The Functional-Cognitive Category of Femininity in Modern Ukrainian

Nataliia Kostusiak; Maryna Navalna; Oleksandr Mezhov

doi:10.11649/cs.2310

Autor

Nataliia Kostusiak Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки [Lesya Ukrainka Eastern European National University], Lutsk , Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки [Lesya Ukrainka Eastern European National University], Łuck https://orcid.org/0000-0002-9795-6038 (unauthenticated)
Maryna Navalna Університет Григорія Сковороди в Переяславі [Pereiaslav-Khmelnytskyi Hryhorii Skovoroda State Pedagogical University], Pereiaslav , Університет Григорія Сковороди в Переяславі [Pereiaslav-Khmelnytskyi Hryhorii Skovoroda State Pedagogical University], Perejasław https://orcid.org/0000-0002-5064-3122 (unauthenticated)
Oleksandr Mezhov Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки [Lesya Ukrainka Eastern European National University], Lutsk , Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки [Lesya Ukrainka Eastern European National University], Łuck https://orcid.org/0000-0002-5299-417X (unauthenticated)

DOI:

https://doi.org/10.11649/cs.2310

Słowa kluczowe:

feminitives, Ukrainian language, functional-cognitive category of femininity, grammeme of feminitive subjectivity, grammeme of feminitive objectivity, grammeme of feminitive addressant

Abstrakt

W artykule opisano najnowsze rzeczowniki rodzaju żeńskiego zawodów, tytułów zawodowych i innych czynności. Rzeczowniki te stanowiąc część systemu leksykalno-semantycznego języka ukraińskiego, świadczą o dynamice rozwoju języka ukraińskiego. Te neopodchodne formacje są często wykorzystywane we współczesnych ukraińskich tekstach medialnych, co przyczynia się do modernizacji i liberalizacji tekstu oraz wytworzenia równowagi płciowo-językowej. Na potrzebę włączenia cechy kobiecości do języka wskazuje ich kodyfikacja uwzględniona w nowej „ortografii ukraińskiej”. Wcześniejsze edycje tę kwestię pomijały. Te argumenty oraz skupienie się na idei interpretacji dwukierunkowej (semantyka jako dominująca i formalna, uzupełniająca pierwszą), w tym w kontekście antropocentryzmu i aktywnej komunikacji, stanowią podstawę rozwoju funkcjonalno-poznawczej kategorii kobiecości. Badania nad derywatologią i składnią semantyczną umożliwiają uznanie tych rzeczowników za elementy o pewnych cechach semantyczno-składniowych, reprezentujących głęboki i kompleksowy aspekt badań. Specyficzne cechy nazw żeńskich w języku ukraińskim są identyfikowane w szczegółowym badaniu sposobów wyrażania kobiecości, z uwzględnieniem takich elementów, jak przyrostki czy budowa imion żeńskich oraz ich skodyfikowane użycie. Ten zestaw cech posłużył za podstawę do interpretacji kategorii kobiecości jako abstrakcyjnej koncepcji, która ogólnie oznaczając jednostki ze znaczeniem płci żeńskiej, łączy w sobie trzy obszary o węższym kategorycznym znaczeniu: feminitywa podmiotowe, feminitywa obiektywne i feminitywa adresowe, tworzące określoną hierarchię oraz paradygmat semantyczno-poznawczy.

Bibliografia

Arkhanhelʹsʹka, A. M. (2013a). Do problemy slovotvirnoï feminizatsiï v ukraïnsʹkiĭ movi novitnʹoï doby: Tradytsiia i suchasnistʹ. Movoznavstvo, 2013(6), 27–40.

Arkhanhelʹsʹka, A. M. (2013b). Neofeminatyvy v novitniĭ ukraïnsʹkiĭ movi: Leksykohrafichnyĭ i transliatolohichnyĭ aspekt. Aktualʹni pytannia suchasnoï filolohiï: Movoznavchi studiï: Zbirnyk naukovykh pratsʹ, 21(3), 59–64.

Arkhanhelʹsʹka, A. M. (2014a). Do problemy slovotvirnoï feminizatsiï v ukraïnsʹkiĭ movi novitnʹoï doby: Tradytsiia i suchasnistʹ. Movoznavstvo, 2014(1), 58–70.

Arkhanhelʹsʹka, A. M. (2014b). Femininni innovatsiï v novitnʹomu ukraïnsʹkomu nazovnytstvi. Movoznavstvo, 2014(3), 34–50.

