Nr 13 (2024): Kulturoznawcze studia cyfrowe w Europie Środkowej

Trzynasty numer "Colloquia Humanistica" zawiera przygotowany przez Roberta Kulmińskiego i Ondřeja Daniela blok tematyczny zatytułowany Mapowanie i propagowanie kulturoznawczych studiów cyfrowych w Europie Środkowej w Grupie Wyszehradzkiej (kierowany przez NGO Centrum Studiów nad Kulturą Popularną). Blok tematyczny otwiera artykuł czwórki autorów: Silvie Cinkovej, Barbory Hladki, Jiříego Mírovskiego i Sylvie Archaimbault (Historia danych w korespondencji André Mazona), w którym został zaprezentowany proces pracy nad wielojęzycznym zbiorem korespondencji francuskiego slawisty André Mazona. Autorzy opisują cztery fazy cyklu życia danych – gromadzenie, analizę, anotację, licencjonowanie i udostępnianie. Robert Kulmiński (Co humaniści cyfrowi mówią nam o humanistyce cyfrowej? Dyskurs humanistyki cyfrowej w polskich cyfrowych projektach kulturoznawczych) proponuje metarefleksję na temat roli i miejsca, w jakim humanistyka cyfrowa sytuuje samą siebie we współczesnym systemie nauki. Richard Změlík w swoich dwu artykułach (Computational Literary Studies w kontekście współczesnych czeskich studiów literaturoznawczych – zwłaszcza koncepcji korpusu czeskiej prozy oraz Modele literacko-kartograficzne w korpusie czeskiej prozy) poświęconych prozie czeskiej prezentuje m.in. modele fikcyjnej topografii Pragi w twórczości wybranych pisarzy czeskich i uzmysławia nam, w jaki sposób można je wykorzystać w interpretacji. Vojtěch Kessler i Jan Bouška (Cyfrowa historia codzienności. Baza danych historii dnia codziennego) z kolei przedstawiają międzynarodowy projekt badawczy z zakresu humanistyki cyfrowej, którego głównym wykonawcą jest Instytut Historyczny Akademii Nauk Republiki Czeskiej. Podstawowym celem projektu jest stworzenie cyfrowego zbioru źródeł, ego-dokumentów z historii życia codziennego. Simon Ganahl (Mapowanie austrofaszyzmu i nie tylko: raport o cyfrowym projekcie badawczym Campus Medius) prezentuje wykorzystanie humanistyki cyfrowej do opisu – „mapowania” – zdarzeń historycznych. Autor prezentuje również plany budowy platformy cyfrowej, na której doświadczenia medialne mogłyby być wizualizowane i opisywane z wielu perspektyw. Lwów /Lviv stał się bohaterem dwóch różnych artykułów. Bohdan Shumylovych i Taras Nazaruk („Interaktywny Lwów” i badanie przestrzeni artystycznych na mapie cyfrowej) opowiadają historię Lwowa z lat osiemdziesiątych XX wieku poprzez analizę praktyk artystycznych, głównie artystów alternatywnych, w kontekście przestrzeni miejskiej. Autorzy łączą narzędzia cyfrowe z podejściem akademickim i starają się odpowiedzieć na pytanie: w jaki sposób przestrzeń miejska wpłynęła na kształtowanie się sztuki współczesnej we Lwowie? Z kolei Orysia Vira (Poza współrzędnymi: badanie praktyk nadawania nazw ulic we współczesnej Ukrainie), pisząc o zmieniających się w ciągu burzliwych dziejów Lwowa nazwach ulic, korzysta z interaktywnej mapy internetowej, która umożliwia wykorzystanie danych w ciągu długiego okresu historycznego od wieku XVI po XVIII, kiedy miasto było częścią różnych organizmów państwowych. Jednocześnie autorka pisząc o procesach dekomunizacyjnych i dekolonizacyjnych, zauważa, że proces przeciwstawny – rewitalizacja historycznych lokalnych nazw ulic prowokuje do zastosowania podejścia holistycznego, które łącząc realia współczesne z dziedzictwem historycznym miasta, sprzyja zachowaniu jego dynamicznej tożsamości kulturowej.

W dziale „Dyskusje, Prezentacje, Recenzje książek” publikujemy dwie recenzje. Przygotowane przez Francesko Trupię omówienie monografii Emila Hiltona Saggau Nationalisation of the Sacred: Orthodox Historiography, Memory, and Politics in Montenegro, właśnie opublikowanej przez wydawnictwo Peter Lang w Nowym Yorku, wprowadza nas w świat czarnogórskiej historii najnowszej. Trupia chwali książkę Saggau za uwzględnienie szerokiego  kontekstu walki o autokefalię na Bałkanach i w Europie Wschodniej, co stanowi dobrą paralelę dla skomplikowanych stosunków między prawosławnymi cerkwiami Czarnogóry i Serbii. Przygotowane przez Miroslava Vašíka omówienie pracy zbiorowej autorów czeskich pod redakcją socjologa Radima Hladíka Digitální obrat v českých humanitních a sociálních vědách otwiera przed czytelnikiem potencjał humanistyki cyfrowej i opisuje wpływ, jaki wywarła cyfrowa rewolucja na nauki humanistyczne i społeczne.

Koncepcja i redakcja naukowa tomu: Robert Kulmiński i Ondřej Daniel

Lista recenzentek i recenzentów numeru

Oryginalny spis treści
(tytuły artykułów w wersji oryginalnej, niezależnej od interfejsu użytkownika)

• Jolanta Sujecka; Introductory Comments
• Blok tematyczny
  • Robert Kulmiński, Ondřej Daniel; Digital Studies of Culture in Central Europe: Introduction to the Thematic Section
  • Silvie Cinková, Barbora Hladká, Jiří Mírovský, Sylvie Archaimbault; Data Storytelling Around André Mazon’s Correspondence
  • Robert Kulmiński; What Do Digital Humanists Tell Us about Digital Humanities? The Digital Humanities Discourse in Polish Cultural Studies Projects
  • Richard Změlík; Computational Literary Studies in the Context of Contemporary Czech Literary Studies – Especially the Concept of the Corpus of Czech Novels
  • Vojtěch Kessler, Jan Bouška; Digitalized Everyday Past: History of Everyday Life Database
  • Simon Ganahl; “Mapping Austrofascism” and Beyond : Report on the Digital Research Lab Campus Medius
  • Bohdan Shumylovych, Taras Nazaruk; “Lviv Interactive” and Exploring Artists’ Spaces on a Digital Map
  • Orysia Vira; Beyond Coordinates: Exploring Street Naming Practices in Contemporary Ukraine
  • Richard Změlík; Literary-Cartographic Models in the Corpus of Czech Prose
• Dyskusje. Prezentacje. Recenzje książek
  • Francesco Trupia; Why Religion Matters: Montenegro’s Sacred Nationhood in a Time of Contestation
  • Miroslav Vašík; Digital Humanities in Czechia