„La ermoza istorya de Robinzon o la mizerya”: sefardyjska wersja „Robinsona Crusoe”
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.2020.014Słowa kluczowe:
literatura sefardyjska, judeo-hiszpański, ladino, Taragan, adaptacja, Robinson CrusoeAbstrakt
Haskala, zwana także Żydowskim Oświeceniem, to ruch intelektualny, którego celem było odrodzenie kulturowe i społeczne Żydów z EuropyWschodniej oraz ich integracja ze środowiskiem lokalnym. W drugiej połowie XIX wieku Haskala objęła także społeczność Żydów sefardyjskich zamieszkujących tereny należące do Imperium Osmańskiego, w wyniku czego powstała współczesna, świecka literatura sefardyjska reprezentowana głównie przez prozę, sztuki teatralne oraz prasę. Warto dodać, że współczesna literatura sefardyjska oparta jest przede wszystkim na przekładach lub adaptacjach powieści uważanych za klasykę literatury europejskiej, takich jak Romeo i Julia Williama Szekspira, Robinson Crusoe Daniela Defoe czy Podróże Guliwera Jonathana Swifta.
W trakcie prowadzonych przeze mnie badań natrafiłam na cztery różne judeo-hiszpańskie wersje Robinsona Crusoe, które zapisane zostały alfabetem hebrajskim, tzw. pismem Rasziego. Dwie z nich ukazały się w prasie sefardyjskiej, jako powieść w odcinkach, pierwsza w Salonikach w 1881 r., a druga w Konstantynopolu w 1900 r. Pozostałe dwie, autorstwa Ben Tsiyona Taragana, zostały wydane w całości, pierwsza w Jerozolimie w 1897 r., druga zaś w Konstantynopolu w 1924 r. Celem tego artykułu jest prezentacja oraz krótka analiza sefardyjskich adaptacji Robinsona Crusoe autorstwa B. T. Taragana.
Bibliografia
Benveniste, R. Y. (1881). El asolado en la izla. In R. Y. Benveniste, Berakha hameshuleshet o las tres luzes (pp. 40–88). Ets he-hayim.
Borovaya, O. (2003). The serialized novel as rewriting: The case of Ladino belles lettres. Jewish Social Studies History Culture and Society, 10(1), 30–68. https://doi.org/10.1353/jss.2003.0027 DOI: https://doi.org/10.2979/JSS.2003.10.1.30
Borovaya, O. (2012). Modern Ladino culture: Press, belles lettres, and theater in the late Ottoman Empire. Indiana University Press.
Bunis, D. M. (1993). A lexicon of the Hebrew and Aramaic elements in modern Judezmo. The Hebrew University Magnes Press.
Bunis, D. M. (2011). Judezmo: The Jewish language of the Ottoman Sephardim. European Judaism, 44(1), 22–35. DOI: https://doi.org/10.3167/ej.2011.44.01.05
Díaz-Mas, P. (2006). Los sefardíes: Historia, lengua y cultura. Riopiedras.
García Moreno, A. (2010). Glosas frescas en La hermosa Hulda de España (Jerusalén, 1910). In P. Díaz-Mas & M. Sánchez Pérez (Eds.), Los sefardíes ante los retos del mundo contemporáneo: Identidad y mentalidades (pp. 75–85). CSIC.
Levi ben Naḥmias, E. (1900). El asolado en la izla. In Levi ben Naḥmias, Berakha hameshuleshet o las tres luzes (pp. 3–146). Impirimeria Arditi.
Linde Usiekniewicz, J., & Kacprzak, M. (2016). Gulliver en el país de los sefardíes: Algunas observaciones acerca de Los dos viajes de Guliver de Alexandr Ben Ghiat. Itinerarios: Revista de estudios lingüísticos, literarios, históricos y antropológicos, 2016(24), 41–59.
Nehama, J. (1977). Dictionnaire du judéo-espagnol. CSIC.
Redhouse, J. W. (1968). New Redhouse Turkish-English dictionary. Redhouse Press.
Romero, E. (1992). La creación literaria en lengua sefardí. MAPFRE.
Romero, E. (2012). Una Hagadá sefardí burlesca de Purim: Edición y estudio. Sefarad:Revista de Estudios Hebraicos y Sefardíes, 72(2), 431–481. https://doi.org/10.3989/sefarad.012.013 DOI: https://doi.org/10.3989/sefarad.012.013
Šmid, K. (2017). El descubrimiento del Nuevo Mundo en dos obras rabínicas sefardíes de Salónica (siglo XIX). Ars & Humanitas, 11(2), 261–278. https://doi.org/10.4312/ars.11.2.261-278 DOI: https://doi.org/10.4312/ars.11.2.261-278
Subasi, D. F. (2016). Glosas parentéticas en una obra historiográfica sefardí: Yildiź y sus secretos: el reino de Abdul Ḥamid, de Iśac Gaḅay. Sefarad, 76(2), 455–489. https://doi.org/10.3989/sefarad.016.015 DOI: https://doi.org/10.3989/sefarad.016.015
Taragan, B. T. (1897). Robinzon o la mizerya. [n.p.].
Taragan, B. T. (1924). La hermoza istorya de Robinzon o la mizerya. S.Y. Cherezlí.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Marta Kacprzak
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
