė. V. (2012). Problema faktorov perekliucheniia kodov v zarubezhnoĭ i otechestvennoĭ lingvistike: Teoreticheskiĭ aspekt. Voprosy filologii, 2012(1), 83–91.
Labov, W. (1972). Sociolinguistic patterns. University of Pennsylvania Press.
Levchuk, P. (2019). Ukrainian, Polish and Russian trilingualism among Ukrainians of non-Polish origin living in Poland. Cognitive Studies | Études cognitives, 2019(19), Article 1988. https://doi.org/10.11649/cs.1988 DOI: https://doi.org/10.11649/cs.1988
Levchuk, P. (2020). Trójjęzyczność ukraińsko-rosyjsko-polska Ukraińców niepolskiego pochodzenia. Księgarnia Akademicka. https://doi.org/10.12797/9788381382854 DOI: https://doi.org/10.12797/9788381382854
Masenko, L. (2004). Movna povedinka osobystosti v sytuatsiï bilinhvizmu. Ï, 2004(35). http://www.ji.lviv.ua/n35texts/masenko-bilingv.htm
Masenko, L. (Ed.). (2005). Movna polityka v URSR: Istoriia linhvotsydu. In L. Masenko, V. Kubaĭchuk, & O. Demsʹka-Kulʹchytsʹka (Eds.), Ukraïnsʹka mova u XX storichchi: Istoriia linhvotsydu: Dokumenty i materialy (pp. 5–36). Vydavnychyĭ dim “Kyievo-Mohyliansʹka akademiia”.
Mesthrie, R. (Ed.). (2001). Concise encyclopedia of sociolinguistics. Elsevier.
Mikhalʹchenko, V. IU. (Ed.). (2016). IAzyk i obshchestvo: Ėntsiklopediia. Izdatelʹskiĭ tsentr “Azbukovnik”.
Milroy, L., & Gordon, M. (2003). Sociolinguistics: Method and interpretation. Blackwell. https://doi.org/10.1002/9780470758359 DOI: https://doi.org/10.1002/9780470758359
Müller, D., & Wingender, M. (Eds.). (2020). Discourse and practice of bilingualism: Contemporary Ukraine and Russia / Tatarstan. Harrassowitz Verlag. https://doi.org/10.2307/j.ctv1c9hm7h DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv1c9hm7h
Olszański, T. A. (2012). The language issue in Ukraine: An attempt at a new perspective. OSW Studies, 2012(40).
Parashchevin, M. (2019). Rezulʹtaty natsionalʹnykh shchorichnykh monitorynhovykh doslidzhenʹ 1992–2019. In Ukraïnsʹke suspilʹstvo: Monitorynh sotsialʹnykh zmin (Vol. 6 (20), pp. 413–512). Instytut sotsiolohiï NAN Ukraïny. https://i-soc.com.ua/assets/files/monitoring/mon2019.pdf
Renchka, I. IE. (2020). Movna povedinka ta movna stiïkistʹ ukraïntsiv v umovakh rosiĭsʹko-ukraïnsʹkoĭ viĭny (za romanom Tamary Horikha Zernia “Dotsia”). Ukraïnsʹka mova, 2020(3), 75–91. https://doi.org/10.15407/ukrmova2020.03.075 DOI: https://doi.org/10.15407/ukrmova2020.03.075
Sokolova, S. O. (2013). Osnovni typy movnoï povedinky kyian (za danymy anketuvannia). Ukraïnsʹka mova, 2013(2), 38–55.
Sokolova, S. O. (2020). Vplyv seredovyshcha na movnu povedinku bilinhva. In U poshukakh harmoniï movy: Do 80-littia vid dnia narodzhennia chlena-korespondenta Natsionalʹnoï akademiï nauk Ukraïny, doktora filolohichnykh nauk, profesora Niny Fedorivny Klymenko (pp. 356–366). Vydavnychyĭ dim Dmytra Buraho. https://r2u.org.ua/data/other/Klymenko_2020/Klymenko_2020.pdf
Sokolova, S. O., & Zalizniak, H. M. (2018). Osoblyvosti suchasnoï movnoï sytuatsiï Ukraïny u dzerkali sotsiolohiï ta sotsiolinhvistyky. Ukraïnsʹka mova, 2018(2), 3–19. https://doi.org/10.15407/ukrmova2018.02 DOI: https://doi.org/10.15407/ukrmova2018.02.003
Tkachenko, O. B. (1990). Problema movnoï stiĭkosti ta ïï dzherel. Movoznavstvo, 1990(4), 3–10.
Tkachenko, O. B. (2014). Ukraïnsʹka mova: Sʹohodennia ĭ istorychna perspektyva. Naukova dumka.
Trudgill, P. (1974). The social differentiation of English in Norwich. Cambridge University Press.
Vigouroux, C. B. (2001). Symbolic power and language. In R. Mesthrie (Ed.), Concise encyclopedia of sociolinguistics (pp. 610–612). Elsevier.
Zakon Ukraïny “Pro zabezpechennia funktsionuvannia ukraïnsʹkoĭ movy iak derzhavnoï” (Vidomosti Verkhovnoï Rady (VVR), 2019, № 21, st. 81). (2019). https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2704-19#Text
Zalizniak, H. (2020). Language situation change in Ukraine as a result of the revolutionary events of 2013–2014 (Findings from a mass survey). In D. Müller & M. Wingender (Eds.), Discourse and practice of bilingualism: Contemporary Ukraine and Russia / Tatarstan (pp. 71–87). Harrassowitz Verlag. https://doi.org/10.2307/j.ctv1c9hm7h.9 DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv1c9hm7h.9
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Svitlana Sokolova
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
