Chiny Północno-Wschodnie jako strefa kontaktu w polskich i serbskich relacjach podróżniczych w latach 1900-1939
DOI:
https://doi.org/10.11649/ch.2017.004Słowa kluczowe:
transkulturalizm, pisarstwo podróżnicze, imagologia, Chiny Północno-Wschodnie, literatura polska, literatura serbskaAbstrakt
Północno-wschodnie Chiny (Mandżuria) są historyczną granicą między Chinami a ludami wędrownymi, od siedemnastego wieku również między Rosją a imperium dynastii Qing. W drugiej połowie dziewiętnastego wieku, a zwłaszcza w pierwszej połowie dwudziestego szereg czynników (penetracja przez obce mocarstwa, upadek dynastii Qing, rewolucja w Rosji, ekspansja japońska i zmiany demograficzne) uczyniły z tego obszaru „strefę kontaktu” w rozumieniu Mary Louise Pratt. Głównym tematem artykułu jest sposób opisu strefy kontaktu przez polskich i serbskich podróżników. Ich dzieła dają bowiem szczególną perspektywę, gdyż Polska i Serbia nie uczestniczyły w kolonialnej penetracji Chin, jednakże Serbowie i Polacy podróżowali do Państwa Środka, często reprezentując rosyjskie instytucje. Z tego względu obserwowali Chiny jako reprezentanci imperium, jednak nie identyfikowali się z nim w pełni. Analiza obrazu północno-wschodnich Chin jako strefy kontaktu dzieli się na trzy sekcje: 1) ekspansja polityczna i militarna, 2) relacje ekonomiczne i demograficzne, 3) zjawiska transkulturowe w życiu codziennym.
Bibliografia
Bachórz, J. (2008). Wacław Sieroszewski o Chińczykach i Chinach. In I. Kadulska & J. Włodarski (Eds.), Początki wiedzy o Chinach w Polsce (pp. 85–106). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Bandrowski, J. (1923). Przez jasne wrota. Lwów: Wydawnictwo Polskie.
Ben-Canaan, D., Grüner, F., & Prodöhl, I. (2014). Entangled histories: The transcultural past of Northeast China [Introduction]. In D. Ben-Canaan, F. Grüner, & I. Prodöhl (Eds.), Entangled histories: The transcultural past of Northeast China (pp. 1–11). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_1 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_1
Cabanowski, M. (1993). Tajemnica Mandżurii: Polacy w Harbinie. Warszawa: Muzeum Niepodległości.
Chiasson, B. (2014). Late-Qing adaptive frontier administration reform in Manchuria, 1900-1911. In D. Ben-Canaan, F. Grüner, & I. Prodöhl (Eds.), Entangled histories: The transcultural past of Northeast China (pp. 161–175). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_10 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_10
Crowley, D. (2008). Seeing Japan, imagining Poland: Polish art and the Russo-Japanese War. The Russian Review, 67(1), 50–69. https://doi.org/10.1111/j.1467-9434.2007.00473.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9434.2007.00473.x
Dagnino, A. (2012). Transculturalism and transcultural literature in the 21st century. Transcultural Studies: A Series in Interdisciplinary Research, 8(1), 1–14. https://doi.org/10.1163/23751606-00801001 DOI: https://doi.org/10.1163/23751606-00801001
Dmochowski, T. (2001). Rosyjsko-chińskie stosunki polityczne (XVII-XIX w.). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Đurić, A. D. (1938). Ka pobedi: Ratni dnevnik. Beograd: G. Kon.
Elleman, B. A., Köll, E., & Tak Matsusaka, Y. (Eds.). (2010). Manchurian Railways and the opening of China: An international history. New York, NY: M. E. Sharpe.
Elliott, M. C. (2000). The limits of Tartary: Manchuria in imperial and national geographies. The Journal of Asian Studies, 59(3), 603–646. https://doi.org/10.2307/2658945 DOI: https://doi.org/10.2307/2658945
Ewertowski, T. (2015). Cultural exchange between China and the West from the perspective of two Eastern European travelers – Travelogues of Milutin Velimirovic and Konstanty Symonolewicz. In 第三届“利玛窦写中文化交流”国际学术研过会论文集 (pp. 98–110). Guangzhou: Sun Yat-Sen University Press.
Fajans, R. (1939). W Chinach znowu wojna... Warszawa: Rój.
Fogel, J. (1996). The literature of travel in the Japanese rediscovery of China: 1862-1945. Stanford, CA: Stanford University Press.
Forman, R. (2007). Eating out East: Representing Chinese food in Victorian travel literature and journalism. In D. Kerr & J. Kuehn (Eds.), A century of travels in China: Critical essays on travel writing from the 1840s to the 1940s. Hong Kong: Hong Kong University Press.
Furier, A. (Ed.). (2008). Polskie ślady na Dalekim Wschodzie: Polacy w Harbinie: Materiały z konferencji naukowej zorganizowanej w Szczecinie w dniach 23-34 października 2008 r. Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie.
Gamsa, M. (2014). Mixed marriages. In D. Ben-Canaan, F. Grüner, & I. Prodöhl (Eds.), Entangled histories: The transcultural past of Northeast China (pp. 47–58). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_4 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_4
Gieysztor, J. (1904). Na Dalekim Wschodzie. Warszawa: Leppert i S-ki.
