Sąsiedztwo miasta i prowincji w Dalmacji w świetle wybranych przykładów francuskiej literatury podróżniczej z czasów nowożytnych
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.2015.005Słowa kluczowe:
Dalmatia, enlightenment, travelogue, Morlachs, Balkans, city, provinceAbstrakt
Dalmacja stanowiła w epoce nowożytnej niezwykle zróżnicowany kulturowo obszar, w którym miasta takie, jak Zadar czy Split, stanowiły przede wszystkim ośrodki kultury włoskiej, podczas gdy prowincja przynależała do świata słowiańskiego. Położenie na szlaku do Turcji sprawiało, że do miast trafiali podróżnicy tacy, jak Jacob Spon (1675), czy Louis-François Cassas (1782), którzy opisywali ich zabytki (w tym te z czasów Cesarstwa Rzymskiego), a także obyczaje ich mieszkańców. Bardzo często zwracali uwagę na kulturowy i etniczny kontrast miasta z prowincją, większy niż w przypadku zachodnioeuropejskich centrów i ich okolic – bo dotyczący również kwestii etnicznych.
Francuskie spojrzenie na kwestię sąsiedztwa miasta i prowincji na obszarze Dalmacji jest o tyle istotne, że charakteryzuje się dystansem, który rzadziej spotykamy w źródłach weneckich. W owych opisach już na wstępnym etapie badań można wydzielić dwie perspektywy – pierwsza dotyczy spotkania wyrafinowanej kultury włoskiej (utożsamianej z miastem) i prowincji, utożsamianej najczęściej z mało znanym na Zachodzie światem słowiańskim. Druga perspektywa, która pojawiła się w drugiej połowie XVIII wieku, rozpatrywała te relacje w szerszym kontekście sąsiedztwa cywilizacji i zacofania, które łączyło wspominaną refleksję dotyczącą stosunków włosko-słowiańskich z historyczną refleksją nad sąsiedztwem rzymskiej cywilizacji (której wiele świadectw zachowało się miastach dalmatyńskich) z barbarzyństwem – które doprowadziło do jej kresu. Szersza perspektywa chronologiczna umożliwi uchwycenie zmiany, jaka zaszła w we francuskim spojrzeniu na Dalmację, a której katalizatorem były nie tylko coraz większe zainteresowanie tym regionem (mające swoje apogeum w krótkim okresie napoleońskich rządów w Dalmacji w okresie istnienia Prowincji Iliryjskich), lecz również oświeceniowa refleksja dotycząca cywilizacji i prymitywizmu.
Bibliografia
Alembert, J. d’, & Diderot, D. (Eds.). (1874). Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers par une société des gens de lettres: Tome vingt-deuxieme (Vol. 22). Berne: Société Typographique [First publication 1780].
Bellin, J. N. (1771). Description géographique du golfe de Venise et de la Morée: Avec des remarques pour la navigation, & des cartes & plans des côtes, villes, ports & mouillages. Paris: Didot.
Brunet, J-C. (1864). Manuel du libraire et de l'amateur de livres. Paris: Didot.
Cassas, L. F., & Lavallée, J. (1802). Voyage pittoresque et historique de l’Istrie et de la Dalmatie. Paris: Didot.
Caillet, J-P. (2011). La publication du « Voyage pittoresque et historique de l'Istrie et de la. Dalmatie » de L.-F. Cassas et J. Lavallée dans le contexte de la politique napoléonienne en Illyrie. Kačić, 41-43, 919–927.
Chamfort, S. (Ed.). (1771). Le grand vocabulaire français: Tome dux-huitième (Vol. 18). Paris: Guyot.
Chateaubriand, F-R. (1826), Œuvres complètes de M. le vicomte de Chateaubriand: Tome VIII (Vol. 8). Paris.
Echard, L. (Ed.). (1806). Dictionnaire géographique-portatif. Paris: Delelain fils.
Grabski, A. (2006). Dzieje historiografii. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Gullino, G. (2007). Different' peoples of the East Adriatic: The point of view of the Venetian patricians (18th century). In E. Ivetić & D. Roksandić (Eds.), Tolerance and intolerance in Triplex Continuum: Approaching the «other» on the borderlands Eastern Adriatic and beyond 1500-1800 (pp. 153–161). Padova: Cleup.
Iorga, N. (1928). Les voyageurs français dans l’Orient européen. Paris: Sorbonne.
Mayhew, T. (2008). Dalmatia between Ottoman and Venetian rule: Contado Di Zara, 1645-1718. Roma: Viella.
La Croix, L-A. N. de (Ed.). (1786). Géographie moderne (vol. 2). Paris: Delalain.
McCallam, D. (2011). (Ac)claiming Illyria: Eighteenth-century Istria and Dalmatia in Fortis, Cassas, and Lavallée. Central Europe, 9(2), 125–141. http://doi.org/10.1179/147909611X13164249562937 DOI: https://doi.org/10.1179/147909611X13164249562937
Rapacka, J. (1997). Leksykon tradycji chorwackich. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Sajkowski, W. (2011). Morlacy w zachodnioeuropejskiej literaturze encyklopedycznej XVIII i XIX wieku: Recepcja dzieła Alberto Fortisa Viaggio in Dalmazia. In J. Paszkiewicz & Z. Pentek (Eds.), Stereotypy bałkańskie: Księga jubileuszowa profesor Ilony Czamańskiej (pp. 131–143). Poznań: Instytut Historii.
Samić, M. (1960). Les voyageurs français en Bosnie à la fin du XVIIIe siècle et au début du XIXe et le pays tel qu'ils l'ont vu. Paris: Didier.
Spon, J. (1724). Voyage d’Italie de Dalmatie de Grece et du Levant: Tome premier (Vol. 1). La Haye: Rutgert Albertis.
Voltaire. (1784). Essai sur les mœurs et l’esprit de nations et les principaux faits de l’histoire depuis Charlemagne jusqu’au Louis XIII. Berne: Imprimerie de la Société littéraire–typographique.
Wheler, G. (1682). A journey into Greece, by George Wheler Esq; in company of Dr. Spon of Lyon. London: Papillon.
Wolff, L. (2003). Venice and the Slavs of Dalmatia: The drama of the Adriatic Empire in the Venetian Enlightenment. Stanford: Stanford University Press.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2015 Wojciech Sajkowski
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