Bilaniuk, L. (2003). Gender, language attitudes and language status in Ukraine. Language in Society, 32(1), 47–78. https://doi.org/10.1017/S0047404503321037 DOI: https://doi.org/10.1017/S0047404503321037

Błaszkowska, H. (2016). Weibliche Personenbezeichnungen im Deutschen und Polnischen aus der Sicht der feministischen Sprachkritik. Wydział Neofilologii UAM w Poznaniu. https://doi.org/10.14746/9788394601737 DOI: https://doi.org/10.14746/9788394601737

Brus, M. P. (2019). Feminityvy v ukraïnsʹkiĭ movi: Heneza, evoliutsiia, funktsionuvannia: Monohrafiia (Pt. 1). Derzhavnyĭ vyshchyĭ navchalʹnyĭ zaklad “Prykarpatsʹkyĭ natsionalʹnyĭ universytet imeni Vasylia Stefanyka”.

Cameron, D. (1992). Feminism and linguistic theory. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-1-349-22334-3 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-22334-3

Fedurko, M. I. (2010). Slovotvirna morfonolohiia ukraïnsʹkykh feminatyviv u linhvokulʹturolohichnomu aspekti. In I. A. Karpilovsʹka & N. F. Klymenko (Eds.), Vidobrazhennia istoriï ta kulʹtury narodu v slovotvorenni: Dopovidi XII Mizhnarodnoï naukovoï konferentsiï Komisiï zi slov’iansʹkoho slovotvorennia pry Mizhnarodnomu komiteti slavistiv (pp. 433–442). Vydavnychyĭ dim Dmytra Buraho.

Guzaerova, R., Sabolová, D., & Kosova, V. (2018). Russian feminine nouns with suffix -k(a) in the modern mediaspace. Revista San Gregorio, 2018(25), 37–42.

Karwatowska, M., & Szpyra-Kozłowska, J. (2010). Lingwistyka płci: Ona i on w języku polskim. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kostusiak, N. M. (2013). Morfolohichni ta semantychni vidminky suchasnoï ukraïnsʹkoï literaturnoï movy. Ukraïnsʹka mova: Nauk.-teoret. zhurn. Instytutu ukraïnsʹkoï movy NAN Ukraïny, 2013(4(48)), 45–57.

Kubiszyn-Mędrala, Z. (2007). Żeńskie nazwy tytułów i zawodów w słownikach współczesnego języka polskiego. LingVaria, 2(1), 31–40.

Litosseliti, L., & Sunderland, J. (2002). Gender identity and discourse analysis. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/dapsac.2 DOI: https://doi.org/10.1075/dapsac.2

Mezhov, O. H. (2012). Typolohiia minimalʹnykh semantyko-syntaksychnykh odynytsʹ. Volynsʹkyĭ natsionalʹnyĭ universytet imeni Lesi Ukraïnky.

Mills, M. H. (1999). Slavic gender linguistics. John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/pbns.61 DOI: https://doi.org/10.1075/pbns.61

Navalʹna, M. I. (2011). Dynamika leksykonu ukraïnsʹkoï periodyky pochatku XXI st. Vydavnychyĭ dim Dmytra Buraho.

Poda, O. I. (2008). Feminityvy i maskulinityvy iak henderni markery zhurnalʹnykh zaholovkiv u konteksti hendernoï polityky zakhidnoukraïnsʹkykh chasopysiv dlia zhinok. Derzhava ta rehiony: Humanitarni nauky: Naukovo-vyrobnychyĭ zhurnal, 2008(3), 120–126.

Redko, Y. (2016). Feminitives in the Ukrainian argot: Attempt of complex analysis. Argotica, 5, 155–170.

Sosnowski, W. P., & Satoła-Staśkowiak, J. (2019). A contrastive analysis of feminitives in Bulgarian, Polish and Russian. Cognitive Studies / Études cognitives, 2019(19), Article 1922. https://doi.org/10.11649/cs.1922 DOI: https://doi.org/10.11649/cs.1922

Ukraïnsʹkyĭ pravopys. (2019). Ministerstvo osvity i nauky Ukraïny. https://mon.gov.ua

Vykhovanetsʹ, I. R. (1988). Chastyny movy v semantyko-hramatychnomu aspekti. Naukova dumka.

Weatherall, A. (2003). Gender, language and discourse. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203988817 DOI: https://doi.org/10.4324/9780203988817

Zahnitko, A. P. (1987). Koreliatyvnistʹ imennykiv-nazv osib cholovichoho i zhinochoho rodu. Ukraïnsʹke movoznavstvo: Zbirnyk stateĭ, 14, 67–74.