Postrzeganie Żydów w Koranie. Krytyczna analiza tafsiru „al-Azhar” autorstwa Hamki
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.3410Słowa kluczowe:
Żydzi w Koranie, antysemityzm, antyżydowskość, społeczność żydowska w Indonezji, Tafsir al-Azhar, Hamka, islamski absolutyzmAbstrakt
Antyżydowskie sentymenty pozostają globalnym i złożonym zagadnieniem, które często wiąże się z interpretacjami religijnymi. W Indonezji, chociaż społeczność żydowska jest bardzo nieliczna, jej obecność zaczyna być zauważalna. Wciąż jednak napotyka na liczne ograniczenia wynikające z braku oficjalnego uznania przez państwo oraz dominacji narracji muzułmańskiej. Koran zawiera szereg wersetów odnoszących się do Żydów, z których część bywa interpretowana jako wzmocnienie negatywnych stereotypów. Niniejszy artykuł dokonuje krytycznej analizy Tafsiru al-Azhar autorstwa Hamki, stosując podejście tekstualno-analityczne w celu zbadania jego interpretacji tychże wersetów. Hamka przedstawia Żydów jako grupę, która w ujęciu historycznym działała nieuczciwie i była wroga wobec islamu, jednocześnie jednak podkreślając, że muzułmanie nie powinni uogólniać tych cech na całą społeczność żydowską. Co interesujące, jego interpretacja zawiera również elementy narracji spiskowej charakterystycznej dla ideologii syjonistycznej, sugerując dominację Żydów w systemach finansowych i politycznych na świecie. Tafsir Hamki, choć osadzony w kontekście społeczno-politycznych realiów jego czasów, rodzi pytania krytyczne na temat granic ekskluzywizmu muzułmańskiego, stronniczości egzegezy oraz potencjalnych uprzedzeń obecnych w interpretacjach religijnych.
Bibliografia
Abidin, Z. (2015). Eksistensi Pemeluk Agama Yahudi di Manado. Harmoni: Jurnal Multikultural & Multireligius, 14(3), 99–113. https://jurnalharmoni.kemenag.go.id/index.php/harmoni/article/view/102/86
Alfiyah, A. (2016). Metode Penafsiran Buya Hamka Dalam Tafsir Al-Azhar. Jurnal Ilmiah Ilmu Ushuluddin, 15(1), 25–35. https://doi.org/10.18592/jiiu.v15i1.1063
Ali, M. (2023). Religious pluralism and freedom in Islam. In M. J. H. Bhuiyan & C. M. Zoethout (Eds.), Freedom of religion and religious pluralism (pp. 36–56). Brill | Nijhoff. https://doi.org/10.1163/9789004504967_004
Amir, S. bin, Hilmi, A. B. A., Abdullah, M. bin, & Norasid, M. A. (2024). The dynamism of the social literary and hermeneutical streams in Qur’anic classical and modern exegesis studies. Al-Bayan: Journal of Qur’an and Hadith Studies, 22(2), 190–215. https://doi.org/10.1163/22321969-20240150
Amrullah, A. M. A. K. (1982). Tafsir Al-Azhar (Vols. 1–9). Pustaka Nasional.
Aziz, T., Abidin, A. Z., & Nafiah, M. (2020). Tafsir Nusantara dan Isu-isu Global: Studi Kasus Relevansi Pemikiran Hamka tentang Keadilan Sosial, Kesetaraan
Gender dan Pluralisme. Refleksi, 19(2), 217–236. https://doi.org/10.15408/ref.v19i2.16791
Balogh, M. (2013). Hungarians and Jews: An important monograph with deficit. Colloquia Humanistica, 2013(2), 297–303. https://doi.org/10.11649/ch.2013.014
Daneshgar, M., Riddell, P. G., & Rippin, A. (Eds.). (2016). The Qur’an in the Malay-Indonesian world: Context and interpretation. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315646350
Dolińska-Rydzek, M. (2022). Antichrist and his plot against Russia: Conspiracy theories and eschatology. Colloquia Humanistica, 2022(11), Article 2745. https://doi.org/10.11649/ch.2745
Dragouni, O. (2015). The category of neighbourhood in Islamic Modernism of Yugoslavia: The Fetve of Husein Đozo. Colloquia Humanistica, 2015(4), 61–82. https://doi.org/10.11649/ch.2015.004
Epafras, L. C. (2013). Realitas Sejarah dan Dinamika Identitas Yahudi Nusantara. Religió, 3(2), 31–66. https://jurnalfuf.uinsa.ac.id/index.php/religio/article/view/351
Fitri, R. N. (2020). Hamka Sebagai Sejarawan: Kajian Metodologi Sejarah terhadap Karya Hamka. Jurnal Fuaduna: Jurnal Kajian Keagamaan dan Kemasyarakatan, 4(1), 42–53. https://doi.org/10.30983/fuaduna.v4i1.2854
Gusmian, I. (2013). Khazanah Tafsir Indonesia; dari Hermeneutika hingga Ideologi. LKiS Pelangi Aksara.
