Z dala od “nowinkarskiego, postmodernistycznego, lewicująco-różowego uniwersytetu”. O doświadczeniach transkulturowych Farisha Noora i powinnościach intelektualisty

Abstrakt

Książka Qur'an and cricket stanowi zbiór notatek z podróży malajskiego intelektualisty Farisha A. Noora do najbardziej problematycznych miejsc świata, gdzie toczone są „bitwy o Boga”. W niniejszym artykule jest ona interpretowana jako zapis poszukiwania kondycji transkulturowej, polegającej nie na zajmowaniu pozycji pomiędzy stronami konfliktu lub też poza nim, ale na poszukiwaniu przestrzeni doświadczenia mieszczącej się ponad porządkami kulturowymi. Noor szkicuje własną koncepcję intelektualisty, która w artykule zostaje skontrastowana z zapatrywaniami Gramsciego, Adorno i Saida. Podmiotem kondycji transkulturowej ma być „wędrowny uczony”, przełamujący ograniczenia akademickich zapatrywań dzięki nomadycznemu doświadczaniu świata w podróży. Stanowi ona sposób wyjścia ku innemu z gotowością do wysłuchania, nawet jeśli jedynym, co się pojawia, jest bełkot. Właśnie bełkotliwość gniewu i nienawiści stanowi wszakże największe wyzwanie dla intelektualisty, który nie może jej sprostać racjonalną argumentacją, w jakiej jest biegły. Jedyną możliwą odpowiedzią jest więc obecność i miłość, emocjonalne przywiązanie do świata, odmowa porzucenia, opuszczenia, zdystansowania się wobec niego. Natomiast sposobem mówienia, jaki przeciwstawia się bełkotowi nie jest jasność i jednoznaczność dyskursu perswazyjnego, lecz przeciwnie, niejednoznaczność i ambiwalencja wypowiedzi ironicznej. „Wędrowny uczony” nie jest więc kaznodzieją, lecz ironistą. W przeciwieństwie do lewicowej tradycji definiowania sylwetki i powinności intelektualisty, „wędrowny uczony” zostaje scharakteryzowany, choć w bardzo dyskretny sposób, jako postać zakorzeniona w wymiarze religijnym. Wyzwanie zbudowania przestrzeni transkulturowej powiązane jest więc z potrzebą ocalenia i pomieszczenia w niej autentycznego doświadczenia religijnego w dobie „bitew o Boga”.