Golubović, V. (2014). Uspomene iz Sibira Jovana Milankovića. Ruski Almanah, 23(19), 176–181.
Gvozden, V. (2011). Srpska putopisna kultura 1914–1940: Studija o hronotopičnosti susreta. Beograd: Službeni glasnik.
Herren, M. (2014). The globalisation of death: Foreign cemeteries in a transnational perspective. In D. Ben-Canaan, F. Grüner, & I. Prodöhl (Eds.), Entangled histories: The transcultural past of Northeast China (pp. 59–79). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_5 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-02048-8_5
Holm, D. F. (1991). Russia, the Soviet Union, and the Chinese Eastern Railway. In C. B. Davis, K. E. J. Wilburn, & R. E. Robinson (Eds.), Railway imperialism (pp. 137–154). Westport, CT: Greenwood Press.
Janion, M. (2006). Niesamowita Słowiańszczyzna: Fantazmaty literatury. Warszawa: Wydawnictwo Literackie.
Jankowski, M. (1909). Mandżurja: Wrażenia i wspomnienia. Warszawa: Skł. gł. w “Księgarni Polskiej.”
Janta-Połczyński, A. (1936). Ziemia jest okrągła. Warszawa: Rój.
Janta-Połczyński, A. (1939). Na kresach Azji. Warszawa: Rój.
Kajdański, E. (2000). Korytarz: Burzliwe dzieje Kolei Wschodniochińskiej 1898-1998. Warszawa: Książka i Wiedza.
Kajdański, E. (2005). Długi cień wielkiego muru: Jak Polacy odkrywali Chiny. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Kalve, L. Ž. (1981). Lingvistika i kolonijalizam: Mala rasprava o glotofagiji (J. Krivokapić, Trans.). Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod.
Kałuski, M. (2001). Polacy w Chinach. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Kijak, A. (2010). Odkrywca innej Syberii i Dalekiego Wschodu: O prozie Wacława Sieroszewskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Li, G. R. (2002). State building before 1644. In W. J. Peterson (Ed.), Cambridge history of China (Vol. 9, pp. 9–72). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/chol9780521243346.003 DOI: https://doi.org/10.1017/CHOL9780521243346.003
Mancall, M. (1971). Russia and China: Their diplomatic relations to 1728. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Milanković, J. D. (1926). Uspomene iz Sibira 1918-1919 i put okeanom u domovinu 1920: Sa dva crteža Viktora Šrama. Beograd: Vreme.
Pratt, M. L. (2011). Imperialne spojrzenie: Pisarstwo podróżnicze a transkulturacja (E. E. Nowakowska, Trans.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Pušić, R. (Ed.). (1998). Kapija od žada: Putopisi Srba o Kini: 1725-1935. Beograd: Biblioteka grada; Želnid.
Pušić, R. (Ed.). (2006). Podnebesko carstvo: Srbi o Kini 1725-1940 (putopisi i članci). Beograd: Čigoja štampa.
Rajčević, M. (1930). Na Dalekom Istoku. Beograd: Štamparija “Đura Jakšić.”
Rowe, W. T. (2009). China’s Last Empire – The Great Qing. Cambridge, MA: Belknap Press. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9xsm
Schivelbusch, W. (2014). The railway journey (3rd ed.). Oakland: University of California Press. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520957909
Shapiro, R. (2010). Chinese Pidgin Russian. Journal of Pidgin and Creole Languages, 25(2010), 5–62. https://doi.org/10.1075/jpcl.25.1.02sha DOI: https://doi.org/10.1075/jpcl.25.1.02sha
Sieroszewski, W. (1904). Na Daleki Wschód: Kartki z podróży. Warszawa: Gebethner i Wolff.
Stanišić, S. (2010). Putničke crte: Sibirskom željeznicom na Daleki istok (Mandžurija – Kina). Almanah Instituta Konfucije U Beogradu, 5(9/10), 154–162. Retrieved May 5, 2017, from http://issuu.com/duanmiic/docs/almanah_instituta_konfucije_9-10/67?e=11899358/8097466
Stanojević, V. (1934). Moje ratne beleške i slike. Ljubljana: (n.p.).
Steinberg, J. W. (2008). Was the Russo-Japanese War World War Zero? The Russian Review, 67(1), 1–7. https://doi.org/10.1111j.1467-9434.2007.00470.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9434.2007.00470.x
Subotić, O. (1921). Iz žutog carstva. Novi Sad: Natošević.
Symonolewicz, K. (1932). Miraże mandżurskie. Warszawa: Gebethner i Wolff.
Symonolewicz, K. (1938). Moi Chińczycy: 18 lat w Chinach. Warszawa: Biblioteka Polska.
Thompson, C. (2011). Travel writing. London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203816240
Velimirović, M. (1930). Kroz Kinu: Putopis. Beograd: S. B. Cvijanović.
Winiarz, A. (2001). Polska diaspora w Mandżurii. In A. Walaszek (Ed.), Polska diaspora. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Winiarz, A. (Ed.). (2012). Konstanty Symonolewicz − orientalista, dyplomata, opiekun Polonii Mandżurskiej. Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie.
Yong-Deog, K. (2010). Życie kulturalne Polaków w Mandżurii w latach 1897–1947. Postscriptum Polonistyczne, 2(6), 117–142.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2017 Tomasz Ewertowski
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported License.