Hadler, J. (2004). Translations of antisemitism: Jews, the Chinese, and violence in colonial and post-colonial Indonesia. Indonesia and the Malay World, 32(94), 291–313. https://doi.org/10.1080/13639810500031012
Hamdi, A. Z. (2021). Constructing Indonesian religious pluralism: The role of Nahdlatul Ulama in countering violent religious extremism. Journal of Indonesian Islam, 15(2), 433–464. https://doi.org/10.15642/JIIS.2021.15.2.433-464
Hidayat, U. T. (2020). Tafsir Al-azhar: Menyelami Kedalaman Tasawuf Hamka. Buletin Al-Turas, 21(1), 49–76. https://doi.org/10.15408/bat.v21i1.3826
Kamsma, T. (2010). Echoes of Jewish identity in an evangelical Christian sect in Minahasa, Indonesia. Indonesia and the Malay World, 38(112), 387–402. https://doi.org/10.1080/13639811.2010.513850
Mahmudin, A. S. (2019). Pendidikan Islam dan Kesadaran Pluralisme. Journal TA’LIMUNA, 7(1), 24–44. https://web.archive.org/web/20240604112223/https://e-journal.staima-alhikam.ac.id/index.php/talimuna/article/view/146
Muhammad, M. (2022). Yahudi di Indonesia: Analisis Interpretasi Nawawi al-Bantani dalam Kitab Marāḥ Labīd. AL QUDS: Jurnal Studi Alquran dan Hadis, 6(2), 887–904. https://doi.org/10.29240/alquds.v6i2.4298
Muhammad, M. (2024). Hamka’s thought in Tafsir Al-Azhar: Between acculturation and rejection of local culture. Journal of Social Innovation and Knowledge, 1(2), 226–246. https://doi.org/10.1163/29502683-bja00012
Muhammad, M., Mahmudi, Z., Hamdan, A., S Alahmadi, F. M., & Rusdi, M. (2024). Jewish antagonism as portrayed by Hamka in the book of Tafsir Al-Azhar. Jurnal Ilmiah Islam Futura, 24(2), 513–532. https://doi.org/10.22373/jiif.v24i2.19900
Munawan, M. (2018). Critical Discourse Analysis dalam Kajian Tafsir Alquran: Studi Tafsir Al-Azhar Karya Hamka. TAJDID, 25(2), 155–170. https://doi.org/10.36667/tajdid.v25i2.303
Nasir, R. (2003). Memahami al-Qur’an: Perspektif Baru Metodologi Tafsir Muqarin. Indra Media.
Pramono, S. (2015). Pandangan HAMKA Tentang Konsep Jihad Dalam Tafsir Al-Azhar. Dialogia: Jurnal Studi Islam dan Sosial, 13(2), 110–121. https://doi.org/10.21154/dialogia.v13i2.291
Rauf, A. (2019). Interpretasi Hamka Tentang Ummatan Wasaṭan Dalam Tafsir Al-Azhar. Qof, 3(2), 161–177. https://doi.org/10.30762/qof.v3i2.1387
Rosowulan, T. (2015). Aspek-Aspek Humanis Pemikiran Keagamaan Hamka. Hikmatuna: Journal for Integrative Islamic Studies, 1(2), 1–30. Retrieved July 31, 2025, from https://download.garuda.kemdikbud.go.id/article.php?article=964933&val=14842&title=Aspek-Aspek
Sachedina, A. (2010). Advancing religious pluralism in Islam. Religion Compass, 4(4), 221–233. https://doi.org/10.1111/j.1749-8171.2010.00207.x
Şahin, Ö. K. (2019). (Fr-)enemies: Antisemitism and anti-Islamism in Christian Zionism. Cumhuriyet Ilahiyat Dergisi, 23(3), 1315–1330. https://doi.org/10.18505/cuid.591223
Sharot, S. (1980). Hasidism and the routinization of charisma. Journal for the Scientific Study of Religion, 19(4), 325–336. https://doi.org/10.2307/1386127
Smith, B. G. (2007). Attitudes towards religious pluralism: Measurements and consequences. Social Compass, 54(2), 333–353. https://doi.org/10.1177/0037768607077055
Usman, A. H., & Abidin, S. Z. (2024). Rethinking racism: Toward Hamka’s (1908–1981) perspectives in Tafsir al-Azhar. Afkar: Jurnal Akidah dan Pemikiran Islam, 26(2), 31–68. https://ejournal.um.edu.my/index.php/afkar/article/view/35211/17792
Yusuf, I. (2010). Islamic theology of religious pluralism: Qur’an’s attitude towards other religions. Prajñā Vihāra: Journal of Philosophy and Religion, 11(1), 1–20.
Yusuf, M. (1995). Hamka’s method of interpreting the legal verses of the Qur’ān: A study of his Tafsir al-Azhar [Master’s thesis, McGill University]. https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/v118rg53v
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Muhammad Muhammad
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
